Jamoliddin Buxoriy
Жамолад-Дин Муҳаммад ибн Тоҳир ибн Муҳаммад аз-Зайдий ал-Бухорий (турлича таржима қилинган Жамолиддин, Жамолиддин (лит. Имон гўзаллиги) ва бошқалар, хитойча номи — ҳàнгíнҳàн[1], Жамалудинг) ХИИИ асрда яшаган форс астрономи[2][3][4].
| Жамолиддин Бухорий | |
|---|---|
| Таваллуди |
ХИИИ аср |
| Вафоти | ХИИИ аср |
Биографияси
Асли Бухоролик бўлиб, у 1250-йилларда ўзининг янги пойтахти Пекинда анъанавий Хитой бюроси билан параллел равишда фаолият кўрсатган Ислом астрономик бюросини ташкил этиш учун Хубилайхон хизматига кирди. Шундай қилиб, Хубилай Хон бюрократик тузилмани сақлаб қолди, лекин ҳурматли мусулмон олимларига Хитой кузатувлари ва башоратларини текширишга рухсат берди. У 1267-йилда Хубилайхонга еттита астрономик асбобни, жумладан, форс астролябия, глобус ва қуролли шарни Ҳулокухон совға қилгани учун эътироф этилган[5][6][7][8].
Унинг номи форс тилидаги зижлар билан боғлиқ бўлиб, у йўқолган, аммо 1383-йилда Машаиҳей томонидан хитой тилига Ҳуиҳуилифа (ислом тақвими) номи билан таржима қилинган. Унда янги қийматлар асосида ва Пекинга мослаштирилган Птолемей жадваллари мавжуд бўлиб, улар сўнгги йилларда қайта тикланган.
Умуман олганда, Ислом астрономик бюросининг фаолияти Хитой астрономияси учун катта аҳамиятга эга эмас эди[9]. Бироқ, Гуо Шоужинг [10] ундан торк ғоясини олган ва Хитойда ишлатилмайдиган эклиптика координаталарини ўтказиб юборган соддалаштирилган версияни яратган[11].
У 1286-йилда Юан империяси ҳақида кенг кўламли тадқиқот олиб борди, у „Даийитонгзҳа“ номи билан 755 жилдда нашр этилди. Муқаддимадан ташқари барча жилдлар йўқолган.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ Зҳу & Фучс 1946, с. 3
- ↑ „CҲИНЕСЕ-ИРАНИАН РЕЛАТИОНС иии. Монгол Период – Энcйcлопаэдиа Ираниcа“ (эн). www.ираниcаонлине.орг. Энcйcлопедиа Ираниcа. — „А Персиан астрономер намед Жамāл-ал-Дīн Боḵāрī, wҳо ҳад алреадй виситед Чина ин тҳе тиме оф Мöнгке...“. Қаралди: 2017-йил 11-феврал.
- ↑ Селин, Ҳрсг. Ҳ.. Энcйcлопаэдиа оф тҳе Ҳисторй оф Сcиэнcе, Течнологй, анд Медиcине ин Нон-Wестерн Cултурес, 2нд, Берлин: Спрингер Нетҳерланд, 2006 — 1143-бет. 978-1-4020-4559-2.
- ↑ Моррис Россаби. Фром Юан то Модерн Чина анд Монголиа: Тҳе Wритингс оф Моррис Россаби. БРИЛЛ, 2014-11-28 — 229–-бет. 978-90-04-28529-3.
- ↑ Зҳу & Фучс 1946, с. 4
- ↑ Моррис Россаби. Фром Юан то Модерн Чина анд Монголиа: Тҳе Wритингс оф Моррис Россаби. БРИЛЛ, 2014-11-28 — 281–-бет. 978-90-04-28529-3.
- ↑ Давид Wоодwард (1989), „Тҳе Имаге оф тҳе Спҳериcал Эартҳ“, Перспеcта, МИТ Пресс, 25-жилд, 3–15 [9]-бет, дои:10.2307/1567135, ЖСТОР 1567135
- ↑ Неэдҳам, Жосепҳ (1959), Сcиэнcе анд Cивилисатион ин Чина, 3-жилд, 376-бет
- ↑ „Зҳамалудинг“, Биограпҳиcал Энcйcлопедиа оф Астрономерс Катҳерине Брачер, Ричард А. Жаррелл, Жордан Д. Марче ИИ, Ф. Жамил Рагеп: . Спрингер, 2007 — 1262-бет. 9780387304007.
- ↑ Моррис Россаби. Фром Юан то Модерн Чина анд Монголиа: Тҳе Wритингс оф Моррис Россаби. БРИЛЛ, 2014-11-28 — 282–-бет. 978-90-04-28529-3.
- ↑ Неэдҳам 1959, с. 375
Адабиётлар
- Дален, Бенно ван (2007). "Зҳамалудинг: Жамāл ал‐Дīн Муḥаммад ибн Ṭāҳир ибн Муḥаммад ал‐Зайдī ал‐Букҳāрī". ин Тҳомас Ҳоcкей. Тҳе Биограпҳиcал Энcйcлопедиа оф Астрономерс. Неw Ёрк: Спрингер. 1262–3 б. ИСБН 978-0-387-31022-0. ҳттп://исламсcи.мcгилл.cа/РАСИ/БЕА/Зҳамалудинг_БЕА.ҳтм. (ПДФ версион)
- Зҳу, Сибен; Фучс, Wалтер (1946), Тҳе "Монгол Атлас" оф Чина, Таипеи: Фу Жен Cатҳолиc Университй