Жабрайил тумани - Озарбайжон Республикасидаги маъмурий-ҳудудий бирлик. Маъмурий маркази - Жабрайил шаҳри.

Жабрайил
озарбайжонча: Cəбрайıл
Туман
Асос солинган санаси 8 авқуст 1930
Шаҳар ҳокими Камол Ҳасанов
Аҳоли 80 800[1]
Майдони 1 049.8[2][3] км²
Баландлиги
денгиз сатҳидан
 Баланд чўққиси


 434 м
Код ИСО 3166-2 АЗ-CАБ
Телефон коди 994 26
Почта индекси АЗ 1400
Автомобил рақами коди 14
Расмий сайти www.cабраил-иҳ.гов.аз
Харитада
Jabrayil xaritada

Жабрайил тумани 1930 йил 8 августда ташкил этилган. 1963 йил 4 январда бекор қилинди ва Фузулий вилояти билан бирлаштирилди ва 1964 йил 17 июнда қайта тикланди.

1993 йил 23 августда вилоят Арманистон армияси томонидан ишғол қилинди. Ишғол минтақага 13,928 миллиард доллар зарар этказди. Жабрайилли кўчманчилар мамлакатнинг 58 минтақасидаги 2000 га яқин аҳоли пунктларида, чодирлар лагерларида, юк вагонларида ва ётоқхоналарда жойлашдилар.

2020 йил 4 октябрда вилоят маркази ва бир қатор қишлоқлар ишғолдан озод қилиниб, Озарбайжон ерлари билан бирлашдилар.[4][5]

4 октайбр куни Озарбайжон Республикаси Президенти Илҳом Алиев давлат телевидениеси орқали халққа мурожаат қилиб, Озарбайжон халқини Жабрайил шаҳри ва минтақадаги то'ққиз қишлоқнинг озод қилиниши билан табриклади.

Вилоят аҳолиси орасида бу ҳудуд ВИИИ асрда яшаган Жабрайил ота номи билан аталган деган фикрлар мавжуд. Бироқ, Жабрайилда жойлашган сон-саноқсиз ёдгорликлар, ғорлар, қасрлар, миноралар ва ибодатхоналарнинг қолдиқлари бу аҳоли пунктининг қадимги эканлигидан далолат беради.

Географик позицияси

Жабрайил Кичик Кавказ тоғларининг жануби-шарқида, Геян текислигида ва Қорабогъ тизмасида жойлашган. Минтақа жанубда Араз дарёси бўйлаб Эрон Ислом Республикаси билан чегарадош. У 1049 квадрат километр майдонни эгаллайди ва асосан тоғли. Араз дарёси қирғоқлари бир пайтлар Туғай ўрмонлари билан зич бўлган. Араз текисликларининг тупроқлари юқори маҳсулдорликка эга қоронғу каштан тупроқлардир. Жабрайилнинг йирик қишлоқлари - Боюк Маржонли, Солтанли ва бошқалар Араз бўйидаги серҳосил ерларда жойлашган. Жабрайил минтақасининг энг баланд чўққиси - Даг Тумас (1580 м). Арманлар истилосига қадар минтақада 400-500 ёшдаги 14 йирик диаметрли чинор, 104 қаҳриз ва 99 булоқ бор эди.

Тарих

ВИИИ асрда яшаган Султон Аҳмад исмли ҳукмдорнинг яқин одамларидан бири бўлган ва Зиёрат тоғидан Араз дарёсигача бўлган ҳудудлар Жабрайил ота ва унинг фарзандларига тегишли бўлган. Жабрайил қишлоғининг шимолида „Жабрайил ота“" номи билан танилган ушбу мақбаранинг узунлиги 4,5 метр, кенглиги 2,4 метр ва баландлиги 1,8 метр бўлиб, у ерда мақбаралар ва қадимий аҳоли пунктлари излари қолган.

Бошқа манбалар ва маълумотларга кўра, Жабрайил топоними ислом ва монотеистик динларда Худога энг яқин бўлган Жабрайил исмли фариштанинг номи билан боғлиқ. Жабрайил сўзи арабчада „Худонинг бандаси“ деган маънони англатади. Жабрайилнинг ҳудуди Мидия (милоддан аввалги ВИИ-ИВ асрлар), Ахманийлар империяси (милоддан аввалги ИВ-ИИИ асрлар), Албания (милоддан аввалги ИВ-ИИИ асрлар) давлатлари таркибига кирган.

