Iztaccihuatl
| Изтаccíҳуатл | |
|---|---|
 Изтаccиҳуатл тоғи | |
| Тури | Фаол вулқон |
| Жойлашуви |
Мехиcо ва Пуэбла штати, Мехиcо 19°10′44″Н 98°38′30″W / 19.17889°Н 98.64167°W |
 Мексика табиий харитаси | |
Изтаccíҳуатл (айрим китобларда Ихтаccíҳуатл ёки урғусиз ёзилган ҳар қандай варианти берилади), 5,230 метр (17,160 фт) ни ташкил қиладиган Мексикадаги ҳаракациз вулқон тоғи, Мексика ва Пуэбла ўртасидаги чегарадада, Изта-Попо Зоқуиапан миллий боғида жойлашган. Бу Пико де Оризабадан 5,636 метр (18,491 фт) ва Попоcатéпетл 5,426 метр (17,802 фт) кейин 5636 метр баландлик билан мамлакатдаги учинчи энг юқори кўрсаткичга эга тоғ ҳисобланади.
„Изтаccíҳуатл“ номи наҳуатл тилида бўлиб, „Оқ аёл“ маъносини англатади, у 'зида шарқ ёки ғарбдан ухлаб ётган аёлнинг боши, кўкраги, тиззалари ва оёқлари тасвирланган тўртта алоҳида қорли чўққиларни акс эттиради. Изтаccíҳуатл ўзининг эгизакги Попоcатéпетл тоғининг шимолида жойлашган бўлиб, у юқори баландликдаги Пасо де Кортес билан туташиб кетган. Об-ҳавонинг ҳолатига қараб, Изтаccíҳуатлни йилнинг истал вақтида Мехико шаҳридан тахминан 70 километр (43 ми) масофадан кўриш мумкин. Биринчи қайд этилган кўтарилиш 1889-йилда амалга оширилган, аммо археологик маълумотларга кўра, ацтеклар ва аввалги маданиятлар даврида ҳам кўтарилиш содир бўлган. Бу Мексикадаги доимий қор ва музликлардан иборат энг паст чўққи ҳисобланади.
Геологияси
Катта 450 км3 (110 cу ми) лик тизмадаги вулқонлари — Плейстоцен Ллано Гранде калдерасининг жанубида ННW-ССЕ чизиғи бўйлаб пайдо бўлган бир-бирига ўхшаш конуслар қаторидан ташкил топган. Чўққидаги ёки унинг яқинидаги тешиклар андезит ва дасит плейстосен ва голосен портлаши вақтида пайдо бўлган. Эл-Печо чўққисининг вентиляцияси яқинидаги ҳудудлар музлик давридан тахминан 11 000 йил аввал уша даврдаги оқимлар ҳисобига муз қопламаси билан қопланган.
Попоcатепетл ва Изтаcíҳуатл афсонаси
Ацтек мифологиясида Изтаcíҳуатл отасининг жангчиларидан бири Попоcатéпетлни севиб қолган малика эди. Император Попокатепетлни Оахакадаги урушга жўнатиб, қайтиб келганида унга Изтачихуатлни хотинликка беришга ваъда қилади (Изтачиҳуатлнинг отаси буни қилмасликни тахмин қилган). Изтачíҳуатлга Попокатепетл жангда ҳалок бўлди, деб ёлғон айтишди ва бу хабарга ишониб, малика қайғудан вафот этади. Попокатепетл қайтиб келганида, севгилисини ўлганини кўради, у унинг жасадини Теночтитлан ташқарисидаги майдонга олиб боради ва қабри ёнида тиз чўкади. Худолар уларни қор билан қоплаган тоғларга айлантиради. Изтаccíҳуатл тоғи „Оқ аёл“ (Наҳуатл тилида изтāc „оқ“ ва cиҳуāтл „аёл“ дегани) деб аталади, чунки у чалқанча ётган аёлга ўхшайди ва кўпинча қор билан қопланган ҳолда бўлади. Чўққи шунингдек, Ла Мужер Дормида номи билан ҳам аталади, бу „Ухлаётган аёл“ деган маънони беради. Попокатепетл эса фаол вулқонга айланади, ўз севгилисини йўқотишдан кўр-кўрона ғазаб билан портлашлар содир қилади[3].
Баландлик
Изтаccиҳуатл одатда 5,286 м (17,343 фт) деб рўйхатга олинади, аммо СРТМ маълумотлари ва Мексиканинг миллий хариталаш сўрови уни 5,220 то 5,230 м (17,130 то 17,160 фт) гача эканлигини тасдиқлайди[4][5]. Глобал вулканизм дастурига кўра вулқон баландлиги 5230 5,230 м (17,160 фт) га тенг.
Галерея
-
Пуэбла томондан Изтаccíҳуатл -
Тиз атрофида (5,000 м (3.1 ми)) Изтаccíҳуатл -
Тоғ ёнбағирларида ўрмон ёнғинлари -
Изта тоғи тизмасидан Пико де Оризаба томон кўриниш -
Тоғдаги бошпанадан кейин Изтаccиҳуатл тизмаси
Яна қаранг
- Шимолий Американинг тоғ чўққилари рўйхати
- Мексиканинг тоғ чўққилари рўйхати
- Мексикадаги вулқонлар рўйхати
- Мексика ултралари рўйхати
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 „Изтаccíҳуатл“. Глобал Волcанисм Програм. Смитҳсониан Институтион. Қаралди: 2010-йил 22-июн.
- ↑ „Волcáн Изтаccíҳуатл“. Суммиц оф тҳе Wорлд. пеакбаггер.cом. Қаралди: 2010-йил 30-июн.
- ↑ „Тҳе Легенд оф Попоcатéпетл анд Изтаccíҳуатл“. Онлине гуиде то Мехиcо. 2022-йил 12-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 12-октябр.
- ↑ „Элеваcионес принcипалес - Пуэбла“ (эс). Институто Наcионал де Эстадíстиcа, Географíа э Информáтиcа. 2012-йил 10-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 17-март.
- ↑ „Ло мáс й ло менос дел территорио де Мéхиcо - Монтаñас (мáс алтас)“ (эс). Институто Наcионал де Эстадíстиcа, Географíа э Информáтиcа. 2012-йил 3-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 22-феврал.