Islomiy bayramlar sahifasining manbasini koʻrish

{{Islom}}[[File:Sufis_Chanting_in_praise_of_the_first_Victory_of_Islam,_The_day_of_Badr,_which_is_held_annually_on_the_17th_day_of_the_Holy_Month_of_Ramadan.2.jpg|thumb|alt=So'fiylar Islomning birinchi g'alabasi, har yili muqaddas Ramazon oyining 17-kunida nishonlanadigan Badr kunini madh etuvchi qo'shiqlar.|So'fiylar Islomning birinchi g'alabasi, har yili muqaddas Ramazon oyining 17-kunida nishonlanadigan Badr kunini madh etuvchi qo'shiqlar.]][[File:Eid_al-Fitr_1445_04.jpg|thumb|alt=Erbil yaqinidagi Bahirka, bolalar konfet olish uchun uyma-uy yurishmoqda|Erbil yaqinidagi Bahirka, bolalar konfet olish uchun uyma-uy yurishmoqda]]
[[File:V.M._Doroshevich-East_and_War-Agra._Mosque_during_Big_Muslim_Fest_enhaced.jpg|thumb|alt=Agra masjidi katta musulmon bayrami paytida|Agra masjidi katta musulmon bayrami paytida]]


'''Islomiy bayramlar''' [[islom dini]]dagi bayramlar (xursandchilik kunlari) boʻlib, ikkita asosiy bayramdan iborat – [[Iyd al-Fitr]] va [[Iyd al-Adha]]. Bayramlarning nishonlanishi xalqlar va madaniyatlarga qarab, shuningdek, Islom sektalari ([[Sunniylik|Sunniylar]] [[Shia]]lar)ga koʻra turlicha boʻlishi mumkin. Musulmon bayramlari [[qamariy taqvim]]ga asoslangan boʻlib, [[shamsiy taqvimga]] nisbatan har yili surilib boradi. Islom taqvimida 12 [[oy (vaqt birligi|oy]] va 354-355 [[kun]] bor. Sunniy va Shia taqvimlari har doim ham bir-biriga muvofiq kelmaydi. Baʼzan ayni bayram shialarda nishonlanayotgan boʻlsa, sunniylarda u boshqa kuni, odatda ketma-ket nishonlanishi ham mumkin.

== Hayit ==
=== Iyd al-Fitr ===
{{Asosiy|Iyd al-Fitr}}

Iyd (عيد) arabcha soʻz boʻlib, oʻzbek tilida ''"bayram"'', ''"hayit"'' degani va Fitr soʻzi esa roʻza tutish deganidir. Iyd al-Fitr (عيد الفطر) yoki roʻza hayiti Ramazon oyining tugashi bilan nishonlanadigan bayramdir. Ramazon oyida musulmonlar tong otgandan kun botguniga qadar roʻza tutadilar, yaʼni yeyish, ichish va jinsiy aloqadan tiyiladilar. Roʻza hayiti Ramazon oyining oxirgi kuni kun botgandan soʻng boshlanadi. Ushbu bayram [[Oʻzbekiston]]da ham musulmonlar tomonidan keng nishonlanib, umumxalq bayrami sifatida dam olish kuni deb eʼlon qilingan<ref>{{Citation |year= |title=OʻzA:"Ramazon hayitini nishonlash toʻgʻrisida" |url=http://uza.uz/uz/documents/5089/ |access-date=27-dekabr 2008-yil |archivedate=4-oktabr 2008-yil |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081004091300/http://uza.uz/uz/documents/5089/ }}</ref>.

=== Iyd al-Adha ===
{{Asosiy|Iyd al-Adha}}

Iyd al-Adha (عيد الأضحى), yoki '''Qurbon hayiti''', Iyd al-Fitrdan taxminan 70 kun keyin nishonlanadi. Ushbu bayram [[Ibrohim]] [[paygʻambar]]ni sharafiga nishonlanadi. Islomga koʻra Ibrohim paygʻambar Allohga sodiqligini koʻrsatish uchun oʻz oʻgʻlini qurbon qilishga ham tayyor boʻlgan. Ushbu bayram anʼanasiga koʻra qoʻy yoki mol soʻyilib, uning goʻshti oila, doʻstlar va muhtojlarga ulashiladi. Hayit, shuningdek, [[Makka]]ga hajj marosimini tugashiga toʻgʻri keladi. Qurbon hayiti ham ramazon hayiti singari Oʻzbekistonda umumxalq bayrami deb tan olingan va ushbu kun dam olish kunidir<ref>{{Citation |year= |title=OʻzA:"Qurbon hayitini nishonlash toʻgʻrisida" |url=http://uza.uz/uz/documents/5817/ |access-date=27-dekabr 2008-yil |archivedate=11-avgust 2010-yil |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100811235801/http://uza.uz/uz/documents/5817/ }}</ref>.

