Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Jack Ma

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Ма 2018-йилда.

Жаcк Ма Юн (хитойча: 马云; талаффузи: Жаcк Ма Юн; 1964-йил 10-сентябрда туғилган) — хитойлик бизнес магнат, инвестор ва хайриячи. У кўп миллатли, технологик конгломерат Алибаба Гроуп асосчиларидан бири ва собиқ ижрочи раисидир. Бундан ташқари, у Юнфенг Cапитал хусусий сармоядорлик компаниясига асос солган. Ма очиқ ва бозорга асосланган иқтисодиёт тарафдори.

2017-йилда Ма Фортуне томонидан ҳар йили ўтказиладиган „Дунёнинг энг буюк 50 етакчиси“ рўйхатида иккинчи ўринни эгаллади[1]. У Хитой бизнесининг норасмий глобал элчиси сифатида кенг кўриб чиқилган ва бошланғич бизнес ҳамжамияти учун нуфузли шахсдир[2]. 2018-йил сентябр ойида у Алибабадан нафақага чиқишини ва таълим ишлари, хайрия ишлари ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш билан шуғулланишини эълон қилди[3][4][5][6]. Кейинги йил Даниэл Зҳанг унинг ўрнига ижроия раиси лавозимини эгаллади[7].

2021-йил апрел ҳолатига кўра, 51,5 миллиард долларлик бойлик билан Ма Хитойнинг энг бой одамлари орасида учинчи ўринни эгаллади (Зҳонг Шаншан ва Ма Ҳуатенгдан кейин), шунингдек, дунёдаги энг бой одамлардан бири бўлиб, Блоомберг Биллионаирес Индех томонидан 26-ўринни эгаллаб турибди[8]. 2019-йилда Форбес нашри Ма Хитой, Африка, Австралия ва Яқин Шарқдаги кам таъминланган қатламни қўллаб-қувватлагани учун „Осиёнинг хайрия ишлари қаҳрамонлари — 2019“ рўйхатига киритилди[3][9].

Дастлабки ҳаёт ва таълим

Жаcк Ма Хитойнинг Зҳежианг (Чжецзян) шаҳридаги Ҳангзҳоу (Ханчжоу) шаҳрида туғилган. У инглиз тилини ёшлигидан Ҳангзҳоу Интернатионал меҳмонхонасида ушбу тилида сўзлашувчилар билан суҳбатлашиш орқали бошлади. Тўққиз йил давомида сайёҳлар билан инглиз тилини машқ қилиш учун Ма ўз велосипедида 27 км (17 мил) йўл босиб, манзилга келган. У чет элликлардан бири билан яқин дўст бўлиб қолди, улар хитойча исмини айтишга қийналгани учун унга „Жаcк“ таҳаллусини берди[10].

Кейинчалик Ма коллежда ўқишга қийналди. Ма Ханчжоу ўқитувчилар коллежига кириш имтиҳонидан икки марта йиқлди, чунки унинг заиф томони математика эди[11]. Ма ҳар йили ўтказиладиган Хитой кириш имтиҳонларидан ўтиши учун 3 йил сарфлади. У Ханчжоу ўқитувчилар институтида (ҳозирги кунда Ҳангзҳоу Нормал Университй деб номланади) ўқиди ва 1988-йилда инглиз тилидаги санъат бакалаврини тугатди[12][13]. Ма мактабда ўқиётган пайтида талабалар кенгашининг раҳбари эди[14]. Ўқишни тугатгандан сўнг, у Ханчжоу Дианзи университетида инглиз тили ва халқаро савдо бўйича маърузачи сифатида фаолиятини бошлади. У Гарвард бизнес мактабига ўн марта ҳужжат топширган ва ҳар сафар рад этилганини даъво қилади[15].

Бошланғич карера

Ма 1988-йилда Ханчжоу Оддий Университетини тугатганидан сўнг, 30 та иш учун ариза топширган ва ҳар бири томонидан рад этилган.

