Isoxon Shirinxoʻjayev sahifasining manbasini koʻrish

{{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Isoxon Shirinxoʻjayev|asl ismi=Sayyid Muhammad Isoxonxoʻja Sayyid Shirinxoʻja oʻgʻli|portret=Кази Калян Самарканда Исахон ходжа Ширинходжаев.jpg|tavallud sanasi=[[1840|1840-yil]] yoki [[1846|1846-yil]]|tavallud joyi=[[Samarqand]], [[Buxoro amirligi]]|fuqaroligi=[[Fayl:Flag of the Emirate of Bukhara.svg|25px]] [[Buxoro amirligi]] </br>
{{Rossiya imperiyasi}}
{{SSSR}}|vafot sanasi=[[1932|1932-yil]] yoki [[1934|1934-yil]]|vafot joyi=[[Samarqand]], [[Oʻzbekiston SSR]]|kasbi=[[Qonunchilik]], [[siyosat]], [[Maorif|maorif]], [[xayriya]]|otasi=Sayyid Shirinxoʻja Sayyid Nosixoʻja oʻgʻli|turmush oʻrtogʻi=Salomatbibi, Haqiqatposhsha|bilimi=faqih|partiyasi=[[Shoʻroi islomiya|Shoʻroi Islomiya]]|bolalari=oʻgʻli Rahmatullaxon, </br> qizlari Davronxon, Hokimxom, Qamarxon, Sabohatxon poshsha, Sadoratxon poshsha}}
'''Isoxon Shirinxoʻjayev''' (toʻliq ismi '''Sayyid Muhammad Isoxonxoʻja Sayyid Shirinxoʻja oʻgʻli'''; [[1840-yil]] yoki [[1846-yil]], [[Samarqand|Samarqand shahri]], [[Buxoro amirligi]] — [[1932|1932-yil]] yoki [[1934|1934-yil]], [[Samarqand shahri]], [[Oʻzbekiston SSR]]) — oʻzbek [[Qozikalon|qozikaloni]], [[sayyid]], [[Sadr|sadr us-sudur]], [[Fiqh|faqih]], [[mudarris]], davlat va jamoat arbobi, Turkiston ozodligi va mustaqilligi kurashining gʻoyaviy yetakchilaridan biri<ref name=":0">{{Veb manbasi|url=https://shajarauz.uz/mirakoniy-sayyidlar-sulolasi/|sarlavha=Oʻrta osiyodagi mirаkoniy sаyyidlаr sulolasining mashhur vakillari|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221022183726/https://shajarauz.uz/mirakoniy-sayyidlar-sulolasi/|arxivsana=2022-10-22|kirish sanasi=2022-yil 22-oktyabr|muallif=Mir Asqar hoji Obidov}}</ref>. [[Jadidchilik]] milliy maʼrifatparvarlik harakatining faol ishtirokchisi<ref>https://www.shajara.net.uz/articles/:14  Ashtarxoniy hukmdor Dinmuhammadxon davrida Eronning Mashhad shahridan Samarqandga ko‘chib kelgan Mirakoniy Razzaviy Musaviy sayyidlar sulolasining mashhur vakillari</ref>.
== Tarjimayi holi ==
Isoxon Shirinxoʻjayev [[1840|1840-yil]] yoki [[1846|1846-yilda]] Samarqand shahridagi Qozi Kalon mahallasida tavallud topgan. Otasi Sayyid Shirinxoʻja Sayyid Nosixoʻja oʻgʻli qozi va faqih hamda Mir Arab madrasasida bosh mudarris boʻlgan<ref name=":0" />. Sayyid Shirinxoʻjaning 4 nafar oʻgʻli (Sayyid Musoxonxoʻja, Sayyid Xodixoʻja, Sayyid Abdulxayxoʻja) boʻlgan boʻlib, Shirinxoʻjayev eng kichigi edi. Otasidan erta yosh qolgan Shirinxoʻjayev boshlangʻich taʼlimni uy sharoitida akasi Sayyid Musoxonxoʻjadan olgan, soʻngra madrasada taʼlim oladi. Uch tilni [[Turkiy til|turkiy]], [[Arab tili|arab]] va [[Fors tili|fors]] tillarini mukammal bilgan<ref name=":0" />. Shirinxoʻjayev dastlab [[Mir Arab madrasasi|Mir Arab madrasasida]] fiqh mudarrisi, keyinchalik [[Sherdor madrasasi|Sherdor madrasasida]] bosh mudarris boʻlib faoliyat yuritgan. Sherdor madrasasida bosh mudarrislikdan tashqari, bir vaqtning oʻzida Samarqand viloyati qozikaloni boʻlib ham ishlagan. Shu tufayli xalq orasida „qozi mudarris“ nomi bilan tanilgan<ref name=":0" />.
