Jamol Khashoggi
- Википедияда исми Жамол бўлган бошқа кишилар ҳақида ҳам мақолалар мавжуд.
Жамол Аҳмад Қошиқчи (Каşıкcı) (/кəˈʃоʊɡдʒи, кəˈʃɒɡдʒи/ ; арабча: جمال أحمد خاشقجي, [дʒаˈмаːл хаːˈʃʊɡ.(д)ʒи]; 1958-йилнинг 13-октябрида туғилиб, 2018-йилнинг 2-октябрида вафот этган) – саудиялик журналист, диссидент, айрим китоблар муаллифи, Миддле Эаст Эе ва Тҳе Wашингтон Пост газеталари шарҳловчиси ва Ал-Араб Неwс каналининг бош менежери ва бош муҳаррири Саудия консуллигида 2018-йил 2-октабр куни Истанбулда Саудия Арабистони ҳукумати агентлари томонидан валиаҳд шаҳзода Муҳаммад бин Салмоннинг буйруғи билан ўлдирилган[1][2][3][4].
Хашогги Саудия Арабистонининг "Ал Ватан" газетасида муҳаррир бўлиб ишлаган ва уни Саудиялик фаоллар учун платформага айлантирган[5]. Хашоггии 2017-йилнинг сентабр ойиида Саудия Арабистонидан қочиб кетган ва ўз-ўзини сургун қилган. Унинг айтишича, Саудия ҳукумати уни „Тwиттер“дан блоклаган[6] ва кейинчалик Хашогги Саудия ҳукуматини танқид қилувчи газета мақолалари ёзган. Хашогги Саудия ҳукмдорлари бўлмиш қирол Салмон ва валиаҳд шаҳзода Муҳаммад бин Салмонни кескин танқид қилган[7]. Шунингдек, у Саудия Арабистонининг Яманга аралашувига ҳам қарши чиққан[8].
2018-йилнинг 2-октабр куни Хашогги бўлажак никоҳига оид ҳужжатларни олиш учун Саудия Арабистонининг Истанбулдаги консуллигига кирган, аммо ҳеч қачон чиқиб кетмаган. Унинг ўлдирилгани ва ичкарида қисмларга бўлингани ҳақидаги турли хабарлар ортидан 15-октабр куни Саудия Арабистони ва Туркия расмийлари томонидан консулликда тинтув ишлари ўтказилди. Аввалига Саудия ҳукумати Хашогги ўлимини рад этди, аммо унининг ўлими бўйича турли ўзгарувчан изоҳлардан сўнг Саудия Арабистони бош прокурори охир-оқибат қотиллик қасддан қилинганлигини айтди[9][10]. 2018-йилнинг 16-ноябрига келиб, Марказий разведка бошқармаси (CИА) Муҳаммад бин Салмон Хашоггини ўлдиришга буйруқ берган деган хулосага келди[11][12]. Қотиллик билан боғлиқ можаролар АҚШ ва Саудия Арабистони ўртасида кескинликни келтириб чиқарди, жумладан, АҚШ Саудия қироллик билан дипломатик алоқаларни узишга чақирди.
2018-йилнинг 11-декабр куни Жамол Хашогги ўз фаолияти учун сиёсий таъқибга учраган бошқа журналистлар қатори журналистикадаги фаолияти учун Тиме журнали томонидан йилнинг энг яхши одами деб топилди. Тиме Хашоггини „Ҳақиқат қўриқчиси“ деб атаган[13][14][15].
Ҳаётнинг бошланғич даври
Жамол Аҳмад Хашогги 1958-йил 13-октабрда Мадина шаҳрида туғилган[16][17] Унинг бобоси Муҳаммад Қошиқчи бўлган[18]. У Аднан Хашоггининг жияни[19][20] ва Доди Фаеднинг биринчи амакиваччаси бўлган[21].
Хашогги бошланғич ва ўрта таълимни Саудия Арабистонида олган ва 1982-йилда АҚШнинг Индиана штати университетида Бизнес Бошқаруви йўналишидан бакалавр даражасини олган[3][22].
