Ispaniya gerbi

Испания герби
Мамлакат	Испания
Қабул қилинди	5-ноябр, 1981-йил (45 йил аввал)

Испания герби (испанча: Эсcудо де Эспаñа) — Испаниянинг гералдик рамзи бўлиб, Испания ҳудудларининг умумийлигини англатади.

Тавсиф

Гербнинг амалдаги версияси 1981-йил 5- октабрдаги 33/1981-сонли қонун билан тасдиқланган, унда гербнинг қуйидаги тавсифи мавжуд:

Биринчи модда. Испаниянинг герби то'рт қисмга бо'линган қалқон бо'либ, пастки қисми яхлитланган я`ни қиралли эмс. Биринчи чоракдаги қизил фонда уч минорали олтин рангдаги қал'а тасвири бор. Иккинчи чоракда кумуш фонда, бошига олтин тож кийган ва қизил тирноқлар билан қуролланган то`қ бинафша рангдаги шер тасвири мавжуд. Учинчи чоракда олтин фонда то'ртта қизил чизиқ мавжуд. То'ртинчи чоракда қизил фонда хоч белгисини англатувчи олтин занжирлар ва занжирларнинг марказида - зумрад тасвири бор. Қалқоннинг пастки қисмидаги ички қисмида кумуш фонда ичи қизил, иккита яшил барги бор анор меваси тасвирланган.
Қалқоннинг иккала томонида олтин ранг асосларига асосланган кумуш рангли устунлар император ва қироллик олтин тожлари билан безатилган. Устунлар қизил шиор лентасига о'ралган бо'либ, унинг устига олтин ҳарфлар билан ёзилган: чапда "Плюс", о'нгда "Ултра" (лотинча "Плус Ултра") деб ёзилган. Гербнинг юқори қисмида қироллик тожи тасвирланган бо'либ, у қимматбаҳо тошлар билан қопланган олтин доирада жойлашган, саккизта розет ва саккизта кесишган марвариддан иборат бо'лган тепасида саккизта ярим шар билан ёпилган, улардан бештаси ко'риниб туради. Марварид безаклари о`ртасида глобуснинг рамзий шаклни тепасида хоч билан безлган. Тожнинг ички қисми қизил рангда.

Иккинчи модда. Олдинги мақолада тасвирланган Испания герби қалқонида қизил рангдаги чегараси қизил рангдаги учта тилла замбаклар, бирининг тепасида иккитаси тасвирланган. Бурбон-Анжу ҳукмрон сулоласининг рамзи.

^[1]

Гербдаги " Плюс Ултра " шиори — „ лотинча: Чегарадан кейин“ ёки „Чегара томон“ (Америка Колумб томонидан кашф этилишидан олдин шиор „Неc Плус Ултра“ эди — " лотинча: Энди ҳечқаерга ", чунки Геркулес устунлари дунёнинг охири деб ҳисобланган).

Кейинчалик иккита қироллик, Испания миллий гербининг дизайни, ўлчами, ранг схемасини ва фойдаланишни аниқлайдиган фармон қабул қилинди:

1981-йил 18-декабрдаги 2964/1981-сонли Қироллик қарори, у Испания гербининг расмий дизайнини, унинг ишлатилиши ва ўлчамларини белгилайди^[2];
1982-йил 3-сентабрдаги 2267/1982-сонли Қироллик қарори, унда рангларнинг техник тавсифи берилган^[3].

Ранглари

Испания гербининг ранглари ЛАБ ва CИЭ-1931 халқаро тизимларида 1982-йил 3-сентабрдаги 2267-сонли Қироллик фармони билан қонуний равишда белгиланган^[3]. Испания давлатининг протокол кўрсатмаларида герб рангларини кўпайтиришнинг афзал кўрилган шакли „ишлатилган восита ёки қўллаб-қувватлашга қараб бир ёки бошқа композицияда қўлланиши керак бўлган саккизта ранг диапазони“ га асосланган"^[4].

	Қора	Қизил	Кумуш	Олтин	Яшил	Кўк	Сиёҳранг	Тўқ сариқ
Ранг (РГБ)
CИЭЛАБ (Ҳ,C,Л)		(35,0;70,0;37,0)	(255,0:3,0;78,0)	(90,0;37,0;70,0)	(165;0,41,0;31,0)	(270,0;35,0;26,0)	(0,0;52,0;50,0)	(аниқланмаган)
РГБ	(0,0,0)	(181.0.39)	(178,178,178)	(159.126.0)	(0.111.70)	(0.68.173)	(196,76,122)	(246,203,126)
CМЙК	(0,0,0,100)	(0,100,80,0)	(0,0,0,30)	(20,30,100,0)	(100,10,70,0)	(100,50,0,0)	(0,70,0,0)	(0,10,40,0)
Пантоне		186	877	872	3415	2935	218	1345

Эслатмалар:

Кўрсатилган соялар CИЭЛАБ, CМЙК ва Пантоне тизимлари учун тахминийдир, улар компютер экранида аниқ кўрсатилмаслиги мумкин.
РГБ қийматлари 0 дан 255 гача. CМЙК қийматлари 0 дан 100 гача.

