Jean Bartik
Жеан Женнингс Бартик (инглизча: Жеан Женнингс Бартик; 1924-йил 27-декабр, Миссури – 2011-йил 23-март, Ню-Ёрк, АҚШ) – америкалик дастурчи, ЭНИАC компютерининг биринчи дастурчиларидан бири.
| Жеан Бартик | |
|---|---|
| Таваллуди |
1924-йил 27-декабр |
| Вафоти |
2011-йил 23-март АҚСҲ, Ню-Ёрк |
| Касби | дастурчи, математик |
| Мукофотлари | компютер кашшофлари мукофоти |
Жеан Бартик Пенсилвания университетидаги ҳамкасблари билан биргаликда бир қатор фундаментал дастурлаш тушунчаларини ишлаб чиққан ва тавсифлаган. Кейинчалик БИНАC ва УНИВАC учун турли технология компанияларида техник ёзувчи, менежер, муҳандис ва дастурчи сифатида фаолият олиб борган. Умрининг охирида эса кўчмас мулк агенти бўлиб хизмат қилган.
Болалиги ва таълими
Жеан Бартик 1924-йилда Миссури штатининг Гентри округидаги фермада камбағал оилада дунёга келган[1]. Улар оилада етти фарзанд бўлишган, шулардан олтинчиси Жеан бўлган. Унинг отаси Wиллиам Смит Женнингс ўқитувчи, онаси Лула Май Спаиноверлар бўлишган. Женнингснинг учта катта акаси бўлган: Wиллиам (1915-йил 10-январда дунёга келган), Роберт (1918-йил 15-март) ва Раймонд (1922-йил 23-январ); иккита катта опа Эмма (1916-йил 11-август) ва Лулу (1919-йил 22-август) ва бир кичик синглиси Марбле (1928-йил 15-декабр).
Жеан болалигида от миниб, нафақадаги ўқитувчи бувисиникига борган. У ҳар куни дугонаси Беттйга газета сотиб олган, чунки унинг оиласининг бундай харажатларга қурби етмаган. Бувиси бутун умри давомида унга ўрнак бўлган. Жеан маҳаллий ўрта мактабга борган, у ерда отаси дарс берган ва моҳир маҳаллий кўзачи ва софтбол жамоасидаги ягона қиз сифатида машҳур бўлган[1]. Ўрта мактабга бориш учун синглиси билан яқин атрофдаги шаҳарчада яшаган. У эндигина 14 ёшга тўлганига қарамай, ҳар куни машина ҳайдай бошлаган. 1941-йилда 16 ёшида Станбаррй ўрта мактабини тамомлаган. Шимоли-ғарбий Миссури штат университетининг таълим коллежида дастлаб журналистика бўйича таҳсил олган. Куратор билан муносабатлари яхши бўлмаганлиги туфайли танловини математикага ўзгартирган. У 1945-йилда ўқишни тамомлаган, шундан сўнг унинг компютер карераси бошланган[1].Жеан Бартик 1967-йилда Пенсилвания университетида инглиз тили бўйича магистрлик даражасини олган. 2002-йилда Шимолий-ғарбий Миссури Университетининг фахрий доктори унвонига сазовор бўлган.
Карераси

Ёзда яна беш аёл (Мерилйн Мелтзер, Рут Лихтерман, Беттй Ҳолбертон, Франcес Спенcе, Кай Макнулти) Абердин синов майдончасига юборилган[1].
У ИБМ ва Пенсилвания университетига ҳужжат топширган. ИБМ унинг аризасини рад этган. Университет уни баллистик траекторияларни қўлда ҳисоблаш учун ёллаган. Миссури штатидан ташқарида бўлмаган йигирма ёшли Женнингс рози бўлган, бир кечада поэздга ўтирган[1] ва 40 соат ичида ўша ерда бўлган. Университет 1945-йил март ойида машиналар ва қоғоз қўшишдан фойдаланган ҳолда етмишга яқин аёлни иш билан таъминлаган. Улар Адел Голдстеин томонидан танланган ва ўқитилган, у ўзининг ишончи билан Жеанда унутилмас таассурот қолдирган. Адел синфда сигарет тутатиб, маъруза қила бошлаганида, кўпинча гендер камситишларидан ғазабланган Женнингс, аллақачон аёллар яширинча чекишга мажбур бўлган провинсиядан узоқда эканлигини тушунди[1].
