Jabbor Akimov

Зиёсферада исми Жаббор ва фамилияси Акимов бўлган бошқа кишилар ҳақида ҳам мақолалар мавжуд.

Жаббор Аким ўғли Акимов (қрим татарча: Cebbar Akim oğlu Akimov, 1909-йил 15-май, Тувақ қишлоғи, Ялта уэзди, Таврида губернаторлиги, Россия империяси – 1983-йил 21-июл, Бекобод, Тошкент вилояти, ЎзССР – Қримтатар ўқитувчиси ва „Қизил Қрим“ газетаси муҳаррири, Қрим татарлари миллий ҳаракати асосчиларидан ва ташкилотчиларидан бири, Қрим татарларининг Бекобод ташаббус гуруҳи раҳбари, ҳаракатнинг кўплаб ҳужжатлари муаллифи. Ҳаракат иштирокчиларининг умумий эътирофига кўра, у ҳаракатнинг бошида турган бир неча кишилардан бири эди. Совет диссиденти

Жаббор Аким ўғли Акимов
қрим татарча: Cebbar Akim oğlu Akimov
Таваллуди	15-май 1909-йил Тувақ қишлоғи, Ялта уэзди, Таврида губернаторлиги, Россия империяси
Вафоти	21-июл 1983-йил(1983-07-21) (74 ёшда) Бекобод, Тошкент вилояти, ЎзССР
Фуқаролиги	СССР
Таълими	Қрим татар педагогика техникумини
Касби	журналист, диссидент, Қрим татарлари миллий ҳаракати асосчиларидан ва ташкилотчиларидан бири

Таржимаи ҳоли

1909-йилда Қримнинг Тувақ қишлоғида (ҳозирги Рибачи қишлоғи) туғилган. Татар педагогика техникумини тамомлаган. Педагогик маълумотга эга бўлиб, уруш бошланишидан олдин мактабларда ва Қрим АССР Маориф Халқ Комиссарлигида фаолият олиб борган, сўнгра Қрим давлат нашриёти (ҳозирги Таврия нашриёти) ва „Қизил Қрим“ газетасида муҳаррир бўлиб ишлаган. 1939-йилда ВКП(б) сафига кирди. Немис қўшинлари Қримга келишидан олдин, партия қарори билан Акимов эвакуация қилинди ва эвакуациядаги „Қизил Қрим“ газетасининг бош муҳаррири этиб тайинланди.

Иккинчи жаҳон уруши ва сургун қилиниши

1942-йилда партия қарори билан Қримтатар тилида тарғибот ишларини олиб бориш учун партизанлар сафига қўшилиш учун Қримга юборилади. Бироқ 1944-йилнинг май ойида барча хизматларига қарамай, коллаборационизмда айбланиб, бутун Қримтатар халқи билан бирга Ўзбекистонга сургун қилинади. Дастлаб, депортация қилинган жойда Фарҳод темир йўл бекати бошлиғининг сиёсий ишлар бўйича ўринбосари, сўнгра турли муассасаларда иқтисодчи-режачи бўлиб ишлаган.

Қрим татарлари миллий ҳаракатининг бошланиши

Акимов Қрим татарларининг Марказий Осиё ва Москвадаги учрашувларининг доимий иштирокчисига айланади.

1966-йилда у Қрим татар халқининг КПСС ХХИИИ қурултойига мурожаат қилиш ҳуқуқига эга олтмиш беш нафар вакилларидан бири сифатида Москвага юборилди. Худди шу 1966-йилда Жаббар Акимов „Қрим татарлари ўртасида миллатчилик тарғиботи ва миллий нафратни қўзғатганлиги учун“ КПСС аъзолигидан ҳайдалди. СССР Олий Кенгаши Президиуми қабулхонасининг маълумотномасида (1967-йил январ) Акимов „Қримга қайтишнинг энг фаол тарафдори“ деб аталган: „1966-йил апрел ойида Бекобод шаҳар комитетида бўлиб ўтган суҳбатда Акимов татарларни Қримга уюшган ҳолда қайтаришга эришмагунча ҳаракат қилишни давом эттиришини билдирди“. 1966-йил октябр ойида у КПСС аъзолигидан чиқарилди.

