Ismoil ibn Yusuf
Исмоил ибн Юсуф ул-Ухайдир ибн Иброҳим ибн Мусо ал-Жавн ибн Абдуллоҳ ал-Комил ибн ал-Ҳасан ал-Мусанно ибн ал-Ҳасан ал-Мужтаба ибн Али ибн Абу Толиб[1] – Ҳасаний Алийлардан бўлиб, 865–866-йилларда Самаррадаги анархия даврида Ҳижозда Аббосийлар халифалигига қарши қўзғолон кўтарган[2]. Унинг бобоси Иброҳим Ҳасан ибн Алининг авлодидан бўлган Абдуллоҳ ал-Маҳднинг набираси эди.
Қўзғолон 865-йил апрел ойида Макка шаҳрида бошланган. Исмоил ва унинг тарафдорлари Аббосийлар халифалигининг Макка шаҳри ҳокими Жаъфар ибн ал-Фадл ибн Исо ибн Мусони шаҳардан қочишга мажбур қилишган. Маҳаллий гарнизоннинг қаршилиги енгиб ўтилганидан сўнг, Исмоил шаҳарни талон-тарож қилган. У ҳатто Каъбадан қимматбаҳо буюмларни ҳам олиб чиқиб кетган, хазинани бўшатган ва аҳолидан 200,000 олтин динор товон ундириб олган[1]. Исмоилнинг қўзғолон кўтаришининг аниқ сабаблари маълум эмас, бироқ бу ҳаракат Аббосий халифалари, айниқса, ал-Мутаваккил давридан бошлаб Алийларга нисбатан кучайган таъқиблар билан боғлиқ бўлиши мумкин[2].
Эллик кундан сўнг Исмоил Мадинага йўл олган. Мадина ҳокими унга қаршилик кўрсатмаган ва аксинча, яшириниб олган. Шунга қарамай, Исмоил Макка шаҳрига қайтиб келган ва уни қамал қилган. Қамал чўзилгани сари Маккада очарчилик авж олган ва кўплаб одамлар ҳалок бўлган. 57 кунлик қамал давомида шаҳар оғир аҳволга тушиб қолган. Сўнгра Исмоил Маккани тарк этиб, Жиддага йўл олган[1]. У ерда ҳам олдинги ишларини такрорлаган, бойликлар, савдо моллари ва озиқ-овқат маҳсулотларини мусодара қилиб, одамларни мол-мулкидан маҳрум қилган[1].
866-йилнинг январида, Арафа кунида Исмоил халифа ал-Му’тазз томонидан юборилган ҳаж зиёратчилари ва уларни кузатиб келган Аббосийлар ҳарбий қўшинига ҳужум қилди. У тахминан 1100 нафар зиёратчини ўлдирди, қолганлари эса Маккага қочиб кириб, шаҳардан чиқишга жур’ат эта олмадилар. Исмоил эса ҳеч қандай қаршиликка учрамасдан Жиддага қайтди[1]. 866-йил март ёки апрел ойида Исмоил чечак касаллигидан вафот этди[3]. Исмоилнинг ўрнига унинг укаси Муҳаммад келди, бироқ Аббосийлар қўшини уни марказий Арабистондаги Ямома вилоятига сиқиб чиқарди. У ерда Муҳаммад Ухайдирийлар сулоласига асос солган[3].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Салиба 1985.
- ↑ 2,0 2,1 Ландау-Тассерон 2010.
- ↑ 3,0 3,1 Маделунг 2000.
Адабиётлар
- Ландау-Тассерон, Элла „Арабиа“, . Тҳе Неw Cамбридге Ҳисторй оф Ислам, Волуме 1: Тҳе Форматион оф тҳе Исламиc Wорлд, Сихтҳ то Элевентҳ Cентуриэс. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 2010 — 397–447-бет. ИСБН 978-0-521-83823-8.
- Маделунг, W. (2000). "ал-Ук̲ҳ̲айḍир". ин Беарман, П. Ж.. Энcйcлопаэдиа оф Ислам. Волуме Х: Т–У (2нд нашри). Леиден: Э. Ж. Брилл. п. 792. дои:10.1163/1573-3912_ислам_СИМ_7693. ИСБН 978-90-04-11211-7. ҳттпс://референcеwоркс.бриллонлине.cом/сеарч?с.қ=ал-Ук%CC%Б2ҳ%CC%Б2ай%Э1%Б8%8Дир&с.ф.с2_парент=с.ф.боок.энcйcлопаэдиа-оф-ислам-2&сеарч-го=Сеарч.
- Тҳе Ҳисторй оф ал-Ṭабарī, Волуме ХХХВ: Тҳе Cрисис оф тҳе ʿАббāсид Cалипҳате: Тҳе Cалипҳатес оф ал-Мустаʿīн анд ал-Муʿтазз, А.Д. 862–869/А.Ҳ. 248–255, СУНЙ Сериэс ин Неар Эастерн Студиэс.. Албанй, Неw Ёрк: Стате Университй оф Неw Ёрк Пресс, 1985. ИСБН 978-0-87395-883-7.