Гербнинг гералдик элементлари ва уларнинг маънолари

Герб қалқони Бурбон-Анжоу сулоласининг ва бешта қиролликнинг гербларидан иборат:

Кастилия Қироллиги герби — биринчи чорак;
Леон қироллиги герби — иккинчи чорак;
Арагон қироллиги герби — учинчи чорак;
Наварра қироллиги герби — тўртинчи чорак;
Гранада қироллигининг герби — учида;
Қалқоннинг марказида Бурбон-Анжоу сулоласининг герби жойлашган.

Герб қалқони қуйидагилар билан ўралган:

Белгиланган Плус ултра ёзувли Геркулес устунлари — қалқон ушлагичлари сифатида. Устунлар Муқаддас Рим Империясининг император тожи ва Испания қироллик тожи билан ўралган бўлиб, улар мамлакат тарихини империя ва қироллик сифатида ифодалайди;
Қироллик тожи — миллий суверенитетни англатувчи герб тепасида жойлашган.

Герб тарихи

Кастилия ва Леон қироли Фернандо ИИИ нинг герби (1230)

Кастилиялик Фернандо ИИИ ўз қўлида Кастилия, Леон ва Галисияни бирлаштириб , Кастилия ва Леоннинг ягона қироллигини тузди ва 1230-йилда Кастилия ва Леон гербини ўрнатди. Фернандо ИИИ қалқон майдонининг тўрт қисмга бўлинишини гералдикага киритди, Арагон ва Наварра монархлари, шунингдек, Европанинг бошқа монархлари ундан ўрнак олишди.

Католик қироллари (1469-1516)

Тарихга католик қироллари сифатида кирган икки испан монархининг — Кастилия қироличаси Изабелла И^[5] (1451-1504) ва Арагон қироли Фердинанд ИИ (1452-1516) нинг 1469-йилда тузилган никоҳи Арагон Кастилия ва Леон қиролликларининг бирлашишига асос солган, бу эса ўз навбатида замонавий Испаниянинг яратилишига олиб келди. Бу гералдикада ҳам ўз аксини топган. 1475-йилда Фердинанд ИИ ва Изабелла И янги гербни қабул қилдилар^[6]. Ушбу герб ХВ-асрнинг охирида Пиреней ярим оролининг иккита энг йирик давлат тузилмаларини ифодалаган: ярим оролнинг шимолидан жанубига чўзилган ва Галисия, Астурия, Кантабрия, Басклар мамлакати, Риоха, Кастилия-Леон, Мадрид, Экстремадура, Кастилия-Ла-Манча, Мурсия, Андалусия ва Канар ороллари ҳозирги автоном жамоалари ҳудудларини ўз ичига олган Кастилия ва Леон қиролликлари ҳамда ҳозирги Арагон, Каталония, Валенсия ва Балеар ороллари автоном жамоалари ҳудудларини шунингдек, Ўрта ер денгизи ҳавзаси бўйлаб тарқалган бошқа ҳудудларни ўз ичига олган Арагон Қироллиги.

Католик қиролларининг герби чоракларга бўлинган қалқондан иборат бўлиб, унда Кастилия Қироллиги (қизил фонда, олтин қал’анинг тасвири, учта минорали, деразалари ва Азура дарвозалари билан), Леон қироллиги (олтин тож кийган тўқ бинафшаранг шер), Арагон қироллиги (олтин фонда, тўртта қизил чизиқ) ва иккала Сицилия қироллигининг (олтин фонда тўртта қизил чизиқ, иккита бургут тасвири билан) герблари тасвирлари алмаштирилган. Кейинчалик, 1492-йилда Гранада босиб олингандан сўнг, унинг рамзлари гербга қўшилган (кумуш фонда, иккита яшил барглари бўлган анор тасвири). Қалқоннинг чап томонида Гордиан тугунли бўйинтуруқ тасвири ва эр-хотинлар ўртасидаги келишувнинг шиори " Танто монта ", унинг устида „Ф“ ҳарфи қўйилган — Фернандо исмининг бош ҳарфи; қалқоннинг ўнг томонида ўқлар тўплами тасвирланган, унинг устига „Й“ ҳарфи ёзилган — Изабелла исмининг бош ҳарфи. Ушбу испан гербида биринчи марта Сан-Хуан бургути қалқон эгаси сифатида пайдо бўлади.

Австрия уйи (1516-1700)

1516-йилда Фернандо ИИ вафотидан сўнг Испания тахтига (Кастиля ва Арагон) унинг набираси, Хуана И ва Филипп И нинг ўғли Карл Хабсбургга, ота томонидан Карлос И номи билан испан тахтига ўтирган Максиммилиан И нинг набираси Карл Гарсбург ворислик қилди.