1896-yilda Shirinxoʻjayev Buxoro amiri [[Amir Abdulahadxon|Abdulahadxon]] va vorisi [[Said Olimxon|Olimxon]] bilan birgalikda imperator [[Nikolay II]] ga toj kiyidirish marosimida ishtirok etadi va [[Moskva|Moskvada]] imperator tomonidan bir qancha medallar bilan taqdirlanadi. 1910—1917-yillarda Shirinxoʻjayev Samarqand viloyatini hokimligini boshqarishdan tashqari, oliy diniy idora „Devon al-Sadorat“ ning raisi — sadr us-sudur lavozimida ham faoliyat yuritadi hamda devonbegi tomonidan nazorat qilingan fuqarolik sudlarida ishtirok etadi. Sadr us-sudur lavozimi orqali Shirinxoʻjayev butun viloyatlarda [[shayx ul-islom]], [[qozi]], [[mudarris]], [[Mutavalli|mutavallilarni]] tayinlash huquqiga ega boʻlgan.
1917-yil bahoridan Shirinxoʻjayev „<nowiki/>[[Shoʻroi islomiya|Shoʻroi Islomiya]]<nowiki/>“ tashkilotining Samarqand shoʻbasini boshqara boshlagan<ref name=":1">{{Veb manbasi|url=http://cyberleninka.ru/article/n/deyatelnost-natsionalno-politicheskih-organizatsiy-v-samarkande-1917-1918-gody.pdf|sarlavha=Deyatelnost nаtsionаlno-politicheskix orgаnizаtsiy v Sаmаrkаnde (1917—1918 godi)|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160513134819/http://cyberleninka.ru/article/n/deyatelnost-natsionalno-politicheskih-organizatsiy-v-samarkande-1917-1918-gody.pdf|arxivsana=2016-05-13|kirish sanasi=2022-yil 22-oktyabr|muallif=B. Tojiboyev|til=rus tilida}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.academia.edu/39547007/%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%A5%D0%A5_%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%B6%D0%B0_%D0%A8%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%B5%D0%B2|sarlavha=Samarkandskie reformatori nachala XX veka: Isaxodja Shirinxodjaev|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221022183729/https://www.academia.edu/39547007/%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%A5%D0%A5_%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%B6%D0%B0_%D0%A8%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%B5%D0%B2|arxivsana=2022-10-22|kirish sanasi=2022-yil 22-oktyabr|til=rus tilida|yil=2019|ish=XXX mejdunarodniy kongress po istochnikovedeniyu i istoriografii stran Аzii i Аfriki: k 150-letiyu akademika V.V.Bartolda (1869-1930). Materiali kongressa. t.1.|nashriyot=Studiya „NP-Print“|sahifalar=473—475-sahifalar}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://huquqburch.uz/uz/barcha-kuchni-ilm-olishga-%D2%9Baratmasak-zabun-b%D1%9Elurmiz/|sarlavha=„…Barcha kuchni ilm olishga qaratmasak, zabun boʼlurmiz…“|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221022183729/https://huquqburch.uz/uz/barcha-kuchni-ilm-olishga-%D2%9Baratmasak-zabun-b%D1%9Elurmiz/|arxivsana=2022-10-22|sana=22.02.2021|kirish sanasi=2022-yil 22-oktyabr|muallif=Normurod Avazov}}</ref>. Shuningdek, Samarqandda jadid maktabiga ham asos soladi<ref name=":1" />.
Shirinxoʻjayev [[Oktabr inqilobi|Oktyabr toʻntarishi]] va fuqarolar urushi yillarida kuch-gʻayratini Samarqanddagi muammo va bahsli masalalarni tinch yoʻl bilan hal etishga, qon toʻkilishini oldini olishga bor eʼtiborini qaratadi. Oʻsha davrda koʻzga koʻringan siyosiy va diniy arboblar murakkab, jiddiy masalalarni hal qilishda, qoida tariqasida, Shirinxoʻjayevga murojaat qilishib, qozi bilan maslahatlashardilar. Shirinxoʻjayev nafaqat Samarqandda, balki butun Turkistonda ulamolar va odamlarga katta taʼsir koʻrsatgan. Shirinxoʻjayev Rossiyadagi toʻntarishni ehtiyotkorlik bilan qabul qilgan, lekin jadidchilik tarafdori boʻlgan holda, ulamolarning odamlarni shariatdan tashqari ishlardan tiyilishga, yangi sharoitlarga moslashishga daʼvat etuvchi fikrlarini qoʻllab-quvvatlagan.