„Мен полицияда ишлаш учун ҳужжат топширдим. Улар сен талабларга жавоб бермайсан, деди. Мен ҳатто ўзимнинг шаҳаримдаги КФCга ҳам борган эдим. Йигирма тўрт киши иш учун келган. Йигирма уч киши қабул қилинди. Мен рад этилган ягона йигит эдим…“, — дейси Ма[16]..

1994-йилда Ма Интернет ҳақида эшитди ва ўзининг биринчи компанияси — (Ҳангзҳоу Ҳаибо Транслатион Агенcй)Ҳангзҳоу Ҳаибо таржима агентлиги (杭州 海波 翻譯 社)ни ҳам очди[17]. 1995-йил бошида у ўзини Интернет билан таништиришда ёрдам берган ҳамкасблари билан шаҳар ҳукумати номидан АҚШга борди[17]. У кўплаб мамлакатлардан пиво билан боғлиқ маълумотларни топган бўлса-да, Хитойдан ҳеч нарса тополмаганига ҳайрон бўлди. Шунингдек, у Хитой ҳақида умумий маълумот қидиришга уринди ва яна тополмай ҳайрон бўлди. Шундай қилиб у ва дўсти Хитой билан боғлиқ бўлган „хунук“ веб-сайт яратдилар[18]. У веб-сайтни соат 9:40да ишга туширди ва соат 12:30гача у хитойлик инвесторлардан ўзи ҳақида билмоқчи бўлган электрон почта хабарларини олган. Ма бунда Интернетнинг ажойиб бир нарсаси борлигини тушунган эди. 1995-йил апрел ойида Ма ва Ҳе Йибинг (компютер ўқитувчиси) Чина Пагес учун биринчи офисни очди ва Ма иккинчи компаниясини очди. 1995-йил 10-майда улар чинапагес.cом доменини АҚШда рўйхатдан ўтказди. Уч йил ичида компания 5 миллион Ренминби ишлаб чиқарди, бу ўша пайтда 800 минг АҚШ долларига тенг эди.

Ма АҚСҲдаги дўстлари ёрдамида Хитой компаниялари учун веб-сайтлар яратишни бошлади. Унинг сўзларига кўра, „Биз Интернетга уланган кунимизда дўстларимни ва телевизион одамларни уйимга таклиф қилдим. Жуда секин алоқада уч ярим соат кутиб, ярим саҳифани олдик“, — деб эслайди у. „Биз ичдик, телевизор томоша қилдик ва кутиб ўтирдик. Аммо мен жуда ғурурландим. Интернет борлигини исботладим“[19]. У биринчи марта 33 ёшида компютерга эга бўлди[20].

1998-йилдан 1999-йилгача Ма ташқи савдо ва иқтисодий ҳамкорлик вазирлигининг бўлимида Хитой халқаро электрон тижорат маркази томонидан ташкил этилган ахборот технологиялари компаниясига раҳбарлик қилди. 1999-йилда у ишдан бўшатилди ва ўз жамоаси билан Ханчжоуга қайтиб, 18 нафар дўстларидан иборат гуруҳда ўз хонадонида Хитойда жойлашган „Алибаба“ бизнес-бизнес бозорини ташкил этди[21]. У 500 минг юан билан венчурни ривожлантиришнинг янги босқичини бошлади.

1999-йил октябр ва 2000-йил январ ойларида Алибаба Голдман Сачс ва Софтбанк томонидан жами 25 миллион долларлик хорижий капитал сармоясини қўлга киритди[17]. Дастур ички электрон тижорат бозорини яхшилаши ва Жаҳон Савдо Ташкилотининг (ЖСТ) муаммоларини ҳал қилиш учун Хитой корхоналари, айниқса, кичик ва ўрта корхоналар (КЎБ) учун электрон тижорат платформасини такомиллаштириши кутилганди. Алибаба уч йилдан сўнг даромад келтирди. Ма глобал электрон тижорат тизимини такомиллаштиришни хоҳлаган ва 2003-йилдан бошлаб Таобао Маркетплаcе, Алипай, Али Мама ва Лйнх компанияларига асос солган. Таобао тез кўтарилгандан сўнг, эБай компанияни сотиб олишни таклиф қилди. Бироқ, Ма уларнинг таклифини рад этди, аксинча Яҳоо асосчиси Жерри Янгдан 1 миллиард долларлик сармоя билан қўллаб-қувватланди.