Карераси

Жамол Хашогги ўз фаолиятини 1983-1984 йилларда Тиҳама китоб дўконларида минтақавий менежер сифатида бошлаган[23]. Кейинчалик Саудия газетасида мухбир ва 1985-1987-йилларда эса Оказда менежер ёрдамчиси сифатида ишлаган[23] У 1987-йилдан 1990-йилгача турли кундалик ва ҳафталик араб газеталарида, жумладан, „Ашарқ ал-Аwсат“, "Ал Мажалла" ва "Ал Муслимоон" газеталарида мухбир сифатида фаолиятини давом эттирди[3][23] У, шунингдек, Саудия Арабистони разведка бошқармасида хизмат қилган ва эҳтимол, Афғонистонга Совет қўшинлари бостириб кириши пайтида Қўшма Штатлар билан бирга ишлаган[24]...

Хашогги 1991-йилда "Ал Мадина" газетасининг бош муҳаррири ва бош муҳаррири вазифасини бажарувчи бўлди ва унинг бу лавозимдаги фаолияти 1999-йилгача давом этган[23]. Бу даврда Афғонистон, Жазоир, Қувайт, Судан ва Яқин Шарқ каби мамлакатларда хорижий мухбир бўлган[3]. Кейин у Араб Неwс бош муҳаррири ўринбосари этиб тайинланди ва у ерда 1999-йилдан 200-йилгача ушбу лавозимда ишлаган[26].
Сиёсий қарашлари
Хашогги 2018-йилнинг 3-апрел куни "Пост" рукнида, Саудия Арабистони „ҳукумат қаттиқ ваҳҳобийлик анъаналарини чеклаб қўйган 1979-йилдан олдинги ҳолатга қайтиши керак“, деб ёзган эди. Бугунги кунда аёллар эркаклар билан бир хил ҳуқуқларга эга бўлиши керак. Шунингдек, барча фуқаролар қамоқдан қўрқмасдан ўз фикрини айтиш ҳуқуқига эга бўлиши керак" [27] ҳамда, у Саудия Арабистони „ дунёвийлик ва исломни ўз ичига оладиган бирор йўлни топиши керак, ҳудди Туркияда бўлгани каби“ деган фикрларни билдирган[28]. Ўлимидан сўнг (2018-йил 17-октабр), "Араб дунёсига энг кўп керак бўлган нарса бу фикр эркинлиги " деб номланган мақоласида Хашогги " Араб баҳори " даврида араб дунёси матбуот эркинлигига бўлган умидлари ва миллий ҳукуматдан мустақил бўлган араб дунёси матбуот эркинлигига эришиши, ривожланиши ва „араб дунёсидаги оддий одамлар ўз жамиятлари дуч келадиган таркибий муаммоларни ҳал қила олишлари керак“ керак деган фиркларни билдирган.
Хабарда, Хашогги Саудия Арабистони бошчилигидаги Қатарга қарши блокадани,[29] Саудия Арабистонининг Ливан[30] ва Канада билан дипломатик низолари,[31] ҳамда Қиролликнинг норозилик ва оммавий ахборот воситаларини таъқиб қилишинишини танқид қилган[32]. Хашогги валиаҳд Шаҳзоданинг баъзи ислоҳотларини қўллаб-қувватлади, мисол учун аёлларга машина ҳайдашга рухсат берилиши,[33] аммо у Саудия Арабистонини „Топ 100 энг кучли Араб аёллари 2015“ рўйхатида учинчи ўринни эгаллаган Лужаин ал-Хатлоул, Эман Ал-Нафжан, Азиза Ал-Юсуф, ва бошқа бир қанча аёллар ҳуқуқлари ҳимоячилари, аёлларни машина ҳайдаш ҳаракати ва эркакларга қарши васийлик кампаниясида иштирок этиган бир қанча аёлларни ҳибсга олишини қоралади[29].