Карлос И герби олдинги қалқонда мавжуд бўлган Кастилия, Леон, Арагон, иккала Сицилия ва Гранада қироллигининг гербларини ўз ичига олган ва Австрия гербларининг тасвирлари билан тўлдирилган (қизил фонда кумуш чизиқлар билан). Бургундиянинг эски герби (мовий рангдаги олтин чизиқ ва қизил ҳошияли), Бургундиянинг янги герби (кумуш ва қизил чизиқлар билан чегараланган олтин флеурс-де-лисли номли жозибали қалқон), Брабант герби (тож кийган олтин шер), Фландрия (қизил ҳошияли олтин шер) ва Тирол герби (кумуш майдондаги қизил бургут). Карлос И, шунингдек, ўз гербига Геркулес устунлари тасвирларини ва чет эл империясининг рамзи бўлган „Плус Ултра“ ёзуви ва "Олтин Руне" ордени занжирларини ушбу орденнинг ҳукмдори сифатида киритган.

1519-йилда Карлос И Муқаддас Рим императори Карл В бўлиб тожни кийганида, қалқонга император тожи ва қалқон вазифасини бажарувчи империянинг икки бошли бургути тасвирларини жойлаштирди. 1520- йилдан бошлаб қалқонга Наварра ва Неапол қироллигининг гербларининг тасвирлари (Қуддус ва Венгрия герблари томонидан яратилган) қўшилган^[7].

Карлос И нинг ворислари гербга баъзи ўзгаришлар қўшдилар, император тожи тасвирини очиқ қироллик тожи тасвири билан алмаштирдилар (тўртта розет ва тўртта диадемадан иборат, улардан учтаси кўриниб туради) ва Олтин тасвирини қўшдилар.

1580-йилда Испания қироли Филипп ИИ ҳам ўзини Португалия қироли деб эълон қилди, у ҳам герб тасвирига янги ўзгартиришлар олиб келди. Ушбу ўзгаришлар 1668-йилда, Жодуланган Чарлос ИИ даврида Португалия Мустақиллик Декларациясига қадар давом этди.

Савой Амадео ҳукмронлиги (1870-1873)

Бурбонларнинг тикланиши (1874-1931)

1874-йилда Бурбонлар сулоласининг тикланиши билан уларнинг қалқони испан қалқонининг марказий қисмига тикланди. 1868-йилда ғойиб бўлган эски қироллик қуроллари ҳам тикланди, уларнинг соддалаштирилган версиялари мавжуд бўлиб, миллий қалқон таърифида жуда кўп чалкашликларга олиб келди. Бу даврда қалқоннинг ташқи безаклари хилма-хил бўлган (Геркулес устунлари , Олтин Руне ордени маржонлари, қироллик мантияси ёки дафна новдалари), гербнинг кўплаб версияларига олиб келди.

Испания гербининг версияси (1874-1931) Геркулес устунлари билан.
Испания гербининг версияси (1874-1931) дафна новдалари билан.
Испания гербининг версияси (1874-1931) Олтин Флеэcе маржонлари билан.
Олтин Флеэcе маржон ва қироллик мантияси билан Испания гербининг версияси (1874-1931).

Иккинчи Республика (1931-1939)

Иккинчи Республиканинг эълон қилиниши билан (1931-1939) 1869-йилги герб тикланди, аммо тожсиз ва шернинг ёнида қаср билан.

Франкоистик диктатура ва демократияга ўтиш (1939-1981)

Испания герби 1945-1977. Гербда беш қисмдан иборат қалқон бўлиб, тепасида тож ўрнатилган — Испания монархия эканлигидан далолат беради. 1 ва 4-майдонлар ҳам тўрт қисмга бўлинган ва диагонал равишда такрорланган тасвирларга эга: Қал’а минораси Кастилия герби ва орқа оёқларида турган шер Леонинг гербидир. 2 ва 3-майдонлар вертикал равишда бўлинади. Майдонларнинг ўнг (гералдик) қисмларида тўртта чизиқ қўлланади — Арагон герби. Чап қисмларда занжирлардан ясалган безаклар кўринишидаги тасвирлар — Наварра герби жойлашган. Қалқоннинг охирида, олмос шаклидаги кичик далада анор тасвири Гранада гербидир. Қалқоннинг ён томонларида тож кийдирилган иккита устун бор — ўнг (гералдик) император ва чапда — қироллик тожи — „Геркулес устунлари“ деб аталадиган — бир вақтлар Гибралтартар деб аталадиган дунёнинг чеккаси қадимий номи. Бу қирол Карлос И (Муқаддас Рим императори Чарлз В) нинг шахсий эмблемаси. Қалқон Авлиё евангелист Иоаннинг бургути томонидан ушлаб турилган. Қушнинг боши шамолда тебраниб учиб турган шиорли лента билан ўралган. Лентадаги ёзув: „Уна Гранде Либре“ — „Бирлашган, Буюк, Эркин“ (испанча). Бургут думининг ҳар икки томонида қироллар Фердинанд ва католик Изабелланинг шахсий тимсоллари бўлган рамзлар мавжуд: бўйинтуруқ (жуго) ва бешта ўқ (флечас) дастаси.