Isroil imo-ishora tili

Isroil imo-ishora tili
Mamlakatlar	Isroil
Soʻzlashuvchilarning umumiy soni	10 000
Til oilasi	Nemis imo-ishora tillari oilasi
Til kodlari

Isroil imo-ishora tili (ibroniycha: שפת הסימנים הישראלית‎), shuningdek, Shassi^[1] yoki ISL nomi bilan ham tanilgan — Isroildagi karlar hamjamiyati tomonidan eng keng qoʻllaniladigan imo-ishora tili. Isroilda boshqa bir qancha imo-ishora tillaridan ham foydalaniladi, ular orasida Al-Sayyid badaviy imo-ishora tili ham mavjud.

Tarixi

Isroil imo-ishora tilining tarixi 1873-yilga, germaniyalik yahudiy Marcus Reich tomonidan Germaniyada yahudiy kar bolalar uchun maxsus maktab ochilgan davrga borib taqaladi. Oʻsha paytda ushbu muassasa oʻz yoʻnalishida eng yaxshilaridan biri hisoblangan, bu esa uning nafaqat butun dunyodagi yahudiy kar bolalar, balki yahudiy boʻlmaganlar orasida ham ommalashishiga sabab boʻlgan. 1932-yilda mazkur maktabning bir nechta oʻqituvchilari Quddus shahrida yahudiy kar bolalar uchun dastlabki maktabni ochdilar. Quddusdagi maktabda qoʻllanilgan imo-ishora tili nemis imo-ishora tili taʼsirida shakllangan edi, biroq muhojirlar tomonidan olib kelingan boshqa imo-ishora tillari yoki tizimlari ham endigina shakllanayotgan va dastlab pijin vazifasini oʻtagan ushbu tilga oʻz hissasini qoʻshdi. Vaqt oʻtishi bilan bu yerda mahalliy kreol tili shakllandi va u keyinchalik Isroil imo-ishora tiliga aylandi^[2].

Shassi hozirgi kunda ham nemis imo-ishora tili bilan koʻplab umumiy xususiyatlar va lugʻat birliklariga ega, biroq bugungi kunga kelib ular bir-biridan shu darajada uzoqlashganki, Shassini nemis imo-ishora tilining shevasi deb hisoblab boʻlmaydi.

1940-yillarda Shassi Quddus va Tel-Avivdagi yahudiy karlarining hamjamiyati tiliga aylandi. Bugungi kunda Isroil imo-ishora tili Isroilda eng koʻp qoʻllaniladigan va oʻqitiladigan imo-ishora tili boʻlib, u mamlakatdagi aksariyat karlar, jumladan, yahudiylar, musulmon va xristian arablar, darziylar hamda badaviylar uchun asosiy muloqot vositasi boʻlib xizmat qilmoqda. Ayrim arab, darziy va badaviy shaharlari hamda qishloqlari oʻzlarining shaxsiy imo-ishora tillariga ham ega.

Isroil imo-ishora tilidan tashqari, kar bolalarga ivrit tilini oʻrgatishda hamda karlar va eshituvchi insonlar oʻrtasidagi muloqotda yordamchi vosita sifatida qoʻllaniladigan „ivritlashtirilgan imo-ishora nutqi“ ham mavjud.

2020-yil 29-noyabrda Isroil hukumati Ivrit tili akademiyasi huzurida Isroil imo-ishora tilini saqlash va rivojlantirish ustida ish olib boradigan maxsus boʻlim tashkil etish toʻgʻrisida qaror qabul qildi^[3].