Шунингдек
- Саудия Арабистонида инсон ҳуқуқлари бузиллиши:
- Малика Жавоҳер, Саҳар, Ҳала ва Маҳа – Саудия Арабистони маликалари уй қамоғида
- Шайх Боқир ан-Нимр – Қатифда тартибсизликларни бошлагани учун қатл этилган диссидент руҳоний
- Саудия Арабистонининг Яманга аралашуви
Манбалар
- ↑ Киркпатриcк, Давид Д.; Счмитт, Эриc; Барнес, Жулиан Э.. „'Телл ёур босс': Реcординг ис сеэн то линк Сауди cроwн принcе море стронглй то Кҳашогги киллинг“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (2018-йил 12-ноябр). 2018-йил 12-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 13-ноябр.
- ↑ „Жамал Кҳашогги: Ан унаутҳоризед Туркей соурcе сайс жоурналист wас мурдеред ин Сауди cонсулате“. ББC Неwс (2018-йил 7-октябр). 2018-йил 9-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 12-декабр.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 „Спеакерс“. Интернатионал Публиc Релатионс Ассоcиатион – Гулф Чаптер (ИПРА-ГC) (2012). 2012-йил 11-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 10-май.
- ↑ „Кҳашогги Wас Но Cритиc оф Сауди Региме“ (2018-йил 15-октябр). 2019-йил 29-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 29-март.
- ↑ Ҳендлей, Паул. „Сауди неwспапер ҳеад ресигнс афтер рун-ин wитҳ cонсервативес“. Ал Ҳдҳод (2010-йил 17-май). 2018-йил 16-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 11-октябр.
- ↑ „Сауди Арабиа wасн'т алwайс тҳис репрессиве. Ноw ит'с унбеарабле.“. Тҳе Wашингтон Пост. 2018-йил 6-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 7-октябр.
- ↑ „Жамал Кҳашогги: Ан унаутҳоризед Туркей соурcе сайс жоурналист wас мурдеред ин Сауди cонсулате“. ББC Неwс (2018-йил 7-октябр). 2018-йил 9-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 7-октябр.
- ↑ „Туркей сайс жоурналист Кҳашогги 'киллед ат Сауди cонсулате'“. Франcе 24 (2018-йил 7-октябр). 2018-йил 9-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 7-октябр.
- ↑ Батраwй, Ая; Торчиа, Чристопҳер. „Сауди Арабиа агаин чангес иц сторй он Кҳашогги киллинг“. АП НЕWС (2018-йил 25-октябр). 2018-йил 16-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 16-декабр.
- ↑ Станcати, Маргҳерита; Саид, Суммер. „Сауди Арабиа Сайс Эвиденcе Поинц то Премедитатед Киллинг оф Кҳашогги“. Тҳе Wалл Стреэт Жоурнал (2018-йил 25-октябр). 2018-йил 16-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 16-декабр.
- ↑ Шане Ҳаррис; Грег Миллер; Жош Даwсей. „CИА cонcлудес Сауди cроwн принcе ордеред Жамал Кҳашогги'с ассассинатион“. Тҳе Wашингтон Пост (2018-йил 16-ноябр). 2018-йил 3-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 18-ноябр.
- ↑ Счмитт, Эриc; Фандос, Ничолас. „Сауди Принcе 'Cомплиcит' ин Кҳашогги'с Мурдер, Сенаторс Сай Афтер C.И.А. Бриэфинг“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (2018-йил 4-декабр). 2018-йил 14-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 14-декабр.
- ↑ Ҳааг. „Тиме Намес Персон оф тҳе Еар фор 2018: Жамал Кҳашогги анд Отҳер Жоурналисц“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (2018-йил 11-декабр). 2018-йил 11-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 11-декабр.
- ↑ „Тиме Персон оф тҳе Еар: 'Тҳе Гуардианс анд тҳе Wар он Трутҳ' - CНН“. CНН. 2018-йил 11-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 11-декабр.
- ↑ „Тиме Персон оф тҳе Еар ис 'Тҳе Гуардианс' ин 2018, инcлудинг слаин жоурналист Жамал Кҳашогги - тҳе Wашингтон Пост“. Тҳе Wашингтон Пост. 2018-йил 11-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 11-декабр.
