Jama masjidi

Деҳлидаги Жама масжиди, Ҳиндистондаги энг катта масжидлардан бири.

У 1650-1656 йилларда Муғал императори Шоҳ Жаҳон томонидан қурилган ва унинг биринчи имоми Сайид Абдулғофур Шоҳ Бухорий томонидан очилган. Муғалларнинг пойтахти Шоҳжаҳонободда (ҳозирги Эски Деҳли) жойлашган бўлиб, у 1857-йилда империя барҳам топгунга қадар Муғал императорларининг император масжиди бўлиб хизмат қилган. Жама масжиди бутун Ҳиндистон бўйлаб исломий кучнинг рамзий тугуни сифатида қаралган. мустамлака даври. Шунингдек, у Британия ҳукмронлигининг бир неча муҳим даврларида сиёсий аҳамиятга эга бо'лган сайт эди. У фаол фойдаланишда қолмоқда ва Деҳлининг энг машҳур жойларидан бири бо'либ, Эски Деҳли ахлоқи билан чамбарчас бог'лиқ.

Исмлар

Масжиднинг иккита номи бор. Шоҳ Жаҳон томонидан ин'ом этилган энг каттаси "Масжид-и-Жаҳан-Нума" бо'либ, форс ва урду тилларида тахминан "дунёни ко'радиган масжид" деб таржима қилинган. Яна бир кенг тарқалгани оддий халқ орасида пайдо бо'лган "Жома масжиди"дир.[2] Унинг арабча сўзма-сўз таржимаси “жамоат масжиди”дир. У “Жума масжиди” (Жума масжиди) маъносида қўлланади, чунки бу вақтда жамоат намози ўқилади. “Жама масжиди” атамаси Деҳли масжидига хос эмас; 7-асрдан бошлаб у ислом оламида жамоат масжидини билдириш учун қўлланила бошланди ва шунинг учун дунё бўйлаб кўпчилик бу номни ва унинг вариантларини олди.[3]

Манзил

Масжид тарихий Шоҳжаҳонобод шаҳрида жойлашган бо'либ, бугунги кунда Эски Деҳли посёлкаси сифатида танилган. Масжиднинг рўпарасида Қизил қал’а ва Сунеҳри масжиди жойлашган.[4] Эски Деҳлининг диққатга сазовор жойларидан бири сифатида Жама масжиди тарихий Чандни Чоwк каби турли хил савдо марказлари билан о'ралган.[5] Ҳиндистон мустақиллиги фаоли Абул Калом Азаднинг қабри масжидга туташ жойлашган[6].

Тарих

Қурилиш ва Муг'ал даври Муг'аллар императори Шоҳ Жаҳон 1650-1656 йилларда Шоҳжаҳонободнинг энг баланд жойида Жама масжидини қурдирди. Масжид архитектор Устод Халил томонидан лойиҳалаштирилган ва 5000 га яқин ишчи томонидан қурилган. Ишчи кучи хилма-хил бўлиб, ҳиндлар, араблар, форслар, турклар ва европаликлардан иборат эди. Қурилишни биринчи навбатда Шоҳ Жаҳон давридаги вазир (ёки бош вазир) Са’дуллахон ва Шоҳ Жаҳон хонадонининг назоратчиси Фозилхон бошқарган. О'ша пайтдаги қурилиш қиймати о'н лакҳ (бир миллион) рупий эди[10]. Масжид 1656-йил 23-июлда Ўзбекистоннинг Бухоро шаҳридан бўлган Сайид Абдулғафур Шоҳ Бухорий томонидан очилган. У Шоҳ Жаҳон томонидан масжиднинг Шоҳи имоми (шоҳ имоми) бо'лишга таклиф қилинган эди.[11]

Масжид Шоҳ Жаҳон даврида қурилган охирги ёдгорликлардан бири эди. У қуриб битказилгандан со'нг, у Муг'ал даврининг охиригача императорларнинг қироллик масжиди сифатида хизмат қилган. Хутбани Муғаллар императори жума пешин намозида ўқиб, ҳукмронлигини қонунийлаштирди. Шунинг учун масжид сиёсий аҳамиятга эга бо'лган Ҳиндистондаги Муг'аллар суверенитетининг рамзи эди. Бу, шунингдек, Шоҳжаҳонобод аҳолиси учун ижтимоий ҳаётнинг муҳим маркази бо'либ, турли одамларнинг о'заро та'сири учун синфий тафовутдан устун бо'лган маконни та'минлаган.