ВИИ асрнинг ўрталарида Жабрайил вилояти ҳудуди ҳам Умавий халифалигига қўшилди. Бабекдан олдин, пайтида ва ундан кейин араб босқинчиларига қарши курашнинг қалъаларидан бири Жабрайил ҳудуди бўлган. Х-ХИ асрларда (971-1086) бу ҳудудлар Шаддадидлар давлатига, ХИИИ-ХИВ асрларда Ҳулакул давлатига, ХИВ асрдан (1387 йилдан) Теймурийларга, ХВ асрдан (1412 йилдан) Гарагоюнлу давлатигача, ўша асрнинг 1478 йилигача бўлган.

1502 йил бошидан Оғғоюнлу давлати, 1502 йил бошидан Сафавийлар давлати, ХВИИИ асрнинг иккинчи ярми ва ХИХ аср бошларидан Қорабог ъхонлиги таркибига кирган. ХИХ асрнинг иккинчи ярми ва ХХ асрнинг бошларида Жабрайил қишлоғи ҳам "Грахдин" деб номланган. Маҳаллий аҳоли "карантин" сўзини "Грахдин" деб талаффуз қилдилар. Баъзи маълумотларга кўра, "Грахдин" сўзи ХВИИИ асрда Нодир Шоҳ даврида Озарбайжонга кўчиб келган Жалаир турк қабиласига мансуб Гирагли-Гирахли сулоласининг номи билан боғлиқ берилган.

Жабрайил пилла ва гиламчалари билан ҳам машҳур эди ву шу ерда 5 та ипак фабрикаси бўлган. 1873 йилда Жабрайил ва унга қўшни ҳудудлар Шуша округидан чиқарилиб, Елизаветпол вилояти таркибида Жабрайил тумани ташкил этилди.

Ўша пайтда автоҳалокат майдони 6,63 минг км2 бўлиб, 66,360 киши яшаган ва ҳозирги Жабрайил, [Физули, Хўжавенд, Губадли ва Зангилон туманлари ҳудудини қамраб олган. Жабрайилда биринчи рус мактаби 1876 йилда, қизлар мактаби эса 1912 йилда очилган. ХИХ-ХХ асрларнинг бошларида Россия-Эрон темир йўлининг Жабрайил ҳудудидан ўтган қисми ётқизилди.

1905-1918 йилларда авария Қаряг вилояти деб ўзгартирилди.

1930 йил 8 августда Жабрайил тумани ташкил топди, маркази Жабрайил қишлоғи эди. Туман ҳудуди ҳозирги чегараларида 1050 км²ни ташкил этди ва аҳолиси 24 300 кишини ташкил этди. Маъмурий-ҳудудий бўлиниш.

Маъмурий-ҳудудий бўлиниш

Озарбайжон Давлат статистика қўмитасининг 2013 йилдаги ма`лумотларига кўра, де-юре минтақасида 97 та аҳоли пункти, шу жумладан 1 та шаҳар, 4 та аҳоли пункти ва 92 та қишлоқ мавжуд.[6] Улар 23 та маъмурий туманларга, шу жумладан 1 та шаҳар ва 22 та қишлоққа киритилган.[6]