Украина ССР Вазирлар Кенгаши ҳузуридаги КГБ раиси В. Федорчукнинг Украина Компартияси Марказий Қўмитасига йўллаган махсус хабаридан:

Олинган тезкор маълумотларга кўра, 1972-йил 7—8-майда Ўзбекистоннинг турли шаҳарларидан 40 нафаргача „вакиллар“ иштирок этган татар „ташаббускорлари“ етакчиларининг республика йиғилиши Марғилонда бўлиб ўтди… Йиғилишда СССР ташкил топганлигининг 50 йиллигини ва яқинлашиб келаётган байрамни нишонлаш масаласи ва шу муносабат билан Қрим татарларининг „миллий ҳуқуқларини тиклаш“ бўйича янги талаблари масаласи муҳокама қилинди. Йиғилиш етакчилари Акимов Жаббор ва Осмонов Муксим давлат идоралари учун янги ҳужжатлар тайёрлаш, улар учун имзо тўплашни ташкил этиш, шунингдек, „Москвага вакиллар“ юбориш учун пул йиғишни таклиф қилишди.

Давлат хавфсизлик қўмитасида „ташаббускорлар“ раҳбарларининг „мухторият ҳаракатини“ кенгайтиришга чақирувлари татар аҳолиси томонидан қўллаб-қувватланмаётгани ҳақида маълумот бор, чунки улар ўз ваъдаларига ишончни йўқотдилар.

…Республика давлат хавфсизлик идоралари Қримтатар миллатчилари ва „мухториятчиларининг“ ғайриижтимоий фаолиятини бостириш чораларини кўрмоқда.

Учрашувдан кўп ўтмай Акимов ҳибсга олинди. Ишнинг қўзғатилишига 1972-йил 18-майда „18-май Қрим татарларининг ўз ватанларидан кўчирилган куни“ ёзуви билан осилган мотам байроқлари сабаб бўлди.

Акимов РСФСР Жиноят кодексининг 190-1-моддаси (Совет давлати ва ижтимоий тузумини обрўсизлантирадиган қасддан ёлғон уйдирмаларни тарқатиш) бўйича уч йилга ахлоқ тузатиш колониясига ҳукм қилинган. Жазони Иркуцк вилоятидаги колонияда ўтаган.

Вафоти Жаббор Акимов 1983-йил 22-июлда ватанидан узоқда, Ўзбекистоннинг Бекобод шаҳрида 74 ёшида вафот этди. Оғир касал бўлиб, у Қримтатар миллий ҳаракатининг ёш иштирокчиларига Қримга қайтиш учун курашни қандай давом эттириш ҳақида маслаҳат берди.

Хотираси

2009-йилда Жаббар Акимов таваллудининг 100 йиллиги муносабати билан Қримда унинг шарафига хотира тадбирлари ўтказилди ва Акимов урушдан олдин ишлаган Қримгосиздат биносида унинг номи ёзилган ёдгорлик лавҳаси ўрнатилди. Бинодаги ёдгорлик лавҳаси очилишидан олдин Қримтатар халқи мажлиси раиси Рефат Чубаров сўзга чиқди:

Турли хил фикрларга эга бўлсак ҳам, биз бирга бўлишимиз керак. Биз ҳаммамиз Жаббор Аким хоҳлаган нарсани – халқимизнинг ўз ватанига қайтишини, ҳақ-ҳуқуқларини тиклашни ва ўз юртида келажагини таъминлашни хоҳлаймиз.

Иброим Мамутов ҳам сўзга чиқади:

Жаббор Аким ва унинг сафдошлари бошлаган иш тарих қаърига ботиб кетмади. Қримтатарлар Қримга қайтишди. Бугун биз тоталитар тузум кишанидан холи, мустақил давлатда яшаяпмиз. Албатта, Қримтатарларнинг ҳаммаси ҳам ҳали ўз ватанларига қайтиб кела олишмади, муаммолар кўп, аммо ишончим комилки, биз биргаликда барча муаммоларни енгамиз.

Шу куни „Баттол Чалабий“ мусулмонлар жамияти биносида хотира кечаси бўлиб ўтди. „Номус“ Қримтатар халқи оқсоқоллар кенгаши ташаббуси билан ташкил этилган тадбирда Қримтатар миллий ҳаракати фахрийлари ва фаоллари, Жаббор Акимнинг Қрим татарларининг ватанларига қайтиши учун курашдаги сафдошлари иштирок этди.

Қримтатар миллий ҳаракати фахрийси Айше Сейитмуратова Жаббор Акимовни хотирлаб шундай деди:

Жаббор оға ҳаракатимизнинг мафкурачиси бўлган ва шундай бўлиб қолади.