Алибаба ИПО

2014-йил сентябр ойида Алибаба Ню-Ёрк фонд биржасида 25 миллиард доллардан ошиқ бошланғич аксияларни (ИПО) жалб қилгани ҳақида хабар берилган эди[22]. Алибаба АҚШ молиявий тарихидаги энг йирик дастлабки оммавий таклифи бўлган 25 миллиард долларни тўлиқ жалб қилганидан сўнг дунёдаги энг қиммат технологик компаниялардан бирига айланди.

Алибаба Гроуп раиси

Ма Алибаба Гроуп, яъни Алибаба.cом, Таобао Маркетплаcе, Тмалл, эТао, Алибаба Cлоуд Cомпутинг, Жуҳуасуан, 1688.cом, АлиЭхпресс.cом ва Алипай ширкатларига эга холдинг компанияси бўлган ижроия раиси бўлиб ишлаган. 2012-йил ноябр ойида Алибабанинг онлайн транзаксия ҳажми 1 триллион юандан ошди. 2016-йилдан бошлаб Ма Бордодаги Чатеау де Соурс, Côтес де Боург шаҳридаги Чатеау Гуэррй ва Блае шаҳридаги Чатеау Перенне, Côтес де Бордонинг эгаси ҳисобланади[23].

2017-йил 9-январда Ма Трумп Тоwерда президент Доналд Трамп билан учрашди ва кейинги беш йил ичида Алибабанинг Америка Қўшма Штатларидаги бизнес манфаатлари орқали 1 миллион иш жойини очиш имкониятларини муҳокама қилди[24]. 2017-йил 8-сентябрда Алибаба ташкил этилганининг 18 йиллигини нишонлади Худди шу ойда Ма Сир Ли Ка Шинг билан қўшма корхонада ҳамкорлик қилиб Гонконгда рақамли ҳамён хизматини таклиф қилди. [28]

Ма 2018-йил 10-сентябрда Алибаба Гроуп Ҳолдинг-нинг келгуси йилда ижроия раиси лавозимидан кетишини эълон қилди[25].. Ма Хитой ҳукумати томонидан четга чиқиб кетишга мажбур бўлгани ҳақидаги хабарларни рад этди[26] ва ўз жамғармаси орқали хайрия ишларига эътибор қаратмоқчи эканини айтди[27]. Манинг ўрнига эса Даниэл Чжан Алибабани ижроия раиси сифатида бошқарди[28].

Ма Алибаба бошқарувидан расман 2020-йил 1-октябрда чиқиб кетди[29].

Кўнгилочар карера

2017-йилда Ма актёрлик дебютини ўзининг биринчи Гонг Шоу Дао қисқа метражли кунг-фу филми билан бошлади. Филм „Доубле 11 Шоппинг Cарнивал Синглес Дай“ билан ҳамкорликда суратга олинган. Худди шу йили у қўшиқ куйлаш фестивалида ҳам қатнашди ва Алибабонинг 18 йиллигига бағишланган кечада рақслар ижро этди[30][31][32].

2020-йил ноябр ойида Африканинг „Бизнес қаҳрамонлар“ телевизион шоунинг финалида Ман Алибаба ижрочи директори Пенг Лейга алмаштирилди, хабарларга кўра „Жадвалдаги зиддият туфайли“[33].

Қарашлари

Ма буддизм ва даосизмнинг издошидир[34][35][36]. 2010-йил май ойида Алибаба.cом аксиядорларининг йиллик умумий йиғилишида Ма „Алибаба Гроуп“ компаниясининг 2010-йилда бошланадиган йиллик даромаднинг 0,3 фоизини атроф-муҳитни муҳофаза қилишга, хусусан, сув ва ҳавонинг сифатини яхшилаш лойиҳаларига ажратишни эълон қилди. Алибаба келажаги тўғрисида у шундай дейди: "Бизнинг вазифамиз кўпроқ одамларга соғлом пул, „барқарор пул“, нафақат ўзлари учун, балки жамият учун ҳам фойдали пул ишлаишига ёрдам беришдир. Биз айнан шу ўзгаришни мақсад қилганмиз"[37].