Жабрайил вилоятининг ма'мурий-ҳудудий бо’линмаси

№ Ма'мурий-ҳудудий округ Инсон маскани
1 Жабрайил шаҳри и.а.д. Жабрайил шаҳри, Хубярли қишлоғи, Худудавердили қишлоғи, Имамбаги қишлоғи, Гурбантепе қишлоғи, Шаҳваладли қишлоғи, Яраҳмедли қишлоғи.
2 Балянд қишлоғи и.а.д. Балянд к., Дошулу к., Қараcалли к.
3 Боюк Маржонли қишлоғи и.а.д. Боюк Маржанли к., Юхари Маржанли к.
4 Жожуқ Маржонли қишлоғи и.а.д. Жожуқ Маржанли к.
5 Черекен қишлоқ и.а.д. Черекен к., Эфендилер к., Папи к.
6 Даг Тумас қишлоғи и.а.д. Даг Тумас к., Чалабилар к., Гараагаж к., Софулу к.
7 Ҳожили қишлоғи и.а.д. Ҳожили қишлоғи, Ҳусейналилар қишлоғи, Кавдар қишлоғи, Мирак қишлоғи, Тулус қишлоғи'
8 Ҳоровлу қишлоғи и.а.д. Ҳоровлу к., Чапанд к., Сафарша к.
9 Ҳовуслу қишлоғи и.а.д. Ҳовуслу к., Исақли к., Қалаcиқ к.
10 Халафли қишлоғи и.а.д. Халафли к.,' Ашиг Маликли к. ', Курдлар к.,' Гарар к. ', Гушчулар к.,' Нифталилар к. ', Нусус к., Татар к. "" Юхари Нüсüс к.,
11 Кархулу қишлоғи и.а.д. Кархулу қишлоғи, Ашаги Маралян қишлоғи, Жафаробод қишлоғи, Маҳмудлу қишлоғи, Юкари Маралян қишлоғи'
12 Қазанзами қишлоғи и.а.д. 'Газанзами қишлоғи, Чуллу қишлоғи, Даг Машанли қишлоғи, Ханагабулаг қишлоғи, Сöйüдлü қишлоғи.
13 Қумлақ қишлоғи и.а.д. Қумлақ қишлоғи, Дарзили қишлоғи, Халафли қишлоғи, Худаферин қишлоғи, Худаярли қишлоғи, Қумлақ қишлоғи, Масталибейли қишлоғи..
14 Қуйcақ қишлоғи и.а.д. Қуйcақ к., Нузгар к., Шайбей к.
15 Машанли қишлоқ и.а.д. Машанлı к., Алıкейхалı к., Ҳасанлı к.
16 Меҳдили қишлоғи и.а.д. Меҳдили к., Чахирли к.
17 Минбашили қишлоғи и.а.д. Минбашили к., Агтепе к., Даш Вейсалли к. Сади к.
18 Сариcалли қишлоқ и.а.д. Сариcалли қишлоғи, Амирварли қишлоғи, Мазра қишлоғи, Юхари Мазра қишлоғи
19 Сирик қишлоқ и.а.д. Сирик к., Ашаги Сирик к., Аскерхонли к., Молла Ҳасанли к., Шихлар к.
20 Солтанли қишлоқ и.а.д. Солтанли к., Кеçэл Маммадли к., Янархай к.
21 Сулаймонли қишлоқ и.а.д. Сулаймонли қишлоғи, Дашкасан қишлоғи, Қишлаг қишлоғи
22 Шаҳвалли қишлоқ и.а.д. Шаҳвелли қишлоғи, Гоерчин Вейсалли қишлоғи, Ҳожи Исақли қишлоғи, Гошабулаг қишлоғи, Говшудлу қишлоғи, Ниёзгулулар қишлоғи, Тинли қишлоғи.
23 Шукурбайли қишлоғи и.а.д. Шукурбейли қишлоғи, Дажал қишлоғи, Фуганли қишлоғи, Ҳасангайди қишлоғи, Маҳмудлу қишлоғи, Шихалиагали қишлоғи.
1 Озод қилинган аҳоли пунктлари қалин ҳарфлар билан белгиланган.

Аҳолиси

Россия империяси истило қилингандан кейин солиқ йиғиш мақсадида рўйхат тузганида (1823), Жабрайли қабиласи 17 қабила, 443 уй ва 2200 кишидан иборат аҳолини рўйхатдан ўтказган. 2008 йилги аҳолини рўйхатга олиш натижаларига кўра, аҳоли сони қуйидагича.

Ҳудуд
жами киши аёл
одамлар фоиз одамлар фоиз одамлар фоиз
Жабрайил тумани 70270 100,0 30699 100,0 39571 100,0
Шаҳар аҳолиси 21198 30,17 8674 28,25 12524 31,65
Қишлоқ аҳолиси 49072 69,83 22025 71,75 27047 68,35