[[Fayl:Бухарский эмир и его свита в Москве в 1896 г.jpg|thumb|Chapdan: Samarqand viloyati qozikaloni Sayyid Muhammad Isoxonxoʻja, [[Ostonaqul qoʻshbegi|Ostonaqulbiy devonbegi]], Buxoro amiri [[Amir Abdulahadxon|Аbdulahadxon]], taxt vorisi [[Said Olimxon]], polkovnik Kuznetsov, imperiya davlat maslahatchisi [[Zamonbek Shayxalibekov]]. Orqada chapdan: polkovnik Galkin, amirning yordamchisi Mir Soliboy (Rossiya davlat tarixi arxivi, 1896-yil)<ref>{{Veb manbasi|url=http://dkm.gov.uz/ru/zoloto-i-sabla-emira-buhary|sarlavha=Zoloto i sablya emira Buxari|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221022191327/http://dkm.gov.uz/ru/zoloto-i-sabla-emira-buhary|arxivsana=2022-10-22|kirish sanasi=2022-yil 22-oktyabr|til=rus tilida|qaralgan sana=2022-10-22}}</ref>.]]
1908-yilda Shirinxoʻjayev jiyani mulla Avliyo Musoxoʻja oʻgʻli bilan birgalikda moturidiya taʼlimotining buyuk namoyondasi Abu Shakur as-Solimiy al-Keshiy qalamiga mansub „at-Tamhid fi bayon at-tavhid“ asarini (Shirinxoʻjayevning izoh v tavsiflari bilan) Samarqand shahridagi „Demurf“ bosmaxonasida nashr ettirishadi<ref>{{Veb manbasi|url=http://old.muslim.uz/index.php/maqolalar/item/10795-abu-shakur-as-solimij-al-keshij-moturidiya-ta-limotining-buyuk-namoyandasi|sarlavha=Аbu Shakur as-Solimiy al-Keshiy – moturidiya taʼlimotining buyuk namoyandasi|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221024033154/http://old.muslim.uz/index.php/maqolalar/item/10795-abu-shakur-as-solimij-al-keshij-moturidiya-ta-limotining-buyuk-namoyandasi|arxivsana=2022-10-24|sana=2018-yil 29-sentyabr|kirish sanasi=2022-yil 22-oktyabr}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://oaji.net/articles/2015/1834-1441106490.pdf|sarlavha=Abu Shаkur аs-Sаlimi аl-Keshi — velikiy predstаvitel predstаvitel ucheniya mаturidiya|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221022183726/https://oaji.net/articles/2015/1834-1441106490.pdf|arxivsana=2022-10-22|kirish sanasi=2022-yil 22-oktyabr|muallif=S. Primov|til=rus tilida|sahifalar=19-sahifa|yil=2014|ish=Sotsiosfera № 3}}</ref>.
Shirinxoʻjayev umrining oxirgi yillarini qiyinchiliklar bilan oʻtkazgan boʻlib, 1934-yilda (boshqa manbada 1932-yilda) Samarqandda vafot etadi va [[Shohizinda]] majmuasidagi yuqori yoʻlakning oʻng tarafidagi mozorot qismida, yaʼni Shohizinda qabrlarining janub tomonida dafn etiladi<ref name=":0" />.
=== Oilasi ===
Isoxon Shirinxoʻjayevning birinchi rafiqasining ismi Salomatbibi boʻlib, undan oʻgʻli Rahmatullaxon, qizlari Davronxon, Hokimxon, Qamarxonlar tugʻilishgan. Ikkinchi rafiqasi Haqiqatposhsha [[Maxdumi Aʼzam]] avlodidan boʻlgan mashhur [[qori]] Sayyid Akromxonxoʻja Avliyoxoʻja oʻgʻli Dahbediyning qizi boʻlgan. Haqiqatposhshadan qizlari Sabohatxon va Sadoratxon Isayevalar tugʻilishgan.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
[[Turkum:Oʻzbekiston tarixi]]
[[Turkum:Samarqand tarixi]]
[[Turkum:Samarqandda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Samarqandda vafot etganlar]]
[[Turkum:Rossiya imperiyasi tarixi]]
[[Turkum:Jadidlar]]
[[Turkum:Jadidchilik]]
[[Turkum:Shariat qozilari]]