Дастурлаш бўйича ҳеч қандай машғулоциз, ундан ЭНИАCга муаммоларни киритиш сўралган. Лойиҳанинг ҳамраиси бўлган Бартик (Беттй Снайдер билан) ва бошқа тўртта бошланғич дастурчилар ЭНИАCни дастурлашда жуда моҳир бўлишган. Ишониш учун қўлланмасиз, гуруҳ қурилма схемаларини ўрганиб чиққан, уни қурган муҳандислар билан суҳбатлашган ва бу билимларни дастурлашни ўрганиш учун ишлатган. Аввалига уларга ЭНИАC ускунасини умуман кўриш тақиқланган эди, чунки у таснифланган ва улар керакли рухсатларни олмаган, шунинг учун улар компютерни оддий схемаларини ўрганиш орқали дастурлашни ўрганишлари керак бўлган[2]. Бундан ташқари, уларга дастлаб бирга ишлаш учун жой берилмаган, шунинг учун улар ҳар қандай жойда, бўш синфларда ёки ётоқхоналарда ишлаганлар.
ЭНИАC билан ишлашда аёллар субпрограммалар ва яна бошқа дастурлаш усулларини ишлаб чиққанлар ва рақамли компютер дастурлаш интизомини ихтиро қилган. Бартикнинг дастурчи шериги Беттй Ҳолбертон бўлган. Улар биргаликда ЭНИАC учун асосий дастурни яратганлар ва баллистик ҳисоблаш дастурлаш гуруҳини бошқарганлар[2]. Жамоа шунингдек, калитлар ва қайта тартибга солинган кабеллар билан машинани жисмоний ўзгартиришни ўрганган, натижада унинг функсияси ўзгарган[2]. Балистик траекторияларни ҳисоблашдан ташқари, улар тез орада Лос-Аламос миллий лабораториясида ядровий реаксия ҳисобларини ҳам бошлаганлар ва машинанинг умумий қўлланилишини кенгайтирганлар. Бартик, Беттй Ҳолбертон билан бирга ЭНИАCнинг биринчи оммавий намойиши пайтида траектория симуляцияларини тасвирлайдиган дастурни ёзиш учун танланган. 1950-йилларнинг бошларида турмуш ўртоғи билан Вашингтонга кўчиб ўтган ва у ерда Ремингтон Ранд компаниясининг савдо бўлимида фаолият юритган. Аҳолини рўйхатга олиш бўлими дастурчиларига таълим берган.
Кейинги ҳаёти
Wиллиам Бартик Филаделфиядаги Ремингтон Ранддаги лавозимни танлаганидан кўп ўтмай, эр-хотин ўша ерга кўчиб ўтган. Эри билан бир жойда ишлашга рухсат берилмаганидан ғазабланган Жеан Бартик ўзини оиласига бағишлаш учун 16 йил давомида компания ва саноатни тарк этган. Бу вақт ичида уларнинг учта фарзандлари бўлган: Тимоти Жон (1954-йилда), у иқтисодчи касбини танлаган[3] Жейн Ҳелен (1959-йилда) ва Мери Рут (1961-йилда). Бартик 1967-йилда Ауэрбач корпорациясига мини-компютерлар бўйича техник ҳисоботлар муаллифи ва муҳаррири сифатида қўшилган. У ерда саккиз йил фаолият юритган. Кейинчалик бир нечта бошқа компанияларда менежер, техник ёзувчи ва муҳандис сифатида иш жойини ўзгартирган. Улар 1968-йилда ажрашишган. Бартик 1986-йилда охирги иш берувчиси Дата Деcисионс ёпилганда компютер саноатини бутунлай тарк этган. Кейинги 25 йил давомида кўчмас мулк агенти бўлиб фаолият олиб броган. У 2011-йил 23-мартда Ню-Ёркнинг Поугҳкеэпсиэ шаҳрида юрак етишмовчилигидан вафот этган.
Мукофотлари
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Айзексон 2017.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 „ЭНИАC Программерс“. WИТИ Ҳалл оф Фаме. Wомен ин Течнологй Интернатионал (WИТИ). 2018-йил 1-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 22-апрел.
- ↑ „Пионеэр Программер: Жеан Женнингс Бартик анд тҳе Cомпутер тҳат Чангед тҳе Wорлд | инвестингинкидс“. 2017-йил 1-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 31-март.
- ↑ Клеиман, Катҳй „Жеан Бартик: тҳе унтолд сторй оф а ремаркабле ЭНИАC программер“. Оффиcиал Гоогле Блог. 2017-йил 1-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-ноябр.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 „Беттй Жеан Женнингс Бартик“. ИЭЭЭ Cомпутер Соcиэтй Аwардс. ИЭЭЭ Cомпутер Соcиэтй. 2015-йил 3-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 22-апрел.