Этник таркиби

Жабрайил тумани: 1939 йилги аҳоли ро'йхати
Этник гуруҳлар Аҳоли (одамлар)
Озарбайжонлар 22.813 (97,1%)
Талишлар 11 (0,1%)
Руслар 436 (1,9%)
Арманлар 157 (0,7%)
Лезгинлар 15 (0,1%)
Грузинлар 2 (0,1%)
Бутун туман бо'йлаб 23.502 (100%)
Жабрайил тумани: 1959 йилги аҳоли ро'йхати
Этник гуруҳлар Аҳоли (одамлар)
Озарбайжонлар 25.951 (98,1%)
Талишлар - (-)
Руслар 196 (0,7%)
Арманлар 166 (0,6%)
Лезгинлар 9 (0,1%)
Грузинлар 3 (0,1%)
Бутун туман бо'йлаб 26.377 (100%)
Жабрайил тумани: 1970 йилги аҳоли ро'йхати
Этник гуруҳлар Аҳоли (одамлар)
Озарбайжонлар 36.735 (98,7%)
Талишлар - (-)
Руслар 370 (1,0%)
Арманлар 46 (0,1%)
Лезгинлар 18 (0,1%)
Грузинлар 6 (0,1%)
Бутун туман бо'йлаб 37.227 (100%)
Жабрайил тумани: 1979 йилги аҳоли ро'йхати
Этник гуруҳлар Аҳоли сони[7](одамлар)
Озарбайжонлар 42.415 (98,5%)
Талишлар - (-)
Руслар 434 (1,0%)
Арманлар 41 (0,1%)
Лезгинлар 33 (0,1%)
Грузинлар 10 (0,1%)
Бутун туман бо'йлаб 43.047 (100%)

Машҳурлар

  • Тофиг Ҳожиев – АМЕАнинг ҳақиқий аъзоси, академик, турколог-олим - АМЕАнинг ҳақиқий аъзоси, академик, турколог-олим
  • Азиз Азизов – Сурахани тумани ижроия ҳокимияти бошлиғи
  • Анар Жабрайилли – „Азерсу“ ОАЖ Матбуот хизмати ва жамоатчилик билан алоқалар бўлими бошлиғи
  • Қарягди Ҳасанов – СССРнинг Туркиядаги элчихонаси ходими, Гонахкенд вилоятининг биринчи котиби, „Бакински рабочий“ газетасининг Ганжабасар зонаси бўйича махсус мухбири
  • Ашраф Меҳдиев – Озарбайжон қатағон қурбонлари уюшмаси ва Гейрат партиясининг раиси
  • Ашиг Гурбани – Озарбайжон Ашуг мактабининг асосчиси
  • Анар Аҳмадов – математик, олим, профессор
  • Меҳди Меҳдизода – академик, Озарбайжон ССР таълим вазир.
  • Теймур Гулиев – Озарбайжон ССР Вазирлар Кенгашининг раиси
  • Ашраф Ҳусайнов – академик, Озарбайжон ССР Фанлар академиясининг вице-президенти
  • Собир Аҳмадли – хизмат кўрсатган санъат арбоби, Озарбайжон халқ ёзувчиси.
  • Тофиг Ҳожиев – Озарбайжон Миллий Фанлар академиясининг мухбир аъзоси, турколог, тилшунос, адабиёцҳунос
  • Комил Вели Нариманоглу – филология фанлари доктори, Озарбайжон-Эвроосиё тадқиқот маркази раҳбари
  • Рамил Сафаров – озарбайжонлик ҳарбий хизматчи
  • Али Ҳасанов (сиёсатчи, 1948) – Озарбайжон Республикаси Бош вазирининг ўринбосари, Давлат қочқинлар қўмитаси раиси
  • Элман Рустамов – Озарбайжон Республикаси Марказий банки бошқаруви раиси
  • Горхмаз Ҳусейно – „Азерсу“ ОАЖ раиси
  • Аслан Асланов – АзерТАc бош директори
  • Рауф Валиев – „Озарбайжон Каспий Юк ташиш“ ёпиқ аксиядорлик жамияти раиси
  • Мурод Бабаев – 1991-1992 йилларда Озарбайжон Республикаси Бош прокурори
  • Казим Маммадов – Озарбайжоннинг Миллий Қаҳрамони
  • Жамил Аҳмадов – Совет Иттифоқи Қаҳрамони
  • Шикар Асланов – Озарбайжоннинг Миллий Қаҳрамони
  • Вугар Ҳусайнов – Озарбайжоннинг Миллий Қаҳрамони
  • Акиф Акбаров – Озарбайжоннинг Миллий Қаҳрамони
  • Воҳид Гулиев – Озарбайжоннинг Миллий Қаҳрамони
  • Руҳин Гаҳраманов – кичик сержант, апрел шаҳиди
  • Телман Ҳусайнов – Озарбайжон давлат иқтисодиёт университети профессори, „Шуҳрат“ ордени
  • Аляр Маммадов – Озарбайжон ҳарбий хизматчиси, давлат мукофоти совриндори
  • Адам Мамедов – таниқли юрист
  • Теҳрон Валиев – Озарбайжоннинг таниқли таржимонларидан бири
  • Оруж Меммедалиев – Қорабогъфахрийси, Қорабоғ фахрийлари уюшмасининг Жабрайил тумани раиси
  • Шаҳмар Алакбаров – киноактёр, ссенарий муаллифи, режиссёр
  • Ҳожи Гараман Чалабий Аҳмадли – авлиё, чалабий
  • Гариб Паҳлаван − Зангазурда таниқли курашчи
  • Жавид Ҳусайнов – футболчи
  • Илкин Аҳмадов – хонанда, мугам хонандаси
  • Азер Насибли – курашчи, Озарбайжон чемпиони, ёшлар ўртасидаги Европа чемпионатининг кумуш медал соҳиби

