Жанет Анн Наполитано (1957-йил 29-ноябрда туғилган[1][2]) — америкалик сиёсатчи, ҳуқуқшунос ва университет маъмури бўлиб, 2003-йилдан Аризона штатининг 21-губернатори лавозимида ишлаган. 2009-йилгача ва 2009—2013-йилларда Президент Бараcк Обама даврида АҚШнинг учинчи ички хавфсизлик котиби лавозимида ишлаган. У 2013-йил сентабр ойида Калифорния университети тизимининг президенти этиб тайинланган ва 2020-йил 1-августда ўз лавозимини тарк этган ва Голдман давлат сиёсати мактаби факултетига қўшилган[3]. У 2018-йилда Америка фалсафий жамиятига сайланган. 2022-йил ҳолатига кўра, у Демократик партиядан Аризона штатининг энг сўнгги губернатори бўлиб қолмоқда[4].

Жанет Наполитано
Қўшма Штатлар ички хавфсизлик бўйича 3- котиби
Мансаб даври
2009-йил 21-январ – 2013-йил 6-сентябр
Президент Бараcк Обама
Вице-президент Жане Ҳолл Луте
Шахсий маълумотлари
Таваллуди
Жанет Анн Наполитано

1957-йил 29-ноябр
Ню-Ёрк, АҚШ
Сиёсий партияси Демократик
Таълим

Санта Клара университети (БА)

Виржиния университети (ЖД)
Имзоси

Губернатор этиб сайланишидан олдин у 1999-йилдан 2003-йилгача Аризона штатининг бош прокурори лавозимида ишлаган. У ушбу идорада хизмат қилган биринчи аёл ва 23-шахс эди. Наполитано аввалроқ Аризона округида Қўшма Штатлар адвокати бўлиб ишлаган. У бир қанча идораларда, жумладан Аризона бош прокурори, ички хавфсизлик котиби ва Калифорния университети президенти лавозимларида ишлаган биринчи аёл бўлди.

Форбес уни 2012-йилда дунёдаги энг кучли тўққизинчи аёл, 2013-йилда эса саккизинчи энг қудратли аёл сифатида қайд этди[5]. 2008-йилда у Тҳе Неw Ёрк Тимес томонидан Америка Қўшма Штатларининг биринчи аёл президенти бўлиши мумкин бўлган аёллар рўйхатига киритилган[6].

Карераси

Аризона губернатори

Наполитано Колорадо штатининг Денвер шаҳрида 2008-йилги Демократик Миллий қурултойнинг иккинчи кунида нутқ сўзламоқда.

2002-йилда Наполитано 46 фоиз овоз билан губернаторлик сайловларида ғолиб чиқди. У Аризона штатининг учинчи аёл губернатори ва бошқа сайланган аёл губернатор ўрнига Қўшма Штатларда сайланган биринчи аёл губернатор бўлди. У, шунингдек, 1987-йилда Бруcе Баббитт лавозимни тарк этганидан кейин губернаторликка сайланган биринчи демократ ва Аризона штатининг тўғридан-тўғри сайланган биринчи аёл губернатори эди.

У 2004-йилги Демократик Конвенцияда нутқ сўзлади, бу ерда баъзилар дастлаб уни президентликка номзод Сенатга номзод бўлиши мумкин деб ҳисоблашган. Жон Керри 2004-йилги президентлик сайловларида. Керри ўрнига сенатор Жон Эдвардсни сайлади. 2005-йил ноябр ойида Тиме журнали уни АҚШдаги бешта энг яхши губернаторлардан бири деб атади[7].

Губернатор сифатида Наполитано ветоларнинг умумий сони бўйича рекорд ўрнатди. 2005-йилда у 58 ветодан иборат бир сессия рекордини ўрнатди ва Жане Деэ Ҳуллнинг 2001-йилдаги 28 ветолик рекордини янгилади[8][9]. Бу 2006-йил июн ойида, ўз муддатидан тўрт йил ўтмай, у ўзининг 115-ветосини қўйиб, Аризона губернатори томонидан вето қўйиш бўйича рекорд ўрнатганида кузатилди. Аввалги рекорд 114 ветодан иборат бўлган Бруcе Баббитт ўзининг тўққиз йиллик бошқарувида ўрнатган эди[9][10]. У лавозимини тарк этганида, Наполитано 180 вето қўйган эди[11].

Шахсий ҳаёти

Наполитано баскетболнинг ашаддий мухлисидир ва мунтазам равишда теннис ва софтбол ўйнайди. У Wҳитеwатер рафтинг ва пиёда сайр қилиш унинг севимли машғулотлари қаторига киради. У Аризонадаги Хурофот тоғлари, Ню-Мексикодаги Сандиа тоғлари ва Ҳимолой тоғларида сайр қилди ва Килиманжаро тоғига чиқди.

Наполитано ҳеч қачон турмушга чиқмаган ва фарзанд кўрмаган. Натижада, унинг баъзи сиёсий рақиблари унинг жинсий ориэнтацияси ҳақида тахмин қилишди. 2002-йилда унинг сайловолди лавҳалари ёнида „гейга овоз беринг“ варақалари ёпиштирилган эди. Наполитано бунга жавобан у „тўғридан-тўғри, ёлғиз меҳнаткаш“ эканлигини айтди[12].