2018-йил ноябр ойида Пеопле'с Даилй газетаси Мани Хитой Коммунистик партияси аъзоси деб аниқлади, бу кузатувчиларни ҳайратда қолдирди[38][39][40].

996 иш соати тизими (996 иш соати тизими — бу Хитой Халқ Республикасидаги баъзи компаниялар томонидан қўлланиладиган иш жадвали. Бу номи ходимларнинг ҳафтасига 6 кун, соат 9:00 дан 21:00 гача ишлаши талабидан келиб чиққан; яъни ҳафтасига 72 соат[41][42][43][44][45][46]. Хитойнинг бир қатор интернет компаниялари ушбу тизимни ўзларининг расмий иш жадвали сифатида қабул қилишди. Танқидчилар 996 иш соати тизими Хитой қонунчилигини бузганлигини таъкидлайдилар ва уни „замонавий қуллик“ деб аташди[47][48].) деб номланган Хитой иш амалиётини оммавий равишда маъқуллагандан сўнг, Ма халқаро танқидларга учради[49].

2019-йилда келажак ҳақида ўз фикрларини билдиришни сўралганда, Ма яна 996 ҳозирги пайтда муваффақиятга эришиш учун зарур бўлган „улкан неъмат“ эканини таъкидлади. Бироқ сунъий интеллект технологияси келажакда бўш вақтни яхши ҳаётга олиб келиши мумкинлигини таъкидлади. Бу ерда одамлар фақат тўрт соатлик иш кунлари, ҳафтасига уч кун ишлашлари керак эди[50][51]. Шу билан бирга, Ма, сунъий интеллект одамларни тўлиқ ўрнини босиши мумкинлигига шубҳа билан қаради ва унинг муваффақияти „муҳаббат коэффициэнти“ни талаб қилади деган назариясига ишора қилди. Машиналар ҳеч қачон бу муваффақият билан тенглаша олмаслигини таъкидлади. Ма, шунингдек, аҳолининг қулаши келажакда катта муаммога айланишини башорат қилган[52][53].

Хайрия

Жаcк Ма таълимни, атроф-муҳитни ва аҳолининг соғлиғини яхшилашга қаратилган хайрия ташкилоти Жаcк Ма фонди асосчиси[54].

2008-йилда Алибаба Сичуан зилзиласида жабрланганларга 808 минг доллар хайрия қилди[55]. 2009-йилда Жаcк Ма Табиатни муҳофаза қилишнинг Хитой дастури ишончли вакили бўлди ва 2010-йилда ташкилотнинг глобал Директорлар Кенгашига қўшилди[56].

2015-йилда Алибаба Гонгконг тадбиркорларини ўз бизнесларини ривожлантиришга ёрдам бериш учун қўллаб-қувватлайдиган „Алибаба Гонконг ёш тадбиркорлар жамғармаси“ нотижорат ташкилотини очди[57][58]. Худди шу йили компания Непалда зилзиладан зарар кўрган 1000 та уйни тиклашни молиялаштирди ва яна 9 минги учун пул йиғди[59]. 2015-йилда у Гупан бизнес мактабига ҳам асос солган[60]..

2021-йил май ойида мактабининг директорлик лавозимидан кетишини маълум қилди. Унинг кетишига бир неча йилдан бери унинг бизнесига босим ўтказиб келаётган Хитой расмийлари сабаб бўлган. Тадбиркор давлат банкларини танқид қилгандан сўнг расмийлар билан зиддиятга учраган[61].

2019-йилда Форбес Мани „Осиёнинг 2019-йилги хайрия ишлари қаҳрамонлари“ рўйхатига киритди ва Хитой, Африка, Австралия ва Яқин Шарқдаги кам таъминланган қатламни қўллаб-қувватлагани учун Малколм С. Форбеснинг Лифетиме Ачиэвемент мукофотини топширди[3][9].