Социалистик Меҳнат Қаҳрамонлари:

Иқтисодиёт

Маълумки, минтақа цемент ишлаб чиқариш учун хом ашё, мармар ва бошқа қурилиш материаллари захиралари, темир жавҳари, ҳатто нефт конларига бой. Ишғол қилинишидан олдин вилоят иқтисодиёти чорвачилик, узумчилик ва пиллага асосланган эди. Сўнгги йилларда 60 минг тоннадан ортиқ узум этиштирилди. Вилоятда узумни дастлабки ишлов бериш учун фабрикалар, тикувчилик, гиламчилик, асбобсозлик устахоналари ва жами 8 та саноат корхоналари мавжуд эди.[8]

Арман истилосининг оқибатлари

Биринчи Қорабогъ уруши пайтида Жабрайил халқи узоқ вақт давомида арман босқинчиларига қарши мардлик билан курашган. Ишғол қилинишидан олдин вилоят ҳудуди тўлиқ муҳофаза қилинган ва баъзи ҳолатларда қўшни Хўжавенд вилоятидаги Арманистон томонидан ишғол қилинган бир қатор қишлоқлар Озарбайжон армияси томонидан туман полицияси ходимлари ва маҳаллий аҳоли иштирокида озод қилинган.

Умуман олганда, Хўжавенд вилоятининг Жабрайил туманига туташ 15 қишлоқ душман ишғолидан озод қилинди, уларнинг бир қисми Арманистон ҳудудидан этник келиб чиқиши туфайли депортация қилинган ватандошларимиз томонидан жойлаштирилди.

1993 йилда Озарбайжон армиясининг жанговар қобилияти чайқалди, армияга сиёсий элементлар кира бошлади ва натижада Агдам вилояти эгаллаб олинди, Жабрайил ва Фузулий вилоятларини босиб олиш учун ҳақиқий замин яратилди.

1993 йил август ойи давомида минтақада фавқулодда ҳолат эълон қилинди ва арман босқинчилари 1992 йил ёзида Озарбайжон армияси томонидан озод қилинган Хўжавенд вилоятининг қишлоқларини қайта эгаллаб, Жабрайил шаҳрига яқинлашдилар.

Август ойи давомида Жабрайил шаҳри кучли ўққа тутилди, душман армияси томонидан ёғдирилган дўл снарядлари шаҳарнинг кўп қисмларига зарар этказди ва аҳоли орасида талофатлар бўлди. 1993 йил 15 августда душман қўшини Жабрайил шаҳри яқинидаги Дашбаши платосини эгаллаб олди, 23 жабрайил ёшини ўлдирди ва таналарини таниб бўлмайдиган қилиб қўйди.