Наполитано 2016-йилнинг август ойида саратон касаллиги билан боғлиқ даволанишни бошлади[13]. 2017-йилнинг 17-январида Наполитано саратон касаллигини даволаш натижасида юзага келган асоратлар туфайли Окленддаги касалхонага ётқизилган эди[14][15]. У 2017-йил 23-январда касалхонадан чиқди[16].

Сайлов тарихи

Аризона губернаторлигига сайловлар 2002-йил
Партия номзод Овозлар % ±%
Демократик Жанет Наполитано 499 284 46.2 +0,9
республикачи Матт Салмон 478 935 45.3
Мустақил партия Ричард Д. Маҳоней 84 947 6.9
Либерал Баррй Ҳесс 20 356 1.7
Аризона губернаторлигига сайлов 2006-йил
Партия номзод Овозлар % ±%
Демократик Жанет Наполитано 959 830 62.6 +16,4
республикачи Лен Мунсил 543 528 35.4
Либерал Баррй Ҳесс 30,268 2.0

Манбалар

  1. ↑ „Плайбоок 24/7“. Политиcо.Cом. 22-октабр 2013-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5-май 2010-йил.
  2. ↑ „УПИ Алманаc фор Фридай, Нов. 29, 2019“. Унитед Пресс Интернатионал (29-ноябр 2019-йил). 24-декабр 2019-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 11-январ 2020-йил. „…Жанет Наполитано, формер У.С. сеcретарй оф Ҳомеланд Сеcуритй, ин 1957 (аге 62)“.
  3. ↑ Пресидент. „Университй оф Cалифорниа Пресидент Жанет Наполитано анноунcес деcисион то степ доwн нехт еар“ (инглизча). Университй оф Cалифорниа (18-сентабр 2019-йил). 18-сентабр 2019-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 18-сентабр 2019-йил.
  4. ↑ „Элеcтион оф Неw Мемберс ат тҳе 2018 Спринг Меэтинг - Америcан Пҳилосопҳиcал Соcиэтй“. www.ампҳилсоc.орг. 23-декабр 2019-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9-июн 2018-йил.
  5. ↑ „Тҳе 100 Мост Поwерфул Wомен“. Форбес (2012-йил сентабр). 22-июн 2018-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 1-сентабр 2017-йил.
  6. ↑ Зернике, Кате. „Ше Жуст Мигҳт Бе Пресидент Сомедай“. Неw Ёрк Тимес (18-май 2008-йил). 6-апрел 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 17-феврал 2017-йил.
  7. ↑ Риплей, Аманда; Тумултй, Карен. „Америcа'с 5 Бест Говернорс“. Тиме Магазине (13-ноябр 2005-йил). 19-март 2012-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 6-март 2008-йил.
  8. ↑ Wитҳ 42, Наполитано ис Стате'с Вето Қуээн. Тҳе Аризона Даилй Стар (5-май 2005-йил), с. А4.
  9. ↑ 9,0 9,1 Арчиболд, Рандал C.. „Ариз. Говернор Ис Cлосе То Реcорд фор Ветоэс“. Тҳе Wашингтон Пост (5-июн 2006-йил). 18-апрел 2011-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5-май 2010-йил.
  10. ↑ Арчиболд, Рандал C.. „Аризона Говернор Ветоэс Билл Аимед ат Иллегал Иммигратион“. Неw Ёрк Тимес (7-июн 2006-йил), с. А5. 11-июн 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 1-сентабр 2017-йил.
  11. ↑ Бенсон, Маттҳеw; Питзл, Марй Жо. „Наполитано Эхит Wоулд Cлеар Wай фор ГОП то Дефине Стате Агенда“. Тҳе Аризона Републиc (21-ноябр 2008-йил). 2020-йил 27-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20-феврал 2020-йил.
  12. ↑ Cраwфорд, Аманда Ж. „Марриаге дебате дивидес Аризона“. азcентрал.cом (24-сентабр 2006-йил). 2020-йил 27-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 12-январ 2013-йил.
  13. ↑ „Жанет Наполитано Ҳоспитализед Дуринг Cанcер Треатмент“. Жерусалем Пост (17-январ 2017-йил). 20-январ 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 23-январ 2017-йил.
  14. ↑ Матиэр & Росс. „Наполитанўс cанcер треатмент тоок УC регенц бй сурприсе“. Сан Франcисcо Чрониcле (22-январ 2017-йил). 29-январ 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 23-январ 2017-йил.
  15. ↑ Ниcк Андерсон. „УC Пресидент Жанет Наполитано ҳоспитализед wитҳ cанcер“. Wашингтон Пост (17-январ 2017-йил). 19-январ 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 23-январ 2017-йил.
  16. ↑ „УC Пресидент Наполитано Ретурнс То Wорк Афтер Ҳоспитализатион“. CБС (23-январ 2017-йил). 24-январ 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 23-январ 2017-йил.