Ittriy
| 39 | Иттрий
|
Й | |
| 4д15с2 | |
| Иттрий / Йттриум (Й) | |
|---|---|
| Атом рақами | 39 |
| Кўриниши | Кумус рангли, юмшоқ, кимёвий фаол металл |
| Атом хоссаси | |
| Атом массаси (моляр массаси) |
88,90585 м. а. б. (г/мол) |
| Атом радиуси | 178 пм |
| Ионлашиш энергияси (биринчи электрон) |
615,4 (6,38) кЖ/мол (эВ) |
| Электрон конфигурацияси | [Кр] 4д1 5с2 |
| Кимёвий хоссалари | |
| Ковалентлик радиуси | 162 пм |
| Ион радиуси | (+3э) 89,3 пм |
| Электрманфийлик (полинг бўйича) |
1,22 |
| Электрод потенсиали | 0 |
| Оксидланиш даражаси | 3 |
| Термодинамик хоссалари | |
| Зичлик | 4,47 г/см³ |
| Солиштирма иссиқлик сиғими | 0,284 Ж/(К·мол) |
| Иссиқлик ўтказувчанлик | (17,2) Вт/(м·К) |
| Эриш ҳарорати | 1795 К |
| Эриш иссиқлиги | 11,5 кЖ/мол |
| Қайнаш ҳарорати | 3 611 К |
| Қайнаш иссиқлиги | 367 кЖ/мол |
| Моляр ҳажм | 19,8 см³/мол |
| Кристалл панжараси | |
| Панжара тузилиши | гексагонал |
| Панжара даври | 3,650 Å |
| Панжара/атом нисбати | 1,571 |
| Дебе ҳарорати | н/а К |
Иттрий (лотинча: Йттриум), Й — Менделеев даврий системасининг ИИИ гуруҳига мансуб кимёвий элемент. Тартиб рақами 39, атом массаси 88,9059. Табиий Иттрий нинг битта баркарор изотопи 39Й маълум. Ер пўстида масса жиҳатидан 2,0-10~3%, денгиз сувида 3-10~4 мг/л Иттрий бор. Иттрий бошқа нодир металлар билан бирга ксенотим, фергюсонит, эвксенит, гадолинит ва б. минераллар таркибида учрайди. Иттрий — оқиш кумушранг металл. Зичлиги 4,45 г/см3. Суюқланиш температураси 1528°C, қайнаш температураси 3320°C атрофида. Бринелл бўйича қаттиклиги 628 МПа, унга механик ишлов бериш осон. Иттрий ҳавода юпқа мустаҳкам оксид парда билан қопланади. Металл ҳолдаги Иттрий илк бор Иттрий Вёлер томонидан 1828 йилда ажратиб олинган. Иттрий қайноқ сувда ҳаво кислороди таъсирида секин оксидланади, минерал кислоталар билан осон (фторид кислотадан ташқари) реаксияга кири-шади. Қуйида Иттрийнинг энг муҳим бирикмалари ҳақида маълумот келтирилган.
Иттрий (Ш)-о кс ид. Й2О3 — рангсиз крис-таллар. Суюқланиш температураси 2430° C, қайнаш температураси 4300°C атрофида; зичлиги 4,85 г/см3. Сувда эримайди, минерал кислоталарда яхши эрийди. Иттрий нинг нитрат, оксалат, карбонат ва б. тузларини 800—1000° C да парчалаш усули билан олинади. Иттрий (Ш)токсид махсус оптик ши-шалар, иссиқбардош, ўта ўтказувчан ва шаффоф керамик маҳсулотлар, люминофорлар, иттрий-темир ва б. иттрийли гранатлар олишда қўлланади.
Иттрий (Ш)-фтори д — рангсиз кристаллар. Суюқланиш температураси 1155°C, қайнаш температураси 2230°C; кристаллогидратлар ҳосил қилади. Металлотермик усулда Иттрий олиш учун ишлатилади.
Иттрий (Ш)-хлорид — рангсиз, гигроскопик кристаллар. Суюқланиш температураси 721°C, қайнаш температураси 1482°C; зичлиги 2,8 г/см3. Сувда яхши эрийди; кристаллогидратлар ҳосил қилади. Металлотермик усулда соф Иттрий олишда ишлатилади.
Иттрий пўлат ва чўянларга легирловчи, иссиққа чидамлилигини оширувчи қўшимча сифатида, қийин эрийдиган, люминофор ва лазер материаллар олишда қўлланади.[1]
Манбалар
| Кимёга оид уşбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. |