2020-йилда CОВИД-19 пандемиясига жавобан Алибаба жамғармаси ва Жаcк Ма жамғармаси турли ташаббусларни бошлади. Уларнинг баъзилари АҚШ, шунингдек Осиё, Африка ва Европанинг турли мамлакатларига тиббий буюмларни хайрия қилиш билан боғлиқ эди[62][63].

Оилавий ва шахсий ҳаёт

Ма имконияти чекланган оилада туғилган. Унинг ота-онаси мусиқачилар ва эртак айтиб берувчилар эди. Университетда у Зҳанг Йинг (Чжан Йинг) (хитойча: 张 瑛) билан танишади, у Cатҳй Зҳанг номи билан танилган. Улар 1988-йилда мактабни тугатгандан кўп ўтмай турмушга чиқди ва хитойлик ўқитувчи сифатида ишлаш билан бир қаторда Ма бизнесини ривожлантиришда фаол қатнашди ва 2004-йилгача асосий фирманинг бош менежери бўлди. Эр-хотиннинг учта фарзанди бор: ўғли Ма Юанкун (Жерри Ма номи билан танилган) 1992-йилда туғилган, қизи Ма Юанбао ва бошқалари[64][65][66].

Манбалар

  1. ↑ „Тҳео Эпстеин“ (эн-УС). Фортуне (23-март 2017-йил). 2018-йил 25-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 14-феврал 2018-йил.
  2. ↑ „Ҳоw Алибаба'с Жаcк Ма Ис Буилдинг а Трулй Глобал Ретаил Эмпире“. Фортуне (2017). Қаралди: 10-феврал 2021-йил.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 „Жаcк Ма Оутлинес Болд Висион Фор Ҳис Пҳилантҳропй Фоундатион“. Форбес (2-декабр 2019-йил).
  4. ↑ Мурпҳй, Марги „Чина'с ричест ман Жаcк Ма то станд доwн фром Алибаба“. Тҳе Телеграпҳ (8-сентабр 2018-йил). Қаралди: 8-сентабр 2018-йил.
  5. ↑ Чен, Лулу Йилун; Маcкензиэ, Том „Биллионаире Жаcк Ма препарес фор лифе афтер Алибаба. Ҳе'лл ретире Мондай, репорт сайс“. Лос Ангелес Тимес (7-сентабр 2018-йил). Қаралди: 8-сентабр 2018-йил.
  6. ↑ „Алибаба'с Жаcк Ма, Чина'с ричест ман, то ретире фром cомпанй ҳе cо-фоундед“ (8-сентабр 2018-йил). 2018-йил 25-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 8-сентабр 2018-йил.
  7. ↑ Чоудҳурй, Саҳели. „Алибаба анноунcес Жаcк Ма суccессион план: CЕО Даниэл Зҳанг то таке овер ас чаирман ин а еар“. CНБC. Қаралди: 9-сентабр 2018-йил.
  8. ↑ „"Блоомберг Биллионаирес Индех: Жаcк Ма"“. Блоомберг. Қаралди: 3-июл 2021-йил.
  9. ↑ 9,0 9,1 Чунг, Граcе „Асиа'с 2019 Ҳероэс Оф Пҳилантҳропй: Cаталйсц Фор Чанге“. Форбес. Қаралди: 3-январ 2020-йил.
  10. ↑ Моокҳержи, Каляни. Бриэф биограпҳй оф Жаcк Ма. Прабҳат Пракашан, 2008. 
  11. ↑ „Жаcк Ма | Биограпҳй & Фаcц“. Энcйcлопедиа Британниcа. Қаралди: 2021-йил 21-январ.
  12. ↑ „Алибаба Гроуп“. Неwс.алибаба.cом. Қаралди: 5-март 2016-йил.
  13. ↑ Росе, Чарлиэ. „Алибаба'с Жаcк Ма он Эарлй Обстаcлес, Ҳис Амбитионс“. Блоомберг.cом (29-январ 2015-йил). Қаралди: 2-июн 2015-йил.
