Islom kutubxonalari
Ислом кутубхоналари — бу ислом ва ислом тарихи билан боғлиқ кутубхоналар. Ислом учун муҳим атама шундаки, Қуръоннинг биринчи сўзи Иқродир. Бу атама оддийгина ўқи деган маънони билдиради, чунки мусулмонлар Муҳаммаднинг таъсири орқали ҳар доим умрларини илм излашга бағишлашга ундалади[1]. Қуръон ўз матнида тушунчалар ва қадриятларни унга эргашувчиларга таъкидлаш учун такрорлаш усулидан фойдаланади. Бу нафақат матнни ёд олишга ёрдам беради, балки ундаги қадриятларнинг аҳамиятини ҳам қайта-қайта эслатади. Масалан, 'билим' маъносини англатувчи Илм сўзи 750 марта такрорланган[1].
Ислом кутубхоналарининг дастлабки ўн йилликлари
Масжидлар кўплаб интеллектуал изланишларнинг марказига айланган, таълимий, сиёсий ва диний фаолиятлар учун марказ бўлган[2]. Масжидларда турли илмий йўналишларга мансуб уламолари ва зотлар томонидан ёзилган, ўрганилган ва изоҳланган дин, фалсафа ва фан ҳақидаги китоблар ҳам сақланган. Натижада кўплаб асарлар баъзи ҳолларда ёлғиз битта олим томонидан ҳам ёзилган. Масалан, Ибн Ҳазм тахминан 400 жилд, жами 80 000 саҳифа ёзган[1]. Бу эса кутубхоналар мусулмонлар учун „асосий таълим марказлари“га айланишига олиб келди, бунда табиий фалсафа, фан ва математика каби фанлар алоҳида таъкидланди[1]. Асарларнинг кўпайиши олимлар ва бой кишиларнинг уйларида ҳам кутубхоналар ташкил этилишига сабаб бўлди.
Аббосийлар сулоласи
Аббосийлар халифалигидан халифа Ҳорун ар-Рашид ўз ҳукмронлиги даврида илк кутубхоналардан бирини ташкил қилган[3]. Аббосийлар сулоласи милодий 750-йилда Умавийлар сулоласидан сўнг халифаликни ўз қўлига олди ва мусулмонларнинг илмий ҳамда фалсафий тадқиқотларининг ривожланишида муҳим рол ўйнади[3]. Халифа Ҳорун ар-Рашид классик юнон асарларини арабчага таржима қилдирган, уларнинг таъсири кейинчалик Европада Уйғониш даврига олиб келган[3].
Байт ул-Ҳикмат, яъни Донишмандлар уйи, Бағдодда халифа Ҳорун ар-Рашид (786–809-йиллар) томонидан Ислом олтин даврида қурилган бўлиб, олимлар учун учрашув жойи сифатида ишлатилган[1]. Бу кутубхонада география, астрономия ва математика каби фанлар бўйича янги ютуқлар қўлга киритилган[4]. Бу даврнинг йирик олимлари қаторига Ибн Мискавайҳ, таржимонлар Ибн Навбахт ва Ҳумоюн ибн Исъҳоқ киради; уларнинг вазифаларига кутубхоналарни ташкил этиш ва бошқариш ҳам кирган[2]. Вақт ўтиши билан Донишмандлар уйи энг йирик китоб хазиналаридан бирига айланди ва „математика, астрономия, тиббиёт, алкимё, кимё, зоология, география ва картография каби турли соҳалар бўйича етакчи марказ“га айланди[5]. Халифа ал-Маъмун кейинчалик бошқа марказларни, шунингдек, 839-йилда расадхона қурдириб, олимлар учун тадқиқот имкониятларини кенгайтирди; бу хитойликлар томонидан кашф этилган қоғознинг ишлаб чиқилишига ҳам таъсир кўрсатди[5]. Донишмандлар уйининг ривожланиши ва кенгайиши, шунингдек, янгидан ихтиро қилинган қоғоз материали туфайли Қоҳира ва Ҳалаб каби йирик мусулмон шаҳарларида ҳам шунга ўхшаш кутубхоналар ташкил этилди[1]. Қоғоз фабрикалари қурилди ва оммавий кутубхоналар, жумладан вақтинчаликка бериб туриладиган (ижара) кутубхоналар таъсис этилди[1]. Ниҳоят, 10-асрга келиб аксарият ислом муассасаларида талабалар ва китобхонлар фойдаланадиган кутубхоналар мавжуд эди.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Ашраф Wани, Заҳид; Мақбоол, Табасум (Април 2012). "Тҳе Исламиc Эра анд Иц Импортанcе то Кноwледге анд тҳе Девелопмент оф Либрариэс (э-жоурнал)". Либрарй Пҳилосопҳй анд Праcтиcе. ҳттпс://дигиталcоммонс.унл.эду/либпҳилпраc/718/.
- ↑ 2,0 2,1 Сяфил, Муҳаммад Сяфил; Русйдиана, Аам Сламет; Пурwоко, Дwи; Кҳатимаҳ, Ҳуснул; Пуспита, Амелиа Три (Оcтобер 10, 2021). "Исламиc Либрарй: Ҳисторй, Cлассифиcатион, анд Wақф Роле". Либрарй Пҳилосопҳй анд Праcтиcе (Э-жоурнал).
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Кҳан, Сед Муҳаммад „Аббасид Дйнастй“. Wорлд Ҳисторй.cом.
- ↑ Америcан Мусеум оф Натурал Ҳисторй „Ҳоусе оф Wисдом“. Америcан Мусеум оф Натурал Ҳисторй.
- ↑ 5,0 5,1 Жоҳнсон, Тодд М. „Багҳдад'с Ҳоусе оф Wисдом“. Гордон Cонwелл Тҳеологиcал Семинарй (2021-йил 13-январ).