Karlar hamjamiyati

Isroilda karlar hamjamiyati shakllanishining boshlanishi 1944-yilgi Purim bayrami munosabati bilan Tel-Avivda oʻtkazilgan paraddan boshlangan boʻlib, oʻshanda Quddus, Tel-Aviv va Xayfa shaharlaridan kelgan karlar guruhlari ilk bor bir joyda uchrashgan edilar. Bu uchrashuv keyinchalik Isroil Karlar assotsiatsiyasining tashkil etilishiga turtki boʻldi^[4]. Assotsiatsiyaning birinchi rasmiy boshqaruvi 1944-yilda saylandi va Moshe Bamberger uning ilk prezidenti boʻldi. Assotsiatsiya turli maʼruzalar, sayohatlar hamda bayram tadbirlarini tashkil qildi. Ikkinchi jahon urushidan qochgan qochqinlar Isroilga koʻchib kelishi bilan hamjamiyat yanada kengaydi. Assotsiatsiya yangi kelgan muhojirlarga Isroil imo-ishora tilini oʻrgatish hamda ish topishda koʻmaklashish orqali ularning Isroil jamiyatiga integratsiyalashuviga yaqindan yordam berdi. Assotsiatsiya 1958-yilda Tel-Avivdagi oʻzining bosh qarorgohi — „Helen Keller uyi“ binosining qurilishini yakunladi.

Taʼlimi

Karlar uchun dastlabki maktab 1932-yilda Quddusda oralizm metodikasi asosida taʼlim beruvchi qatʼiy tartibli internat-maktab shaklida tashkil etildi. Keyinchalik, 1941-yil Tel-Avivda hamda 1949-yil Xayfada xuddi shu yoʻnalishdagi yana ikkita maktab ochildi. 1970-yillarga kelib, Itzhak Schlesinger Isroil imo-ishora tili boʻyicha tadqiqotlar boshlagani hamda 1973-yilda Isroil karlar muammolariga bagʻishlangan Toʻrtinchi xalqaro konferensiyaga mezbonlik qilganidan soʻng, taʼlimda faqat oralizmga tayanish tamoyili oʻzgarishni boshladi.

Manbalar

↑ גויכמן, רפאלה. "גילי בית הלחמי כובשת את הרשת בשפת הסימנים" (Hebrew). TheMarker. https://www.themarker.com/advertising/MAGAZINE-1.6492832. Qaraldi: 1 June 2021. Isroil imo-ishora tili]]
↑ Meir, Irit; Sandler, Wendy; Padden, Carol; Aronoff, Mark „Chapter 18: Emerging sign languages“, . Oxford Handbook of Deaf Studies, Language, and Education. New York: Oxford University Press, 2010. ISBN 978-0-19-539003-2. OCLC 779907637. Qaraldi: 2023-yil 8-dekabr.
↑ הבטחת שימור ופיתוח שפת הסימנים הישראלית
↑ Bush, Lawrence „June 27: Helen Keller and the Jews“. Jewish Currents (2016-yil 26-iyun).

Adabiyotlar

Meir, Irit & Sandler, Wendy. (2007) A Language in Space: The Story of Israel Sign Language. Lawrence Erlbaum Associates.
Andoza:Cite Gallaudet Encyclopedia

Havolalar

Israeli Sign Language Dictionary, Institute for the Advancement of Deaf Persons in Israel
Israeli Sign Language, Sign Language Research Laboratory

[1] גויכמן, רפאלה. "גילי בית הלחמי כובשת את הרשת בשפת הסימנים" (Hebrew). TheMarker. https://www.themarker.com/advertising/MAGAZINE-1.6492832. Qaraldi: 1 June 2021. Isroil imo-ishora tili]]

[MSPA-2] Meir, Irit; Sandler, Wendy; Padden, Carol; Aronoff, Mark „Chapter 18: Emerging sign languages“, . Oxford Handbook of Deaf Studies, Language, and Education. New York: Oxford University Press, 2010. ISBN 978-0-19-539003-2. OCLC 779907637. Qaraldi: 2023-yil 8-dekabr.

[3] הבטחת שימור ופיתוח שפת הסימנים הישראלית

[Currents-Keller-4] Bush, Lawrence „June 27: Helen Keller and the Jews“. Jewish Currents (2016-yil 26-iyun).

[1]

[2]

[3]

[4]