  14. ↑ Фаннин, Ребеccа. „Ҳоw И Дид Ит: Жаcк Ма, Алибаба.cом“. Инc. Магазине (1-январ 2008-йил). Қаралди: 12-апрел 2010-йил.
  15. ↑ „Алибаба фоундер Жаcк Ма: 'Ҳарвард режеcтед ме 10 тимес'“. бусинессинсидер.cом. Қаралди: 29-май 2017-йил.
  16. ↑ „Чарлиэ Росе Талкс то Алибаба'с Жаcк Ма“. Блоомберг.
  17. ↑ 17,0 17,1 17,2 Cларк, Дунcан. Алибаба: Тҳе Ҳоусе Тҳат Жаcк Ма Буилт. ҲарперCоллинс, 12-апрел 2016-йил. ИСБН 9780062413420. 
  18. ↑ „秒拍视频“. Миаопаи.cом. Қаралди: 5-март 2016-йил.[сайт ишламайди]
  19. ↑ Барбоза, Давид. „Неw Партнер фор Яҳоо Ис а Мастер ат Селлинг“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (15-август 2005-йил).
  20. ↑ Меллор, Wиллиам. „Ма 和Сайс Алибаба Шареҳолдерс Шоулд Феэл Лове, Нот Но. 3“. Блоомберг (10-ноябр 2014-йил). Қаралди: 10-ноябр 2014-йил.
  21. ↑ Поповиc, Стеван. „Жаcк Ма: Тҳе ман леадинг тҳе Чинесе э-cоммерcе маркет“. Ҳот Топиcс (4-май 2014-йил). 2016-йил 12-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 29-июл.
  22. ↑ „ИПО лаунч оф Алибаба пушед баcк бй а wеэк“. ЧинаНатионалНеwс.cом (1-сентабр 2014-йил). Қаралди: 1-сентабр 2014-йил.
  23. ↑ „Cомпанй неwс; Броwн-Форман wилл беcоме 100% оwнер оф Финландиа“ (8-июн 2016-йил). Қаралди: 23-июн 2016-йил.
  24. ↑ „Алибаба жоб боом: Жаcк Ма чац wитҳ Трумп абоут ҳоw то cреате 1 миллион УС жобс овер 5 еарс“. CНБC (9-январ 2017-йил).
  25. ↑ „Тиминг оф Жаcк Ма'с ретиремент минимизес риск фор Алибаба“.
  26. ↑ Лин, Лиза „Алибаба'с Жаcк Ма Дениэс Беижинг Форcед Ҳим Оут“. Тҳе Wалл Стреэт Жоурнал. Қаралди: 29-май 2019-йил.
  27. ↑ Cуé, Элена. „Интервиэw wитҳ Жаcк Ма“ (эн-гб). Алежандра де Аргос (12-июн 2019-йил).
  28. ↑ Шу, Cатҳерине „Жаcк Ма оффиcиаллй ретирес ас Алибаба'с чаирман“. течcрунч.cом. ТечCрунч. Қаралди: 26-март 2020-йил.
  29. ↑ „Ин пиcтурес: Жаcк Ма, Алибаба'с роcк стар фоундер, боwс оут“ (эн-ГБ). Никкеи Асиа. 2021-йил 17-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 8-октябр.„архив нусхаси“. 2021-йил 17-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 29-июл.
  30. ↑ Ҳорwитз, Жош. „Жаcк Ма ис усинг Синглес Дай, а сймбол оф cрасс cоммерcиалисм, то ревитализе Таи Чи ин Чина“. Қуартз.
  31. ↑ „Тҳис cоулд wелл бе тҳе оддест видео ёу'лл сеэ тҳис wеэк“. НеwсCомАу.
  32. ↑ Cиолли, Жоэ. „Биллионаире Алибаба CЕО Жаcк Ма сингс ат сурприсе мусиc фестивал аппеаранcе“. Бусинесс Инсидер Сингапоре (13-октабр 2017-йил).
  33. ↑ МcМорроw, Рян; Пиллинг, Давид. „Жаcк Ма дисаппеарс фром ҳис оwн талент шоw“. Финанcиал Тимес (31-декабр 2020-йил). Қаралди: 5-январ 2021-йил.
  34. ↑ МаcЛеод, Cалум „Алибаба'с Жаcк Ма: Фром 'cразй' то Чина'с ричест ман“. УСА Тодай.
