Ziyosfera

Islom adabiyoti


Ислом адабиёти (арабча: الأدب الإسلامي‎‎) — диний ва интеллектуал хусусиятлар билан уйғунлашган мусулмон халқлари вакиллари томонидан яратилган адабиётни белгилаш учун ишлатиладиган атама[1]. Атама нафақат араб тилидаги, балки форс, туркий ва бошқа тиллардаги, сўзлашувчилари, мусулмон саналган халқларнинг асарларни ўз ичига олади.

Тарихи

Қосим, Али Бобонинг акаси. Максфилд Парриш томонидан яратилган.

Ислом адабиётининг асоси Қур’он — мусулмонлар учун муқаддас китоб бўлиб, у нафақат араблар, балки кейинчалик исломни қабул қилган бошқа халқ-элатлар учун ҳам илҳом булоғига айланади. Қур’он „Аллоҳнинг каломи“ сифатида адабий нафосатнинг энг олий кўринишларига айланиб, бутун ислом маданияти ва адабиётининг асосига айланиб, айниқса араб адабиётида ўзига хос мавқега эришди[1].

Диний адабиёт

Қур’ондан ташқари, ислом диний адабиётлари рўйхатига Муҳаммад пайғамбарнинг ҳаёти ҳақидаги кўплаб ҳадислар — анъаналар тўпламлари киради. Муҳаммад пайғамбар даврида Қур’он оятлари ва ҳадисларини аралаштириб юборишдан қўрқиб, унинг сўзларини ёзиб олишни дастлаб Муҳаммаднинг ўзи таъқиқлаган эди, аммо кейин бу тақиқ бекор қилинди ва баъзи саҳобалари унинг сўзларини, амал-ҳаракатларини ёзиб олишни бошладилар ва бу маъқулланди, лекин бу тизимли хусусиятга эга эмас эди, чунки Қур’он ва ҳадисларни оғзаки етказиш амалда қўлланилмоқда эди. Шу туфайли дастлабки кунларда бу ваҳийлар фақат унинг саҳобалари ва шогирдлари хотирасида сақланиб қолган. Ҳадисларни ёзишни биринчи бўлиб Муҳаммад пайғамбарнинг саҳобаларидан бўлган буюк Имом Ибн Шиҳоб аз-Зуҳрий деб ҳисоблайди.

Суннийлар орасида энг муҳим ва саҳиҳ ҳадис тўпламлари олтита китобдан иборатдир (Кутуби ситта):

Сунний ҳадис тўпламларидан фарқли ўлароқ, шиа муҳаддислари ўзларининг китобларини ёздилар, улардан энг муҳими „Тўрт китоб“ ҳисобланади:

  • Ал-Кулаинийнинг „Ал-Кафи“ ҳадислар тўплами.
  • Ибн Бобовай ас-Садуқнинг „Ман ла яҳдуруҳу-л-фақиҳ“ ҳадислар тўплами.
  • Муҳаммад ат-Тусийнинг „ Таҳзиб ал-аҳкам“ ҳадислар тўплами.
  • Муҳаммад ат-Тусийнинг „ Ал-Истибсор“ ҳадислар тўплами.

Бадиий адабиёт

Энг машҳур исломий фантастика асари "Минг бир кеча эртаклари" бўлиб, у Форс маликаси Шаҳризоданинг кўплаб эртакларидан иборат.

Шунингдек, афсонавий Эроннинг қаҳрамонлик тарихидан ҳикоя қилувчи Эрон халқ достони Фирдусийнинг " Шоҳнома "си ҳам катта шуҳрат қозонган.

Ибн Туфайл ва Ибн ан-Нафис фалсафий романнинг асосчиларидир. Ибн Туфайл араб тилида биринчи бадиий роман " Ҳай ибн Яқзон "ни (лотинча: Пҳилосопҳус Аутодидаcтус) Абу Ҳомид ал-Газзолийнинг „ Файласуфларнинг номувофиқлиги“ китобига жавобан ёзган. Кейин Ибн ан-Нафис Ибн Туфайлни рад этиб, " Ар-Рисола ал-Комилия " (лотинча: Тҳеологус Аутодидаcтус).

Ислом адабиётининг таркибий қисмлари асосан исломга асосланган маданиятга эга халқларнинг адабиётларидир:

Таъсири

Ибн Туфайлнинг „Пҳилосопҳус Аутодидаcтус“ лотин тилига таржимаси 1671-йилда Эдвард Покок томонидан тайёрланган эди. (инг. Эдвард Покок ) кейин эса 1708-йилда Саймон Окли томонидан инглиз тилига таржима қилинган. Кейинчалик бу таржималар инглиз тилидаги биринчи роман сифатида қабул қилинган Даниэл Дефонинг "Робинзон Крузосига" илҳом берди[2][3][4].

Италия адабиётининг энг буюк асари ҳисобланган Данте Алигерининг „ Илоҳий комедия“ си ислом эсхатологиясига оид асарларнинг бевосита ёки билвосита таъсири остида ёзилган[5].

Шекспирнинг " Тит Андроник ", " Венециялик савдогар " ва " Отелло " каби асарларида мавр қаҳрамонлари мавжуд. Бу асарлар ХВИИ асрда қиролича Елизавета даврида Марокашдан келган бир неча Моориш делегацияси томонидан илҳомлантирилган.

Иловалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Исламиc арт, литературе анд cултуре 2010.
  2. ↑ Наwал Муҳаммад Ҳассан (1980), Ҳайй бин Яқзан анд Робинсон Cрусоэ: А студй оф ан эарлй Арабиc импаcт он Энглиш литературе, Ал-Рашид Ҳоусе фор Публиcатион.
  3. ↑ Cйрил Глассе (2001), Неw Энcйcлопедиа оф Ислам, п. 202, Роwман Алтамира, ИСБН 0-7591-0190-6.
  4. ↑ Амбер Ҳақуэ (2004), „Псйчологй фром Исламиc Перспеcтиве: Cонтрибутионс оф Эарлй Муслим Счоларс анд Чалленгес то Cонтемпорарй Муслим Псйчологисц“, Жоурнал оф Религион & Ҳеалтҳ 43 (4): 357—377 [369].
  5. ↑ И. Ҳеуллант-Донат анд М.-А. Поло де Беаулиэу, "Ҳистоире д’уне традуcтион, " ин Ле Ливре де л'éчелле де Маҳомет, Латин эдитион анд Френч транслатион бй Гисèле Бессон анд Мичèле Броссард-Дандрé, Cоллеcтион Леттрес Готҳиқуэс, Ле Ливре де Поче, 1991, п. 22 wитҳ ноте 37.

Адабиётлар

  • Исламское искусство, литература и культура. Нью-Йорк: Британниcа Эдуcатионал Публишинг, 2010. ИСБН 978-1-61530-097-6. 
  • [1]
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Islom_adabiyoti" dan olindi