== Esda qolarli kunlar va tunlar ==
Musulmonlarda ikki hayit bayramidan tashqari keng nishonlanmaydigan sanalar (kunlar va tunlar) bor, ammo baʼzi musulmon mamlakatlarida ular hali ham nishonlanadi.

* Muharram oyining 7-kuni – Xaybarga yurish.
* Safar oyining 27-kuni – [[Muhammad|Muhammad (s.a.v.)]] paygʻambarning Makkadan Madinaga hijrat qilgan kechasi ([[hijrat]]).
* Ramazon oyining 1-kuni – Ramazon oyida roʻza tutishning boshlanishi.
* Ramazon oyining 17-kuni – [[Badr jangi]].
* Ramazon oyining 21-kuni – Makkaning taslim boʻlishi.
* Shavvol oyining 9-kuni – [[Uhud jangi]].
* Shavvol oyining 9-kuni – [[Hunayn jangi]].
* Shavvol – [[Xandaq jangi]].
* Zulqada oyining 6-kuni – [[Hudaybiya shartnomasi]].

== Hijriy yangi yil ==
Hijriy hisobga koʻra yangi yilning boshlanishi. Muborak [[Muharram|Muharram oyining]] birinchi kuni. Aksariyat musulmon mamlakatlarida [[Yangi yil]] bayram sifatida nishonlanmaydi. Shu kuni masjidlarda Muhammad paygʻambarning 622-yilda Makkadan Madinaga koʻchishi (hijrati)ga bagʻishlangan xutba oʻqiladi<ref>{{Cite web|url=http://www.vprazdnik.ru/prazdniki/0/0/554/|title=Новый год по Хиджре|access-date=2011-12-03|archive-date=2011-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20111121080056/http://www.vprazdnik.ru/prazdniki/0/0/554/|deadlink=no}}</ref>.

== Paygʻambar (Muhammad s.a.v.) ning tavalludi ==
Paygʻambarimiz [[Muhammad]] (Mavlid an-Nabiy) tavallud kuni rabi ul-avval oyining 12-kunida nishonlanadi. Muhammad (s.a.v.)ning tavalludi islom kelganidan 300 yil oʻtgach nishonlana boshlangan. Muhammadning aniq tugʻilgan sanasi nomaʼlum boʻlganligi sababli, bu unutilmas kun uning vafot etgan kuniga toʻgʻri keldi. Islomda tugʻilgan kunlar kamtarona, baʼzan esa umuman nishonlanmaydi. Aksincha, abadiy hayotga tugʻilish deb tushunilgan [[o'lim]] kunlari esa yanada tantanali ravishda nishonlanadi<ref>{{Cite web|url=http://www.vprazdnik.ru/prazdniki/0/0/1065/|title=Маулид ан-Наби (Рождество Пророка Мухаммеда)|access-date=2011-12-03|archive-date=2011-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20111121080527/http://www.vprazdnik.ru/prazdniki/0/0/1065/|deadlink=no}}</ref>.

== Laylatul Qadr (Qadr kechasi) ==
Muborak Ramazon oyida barcha musulmonlar uchun Laylat ul-qadr (Qadr kechasi) eng muhim kechadir. [[Qurʼon|Qur’oni Karimning]] ilk suralari Muhammad paygʻambarga aynan shu kechada nozil qilingan. Bu kechaning aniq sanasi nomaʼlum, Ramazon oyining oxirgi kunlari, ayniqsa, ular orasida toq kunlar muhim hisoblanadi. Koproq musulmonlar Ramazon oyining yigirma ettinchi kuni kechasiga eʼtibor berishadi<ref>{{Cite web|url=http://www.vprazdnik.ru/prazdniki/0/0/2244/|title=Ляйлят уль-кадр (Ночь Могущества, Предопределения)|access-date=2011-12-03|archive-date=2011-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20111121080959/http://www.vprazdnik.ru/prazdniki/0/0/2244/|deadlink=no}}</ref>

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://www.islom.uz Islom.uz]
* [http://www.factmonster.com/spot/ramadan1.html Ramadan]
* [http://www.islaam.com/Article.aspx?id=332 Laylat ul-Qadr] {{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20061018222750/http://www.islaam.com/Article.aspx?id=332 |date=18-oktabr 2006-yil }}


[[Turkum:Islomiy bayramlar]]


{{Islam-stub}}