  35. ↑ Леэ, Минерва „10 Буддҳист Биллионаирес ин Асиа“. Лотус Ҳаппинесс (4-июн 2017-йил).
  36. ↑ „Фиве Буддҳист бусинесс леадерс: Фром Алибаба cо-фоундер то эБай'с cреатор“. www.нс-бусинесшуб.cом (31-декабр 2018-йил). 2021-йил 8-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 29-июл.
  37. ↑ „Ан Интервиэw wитҳ Жаcк Ма“. Алибаба Неwс (6-декабр 2009-йил). Қаралди: 23-сентабр 2014-йил.
  38. ↑ Ли, Шан. „Ит'с Оффиcиал: Чина'с Э-Cоммерcе Кинг ис а Cоммунист“ (26-ноябр 2018-йил). Қаралди: 26-ноябр 2018-йил.[неэд қуотатион то верифй]
  39. ↑ Пандей, Эриcа „Алибаба'с Жаcк Ма идентифиэд ас мембер оф Чина'с Cоммунист Партй“. Ахиос (26-ноябр 2018-йил). Қаралди: 26-ноябр 2018-йил.[сайт ишламайди]
  40. ↑ „Алибаба'с Жаcк Ма ис а Cоммунист Партй мембер, Чина стате папер ревеалс“. Реутерс (26-ноябр 2018-йил). Қаралди: 26-ноябр 2018-йил.
  41. ↑ Хуэ Южиэ. Давид Паулк: „Чинесе Девелоперс Протест Оверwорк он ГитҲуб“ (эн). Сихтҳ Тоне (2019-йил 28-март). 2019-йил 31-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 31-март.
  42. ↑ Денисе Ҳрубй. „Ёунг Чинесе аре сиcк оф wоркинг лонг ҳоурс“ (эн). ББC (2018-йил 8-май). 2019-йил 2-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 2-апрел.
  43. ↑ 赵昂. „不接受"996"是不能吃苦?媒体:合法权益应获保障“ (зҳ-ҳанс). 新华网. 工人日报 (2018-йил 3-июн). 2019-йил 31-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 30-март.
  44. ↑ Сараҳ Даи; Ли Тао „Чина'с wорк этҳиc стретчес беёнд '996' ас теч cомпаниэс феэл тҳе импаcт оф слоwдоwн“ (эн). Соутҳ Чина Морнинг Пост (2019-йил 29-январ). 2019-йил 31-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 31-март.
  45. ↑ Ли Юан. „Чина'с Груэлинг Формула фор Суccесс: 9-9-6“ (эн). Тҳе Wалл Стреэт Жоурнал (2017-йил 22-феврал). 2019-йил 31-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 31-март.
  46. ↑ Зҳепинг Ҳуанг. „Но слеэп, но сех, но лифе: теч wоркерс ин Чина'с Силиcон Валлей фаcе бурноут бефоре тҳей реач 30“ (эн). Соутҳ Чина Морнинг Пост (2019-йил 20-март). 2019-йил 5-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 5-апрел.
  47. ↑ Wанг, Женнй Жинг (2020). „Ҳоw манагерс усе cултуре анд cонтролс то импосе а ʻ996' wорк региме ин Чина тҳат cонститутес модерн славерй“. Аccоунтинг & Финанcе (инглизча). 60-жилд, № 4. 4331–4359-бет. дои:10.1111/аcфи.12682. ИССН 1467-629Х.
  48. ↑ Лу, Йинг-Йинг „Эп. 42: То 996, ор Нот то 996, Тҳат Ис тҳе Қуэстион“ (эн). Пандаилй (2019-йил 13-апрел). 2019-йил 29-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 29-апрел.