- ↑ Блаcк, Иан. „Жамал Кҳашогги обитуарй“. Тҳе Гуардиан (2018-йил 19-октябр). 2019-йил 13-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 13-октябр.
- ↑ Ругман, Жонатҳан. Тҳе киллинг ин тҳе cонсулате : инвестигатинг тҳе лифе анд деатҳ оф Жамал Кҳашогги, Лондон, Оcтобер 2019. ИСБН 978-1-4711-8475-8. ОCЛC 1121616425.
- ↑ Кесслер, Роналд (1987), Кҳашогги: тҳе рисе анд фалл оф тҳе wорлд'с ричест ман, Cорги, 41-бет, ИСБН 978-0552130608
- ↑ Ҳуббард, Бен; Киркпатриcк, Давид Д.. „Фор Кҳашогги, а танглед мих оф роял сервиcе анд Исламист сймпатҳиэс“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (2001-йил 11-сентябр). 2018-йил 17-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 27-октябр.
- ↑ Смитҳ, Гина. „Доналд Трумп онcе боугҳт а $200М ячт фром Жамал Кҳашогги'с фамед армс деалер унcле“. 2018-йил 14-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 14-октябр.
- ↑ Ант, Онур. „Кҳашогги'с Наме Рунс Тҳроугҳ Миддле Эаст Ҳисторй“. Блоомберг Л.П. (2018-йил 17-октябр). 2019-йил 19-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 19-июн.
- ↑ „Жамал Кҳашогги“. сомеcонференcе.cом. 2012-йил 11-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 31-май.
- ↑ 23,0 23,1 23,2 23,3 „Жамал Кҳашогги“. Wорлд Эcономиc Форум. 2018-йил 18-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 21-июл.
- ↑ „Сауди Ал Wатан эдитор саcкед фор тҳе сеcонд тиме“. Сауди Информатион Агенcй. 2012-йил 6-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 31-май.
- ↑ „Моҳаммед бин Салман'с Сауди Арабиа: А Деэпер Лоок“. Флиcкр. 2019-йил 17-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 24-октябр.
- ↑ „Қ & А wитҳ Ал Wатан'с Жамал Кҳашогги“. Ашарқ Алаwсат (2007-йил 25-апрел). 2013-йил 16-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 5-апрел.
- ↑ „Реад Жамал Кҳашогги'с cолумнс фор Тҳе Wашингтон Пост“. Тҳе Wашингтон Пост (2018-йил 6-октябр). 2018-йил 13-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 13-октябр.
- ↑ Берген, Петер. „Жамал Кҳашогги wас а жоурналист, нот а жиҳадист“. CНН (2018-йил 22-октябр). 2018-йил 22-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 22-октябр.
- ↑ 29,0 29,1 „Реад Жамал Кҳашогги'с cолумнс фор Тҳе Wашингтон Пост“. Тҳе Wашингтон Пост (2018-йил 6-октябр). 2018-йил 13-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 13-октябр.
- ↑ Кҳашогги, Жамал. „Сауди Арабиа ис cреатинг а тотал месс ин Лебанон“. Тҳе Wашингтон Пост (2017-йил 13-ноябр). 2018-йил 21-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 24-октябр.
- ↑ Кҳашогги, Жамал. „Сауди Арабиа cаннот аффорд то пиcк фигҳц wитҳ Cанада“. Тҳе Wашингтон Пост (2018-йил 7-август). 2018-йил 24-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 24-октябр.
- ↑ „Туркиш полиcе белиэве Кҳашогги киллед инсиде Сауди cонсулате“. Ал Жазеэра (2018-йил 7-октябр). 2018-йил 11-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 11-октябр.
- ↑ Игнатиус, Давид. „Жамал Кҳашогги'с лонг роад то тҳе доорс оф тҳе Сауди cонсулате“. Тҳе Wашингтон Пост (2018-йил 12-октябр). 2018-йил 26-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 25-октябр.