1993 йил 18 августда арман босқинчилари шаҳарни қамал қилдилар. Жабрайил тарафдорлари ва Зангилон минтақасидан ўзини ҳимоя қилиш кучларининг қаттиқ қаршиликларига қарамай, Жабрайил шаҳри 1993 йил 23 августда Арманистон томонидан босиб олинган. Биринчи Қорабог ъуруши пайтида Жабрайил вилояти жами 400 га яқин одамни ўлдирган. 1994 йилда Ҳорадиз операцияси давомида миллий армия шаҳар маркази ва Худофар кўприги томон ҳаракат қилган бўлса-да, фақат Жабрайилнинг Жожуг Маржанли қишлоғи озод қилинди. қилинган.

Озарбайжон Республикаси Миллий армияси томонидан

27.09.2020 йилда ўтказилган қарши ҳужум операцияси пайтида, Жабрайил тумани

Боюк Маржонли ва Нузгар қишлоқлари (27.09.2020);

03.10.2020 - Меҳдили, Чахирли, Ашаги Маралян, Шайбей ва Қуйcақ қишлоқлари;

04.10.2020 - Кархулу, Шукурбайли, Чаракен, Дашкасан, Ҳоровлу, Маҳмудлу, Жаъфаробод, Юхари Маралян ва Деcал қишлоқлари ва Жабрайил шаҳри Арманистон ишғолидан озод қилинди

19.10.2020- Жабрайил туманинг Солтанли, Амирварли, Машанли, Ҳасанли, Аликейхали, Гумлаг, Хажили, Гоерчин Вейсалли, Ниёзгуллар, Кечал Мамадли, Шаҳвелли, Ҳожи Исмайилли ва Исақли қишлоқлари Арманистон ишғолидан озод қилинди.

20.10.2020 – Жабрайил туманинг Сафарша, Ҳасангайди, Фуганли, Имамбагҳи, Даш Вейсалли, Агтепе ва Яраҳмедли қишлоқлари арман истилосидан озод қилинди. 2020 йил 20 октябрда

21.10.2020 – Жабрайил туманинг Балянд, Тинли, Тулус ва Папи қишлоқлари арман босқинчилигидан озод қилинди

22.10.2020 – Жабрайил туманинг Дарзили, Масталибейли, Шихлар ва Сирик қишлоқлари Арман босқинчилигидан озод қилинди

23.10.2020 – Жабрайил туманинг Даг Тумас, Нусус, Халафли, Минбашили қишлоқлари арман босқинидан озод қилинди

# Йўқотишлар Миқдори
1 Шаҳидлар оилалари 49
2 Жангда ҳалок бўлган аскарлар 191
3 Оташкесим пайтида ўлдирилган аскарлар 17
4 Жанг майдонида ҳалок бўлган полиция ходимлари 6
5 Жанг майдонида тинч аҳоли ҳалок бўлди 60
6 Жами маҳбуслар ва бедарак йўқолганлар 91
- тинч аҳоли 57
- ҳарбий 35
7 Қорабоў уруши ногиронлари 177
- тинч аҳоли 25
- ҳарбий 152
8 Асирликдан қайтганлар сони 7
- кейинчалик вафот этганлар 2

Жабрайил вилояти ёдгорликлари

Худафарнинг кўприклари

Жабрайил вилояти Озарбайжоннинг диний ёдгорликлар қатори тарихий ёдгорликларга бой минтақаларидан бири ҳисобланади. Вилоятнинг эски қабристонидан қадимий ёзувлар туширилган плакатнинг бир қисми топилди. Йўл четида иккита қабр тошлари бор. Бош тошларнинг юқори қисмида ҳайвонлар фигураларини - тог ъэчкиларини ва Гобустан тош расмларини эслатувчи турли хил штамплар бор.

Жабрайил атрофида турли хил бадиий шакллардаги қабр тошлари бор, уларнинг иккитасида Озарбайжоннинг бошқа тогъ этакларидаги ёдгорликларнинг ўхшашлиги бўлган қўчқор ҳайкали бор.