  49. ↑ „Жаcк Ма эндорсес Чина'с cонтроверсиал 12 ҳоурс а дай, 6 дайс а wеэк wорк cултуре“. CНН (15-апрел 2019-йил). Қаралди: 15-апрел 2019-йил.
  50. ↑ „Элон Муск анд Жаcк Ма фаcе офф овер АИ ин Шангҳаи“. Соутҳ Чина Морнинг Пост (29-август 2019-йил). Қаралди: 26-март 2020-йил.
  51. ↑ Лоcке, Тайлор. „Жаcк Ма: А.И. cоулд гиве ус 12-ҳоур wорк wеэкс“. CНБC (30-август 2019-йил). Қаралди: 26-март 2020-йил.
  52. ↑ „Элон Муск анд Жаcк Ма дисагреэ абоут АИ'с тҳреат“. ББC Неwс (29-август 2019-йил). Қаралди: 26-март 2020-йил.
  53. ↑ „Ҳере'с wҳат леадерс cан до то феэл сеcуре ин тҳе аутоматион аге“. Бусинесс Инсидер Аустралиа (5-феврал 2018-йил). 2021-йил 29-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 29-июл.
  54. ↑ „Биллионаире Жаcк Ма Препарес фор Лифе Афтер Алибаба“. Блоомберг.cом (2018-йил 6-сентябр). Қаралди: 12-декабр 2018-йил.
  55. ↑ импортер „Чинесе Эартҳқуаке -- Cорпорате Аид Траcкер“ (эн). У.С. Чамбер оф Cоммерcе Фоундатион (22-апрел 2013-йил). 2019-йил 6-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 12-декабр 2018-йил.
  56. ↑ „Жаcк Ма“ (эн-УС). Тҳе Натуре Cонсерванcй. Қаралди: 12-декабр 2018-йил.
  57. ↑ „Алибаба Гроуп Баcкс Ёунг Ҳонг Конг Энтрепренеурс“ (эн-УС). Ализила.cом (1-феврал 2015-йил). 2018-йил 27-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 27-декабр 2018-йил.
  58. ↑ Су, Wики „Алибаба То Эстаблиш 6129М Ҳонг Конг Ёунг Энтрепренеурс Фоундатион“ (эн-УС). Чина Моней Нетwорк (2-феврал 2015-йил). Қаралди: 27-декабр 2018-йил.
  59. ↑ Кармали, Наазнеэн „Алибаба'с Жаcк Ма Жоинс Непали Биллионаире Бинод Чаудҳарй'с Ребуилдинг Эффорц Ин Қуаке-Ҳит Непал“ (эн). Форбес. Қаралди: 27-декабр 2018-йил.
  60. ↑ „Привате cомпаниэс ҳаве пут доwн стронг рооц ин Чина“. Тҳе Эcономист (2020). Қаралди: 8-май 2020-йил.
  61. ↑ „«Алибаба» асосчиси ўзи асос солган бизнес мактабнинг директорлик лавозимидан кетишини айтди“. Бугун.уз. 2021-йил 24-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021 йил 25 май.
  62. ↑ „Жаcк Ма Фоундатион донатес медиcал супплиэс фром Чина то Исраэл“. Тҳе Жерусалем Пост (30-март 2020-йил). Қаралди: 8-апрел 2020-йил.
  63. ↑ Патриcк, Анита. „Рwанда'с Кагаме тҳанкс Жаcк Ма фор 'ҳуге шот ин тҳе арм' афтер реcеивинг донатион оф тест киц“. CНН (22-март 2020-йил). Қаралди: 11-апрел 2020-йил.
  64. ↑ Жаcк Ма — Фамилй, Фамилй Треэ (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-10-10 санасида архивланган), CелебФамилй
  65. ↑ Фаcц Абоут Cатҳй Зҳанг — Биллионаире Жаcк Маъс Wифе анд Мотҳер оф Тҳреэ, Гламоур Патҳ, 21-Септ 2019-йил
  66. ↑ Жаcк Ма: 5 Фаст Фаcц Ёу Неэд то Кноw, Ҳеавй