Жабрайил минтақасида турли хил қабрлар - Дагтумас қишлоғида ХИИИ-ХВИ асрларга оид қабр, Шихлар қишлоғида Шихбаба қабри (ХИВ аср), Хубярли қишлоғида ХВИ асрга оид саккиз қиррали қабр ва бошқа ўнлаб тарихий ва диний мисоллар мавжуд.[9]

Бирлашган Озарбайжоннинг рамзи ҳисобланган Худафар кўприги ҳам Жабрайил вилоятида жойлашган. Ушбу кўприк ҳақидаги дастлабки маълумотлар ВИИИ-ИХ асрларга тегишли. Худафар кўприги ўрта асрларнинг Жанубий ва Шимолий Озарбайжон шаҳарларини бирлаштирган карвон йўли устида қурилган. Шунингдек, у катта ҳарбий-стратегик аҳамиятга эга. Араз дарёсининг энг тор, тошлоқ қисмида қурилган биринчи кўприк ВИИИ асрнинг охиридан ИХ асрнинг бошигача ва ХИХ асргача фаолият юритган. Ғишт кўприги ХИИ асрда қурилган. 1993 йил 23 августда Арманистон қуролли кучларининг босиб олиниши натижасида минтақанинг аҳоли пунктлари билан бир қаторда тарихий ва диний ёдгорликлари ҳам йўқ қилинди.

Тарихий ва диний ёдгорликлар

Худафарнинг кўприклари
  • Мазан бувисининг қабри (милоддан аввалги) – Халафли қишлоғи
  • Мармар мақбараси (милоддан аввалги) - Халафли қишлоғи
  • Масжид тепаси (милоддан аввалги ИИИ-ИИ минг йиллик) - Галажик қишлоғи
  • Шихбаба мақбараси (ХИВ) аср – Шихлар қишлоғи
  • Тош мақбараси (1307-1308) - Шихлар қишлоғи
  • Масжидлар мажмуаси (ХВИ аср) - Чалабилар қишлоғи
  • Саккиз бурчакли қабр (ХВИ аср) – Хубёрли қишлоғи
  • Масжидлар мажмуаси (ХВИ аср) - Чалабилар қишлоғи
  • Масжид (ХИХ аср) - Папли қишлоғи
  • Масжид (ХВИ аср) - Чалабилар қишлоғи
  • Масжид - Дашкасан қишлоғи
  • Масжид (ХИХ аср) - Марза қишлоғи
  • Масжид (ХИХ аср) - Сулаймонли қишлоғи
  • „Думалоқ қабр“ - Шихлар қишлоғи
  • Хонага - Хубярли қишлоғи
  • Хонага - Шихлар қишлоғи
  • Қабр - (ХИИИ-ХИВ асрлар) - Дагтумас қишлоғи

Зиёратгоҳлар

  • Кичик пир - Балянд қишлоғи
  • Спирулина - Балянд қишлоғи
  • Зингир ўчоғи - Жафаробод қишлоғи
  • Мазаннана, Мармарнана, зиёратгоҳлар - Халафли қишлоғи
  • Ҳожи Гараман ўчоғи - Дагтумас қишлоғи
  • Чакмак пири - Тинли қишлоғи
  • Муқаддас Дулдул зиёратгоҳи - Ҳожили қишлоғи
  • Эски ўчоқ - Ҳоровлу қишлоғи
  • Пир Аҳмад - Яраҳмедли қишлоғи
  • Лала ўчоғи - Боюк Маржонли қишлоғи
  • Сейид оcаги - Афандилар қишлоғи
  • Чалаби ўчоғи - Ҳоровлу қишлоғи
  • Ҳожи Гараман зиёратгоҳи - Чалабилар қишлоғи
  • Қора тошдан қилинган маъбад
  • Мири уйи - Қуйcақ қишлоғи
  • Дулдул зиёратгоҳи - Балянд қишлоғи
  • Эфендилер Пири - Эфендилер қишлоғи
  • Ғариб Сейид зиёратгоҳи - Татар қишлоғи
  • Тумас ота зиёратгоҳи - Дагтумас қишлоғи
  • Жабрайил ота ибодатхонаси
  • Агоглан ибодатхонаси
  • Хубёрли пири - Хубёрли қишлоғи
  • Қарорлар учун муқаддас жой - Қарорлар қишлоғи
  • Сариқ ўчоқ - Ховорлу қишлоғи
  • Гурбантепе зиёратгоҳи
  • Инcирли Пири зиёратгоҳи - Шаҳвалли қишлоғи
  • Қосим бобо Пири - Минбашли қишлоғи
  • Дулдул зиёратгоҳи - Годеклер қишлоғи
  • Шамол қўриқхонаси - Чахирли қишлоғи
  • Шамол қўриқхонаси - Амирварли қишлоғи
  • Сейид зиёратгоҳи - Жожуқ Маржонли қишлоғи
  • Гара Молла зиёратгоҳи - Дашкасан қишлоғи
  • Гарнияриг зиёратгоҳи - Жафаробод қишлоғи
  • Дағдаган ўчоғи - Гумлаг қишлоғи
  • Чомаг ота зиёратгоҳи - Дагтумас қишлоғи
  • Дулдул зиёратгоҳи - Ҳожили қишлоғи

Тарихий меъморий ёдгорликлар

„Гигантлар саройи“ - Дагтумас қишлоғи Циклоплар бинолари (милоддан аввалги ИИИ минг йиллик) - Татар қишлоғи Жангулу, Гумтепе курқалари (милоддан аввалги ИИИ-ИИ минг йиллик) - Маҳмудлу қишлоғи „Шаҳар қолдиқлари“, „Қишки жойлар“ (милоддан аввалги ИИ минг йиллик) - Шихалали қишлоғи Худофар кўприги ўн битта оралиқ билан (милоддан аввалги В аср) - Қумлақ қишлоғи Худофар кўприги ўн беш оралиқ билан (милоддан аввалги ВИИ аср) - Гумлаг қишлоғи Каҳризлар (милоддан аввалги И аср) - Маҳмудлу қишлоғи Сирик қалъа (В-ВИИ асрлар) - Сирик қишлоғи Қалъа (В-ВИ асрлар) - Сирик қишлоғи Башикесик гумбази (ХИИИ-ХИВ асрлар) - Халафли қишлоғи Қиз минораси (ХВИ-ХВИИ асрлар) - Халафли қишлоғи Араб ёзувлари бўлган қўй ёдгорлиги (ХВ аср) - Шихалали қишлоғи

Ҳаволалар

Манбалар

  1. ↑ ҳттпс://www.стат.гов.аз/соурcе/демоқрапҳй/ап/аз/популатион_2019.зип
  2. ↑ Üмуми мəлумат. — Азəрбайcан Республикасıнıн инзибати–əрази ваҳидлəри. — İнзибати кəнд раёнларı (01.01.2006), сəҳифə 11. // Азəрбайcан Милли Энсиклопедиясı. 25 cилддə. Мəсул катиб академик Т. М. Наğıев. "Азəрбайcан" cилди. Бакı: "Азəрбайcан Милли Энсиклопедиясı" Элми Мəркəзи, 2007, 884 сəҳифə. ИСБН 9789952441017
  3. ↑ Азəрбайcан Республикасı Президентинин İşлəр İдарəсинин Президент Китабханасı - İнзибати əрази ваҳидлəри : Cəбрайıл раёну[сайт ишламайди]
  4. ↑ „Cəбрайıл иşğалдан азад олунду“ (аз). қафқазинфо.аз (4 октябр 2020). Қаралди: 4 октябр 2020.
  5. ↑ „Пресидент Илҳам Алиев: “Азербаижани Армй либератес Жабрайил cитй анд северал виллагес оф тҳе регион”“ (эн). АПА.аз (4-октабр 2020-йил). — „"Тодай, тҳе Азербаижани армй либератед тҳе cитй оф Жабрайил анд северал виллагес ин тҳе регион. Лове то тҳе Азербаижани армй! Карабакҳ ис Азербаижан!", Пресидент оф Азербаижан Илҳам Алиев wроте тҳис он ҳис Тwиттер паге тодай, АПА репорц.“. Қаралди: 4-октабр 2020-йил.
  6. ↑ 6,0 6,1 Азəрбайcан Республикасıнıн Дöвлəт Статистика Комитəси: İнзибати əрази бöлгüсü тəснифатıнıн қüввəдə олан вариантı (30.05.2013-тарихли нəşри (Wайбаcк Мачине сайтида 2013-08-25 санасида архивланган)): Cəбрайıл раёну — 60500001 (Wайбаcк Мачине сайтида 2013-08-25 санасида архивланган)
  7. ↑ Азəрбайcанıн Əҳалиси
  8. ↑ CƏБРАЙИЛ ЙАДДАŞЛАРДА[сайт ишламайди]
  9. ↑ ҳттп://сcwра.гов.аз