Jebe (ot)
Жебе (джебе[1], джабе[2]) — қозоқ отларининг энг қадимги зотларидан бири[3], қозоқ зотининг энг йирик вакиллари, ҳозирги Қозоғистон ҳудудида етиштирилган ва ҳозирда Қозоғистон Республикаси ва унга туташ ҳудудларда етиштирилмоқда. Кучли ва оддий зот, пода таркибида, даштларда ва оғир шароитларда яшашга мослашган.
Келиб чиқиши
Илмий ма'лумотларга кўра, ҳозирги Қозоғистон ҳудудида отларни хонакилаштириш 5000-йилдан кўпроқ вақт олдин бошланган. Жебе зотли отлар насл-насаби қадимги қозоқ отларидан келиб чиққан[3]. Жебе мўғул зотларига яқин бўлган абориген от зотларини назарда тутади, катта эҳтимол билан улар эҳтимол Пржевалски отидан келиб чиққан[1].
Ҳозирги жебе отлари қозоқ отининг энг йирик вакиллари бўлиб, ҳозирги Қозоғистон ҳудудида ва унга туташ ҳудудларда етиштирилади. Ушбу зот ҳозирги Ақтўбе вилоятининг жанубида шаклланган[4]. Зотни сақлаш ва ривожлантиришда 1930[2]-йилда ушбу ҳудудда очилган Эмба наслчилик заводининг ўрни катта.
Узоқ вақт давомида жебе зотли отларнинг ташқи кўринишини яхшилаш учун улар Дон зотидаги айғирлар билан чатиштирилган, шунга қарамай, жебе Дон отларига қараганда анча массивдир. Жебе отлари кучли ва оддий, миниш учун мос. Ҳозир Қозоғистонда Жебе зотли отларнинг соф зотини кўпайтириш асосида янги зот – Мугоджар наслчилик ишлари олиб борилмоқда. Тажрибалар Қозоғистоннинг турли вилоятларида жойлашган бир қатор отчилик хўжаликларида олиб борилади, уларнинг ҳар бирида турли ишлаб чиқарувчиларнинг бир нечта линиялари мавжуд.
Ташқи кўриниш
Жебе қозоқ зотининг энг йирик вакиллари. Бу зотнинг отлари пропорсионал бошга эга, олд қисми кенг, қулоқлари кичик ва жағ мушаклари яхши ривожланган. Бўйин қисми етарли даражада узунликда, кўпинча пастроқда жойлашган. Жебе отлари асосан паст бўйли бўлиб, баланлиги 1,44-1,80 метр, орқа қисми тўғри ва кенг, бел қисми кучли. Кўкрак юмалоқ, ўртача чуқурлик ва кенгликда, елка лопаткаси қисқа, тик ўрнатилган. Круп калта, ба'зи отларда осилган, мушаклари ривожланган. Олд оёқлари кучли, яхши жойлашган, зич туёқли, калта ва қалин сочлари бор[2][4].
Жебе отларининг ранглари тўқ бай, бай, тўқ қизил ва кулранг.
Таркиб
Жебе жуда кучли ва оддий зот бўлиб, оғир шароитларда ҳаётга мослашган. Бу пода отларининг зоти, дашт типида[4]. Зотнинг шаклланиши йил давомида подада яйловларда ўтлаш билан боқилади. Бу жебе отларининг энг оғир қиш шароитида ва озиқ-овқат етишмаслигида омон қолиш қобилиятини ва қишда ўзлари емш топиш қобилиятини аниқлади — тебеневка[5].
Жебе отлари маҳаллий аҳоли томонидан транспорт, гўшт ва сут манбаи сифатида фойдаланилади[2]. 3,5 ёшли Жебе отининг оғирлиги 430 кг гача, гўшти ажойиб та'мга ва калория таркибига эга бўлади[5]. Улар сўйилганида 53-60% гўшт беради, бир кунда 10-15 литрдан 20 литргача сут бериши мумкин[6].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 „Популяционная структура, полиморфизм и иммунофилогенез 10 пород лошадей Европы и Азии“. 2015-йил 8-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 2-декабр.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 „Джабе“. // табун.бй. 2012-йил 2-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 25-июл.
- ↑ 3,0 3,1 „Выступление председателя компании Элсевиэр господина Йонгсук Чи“. 2015-йил 8-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 2-декабр.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 „Лошадь — достояние казахского народа“. 2015-йил 8-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 2-декабр.
- ↑ 5,0 5,1 „Как откармливать лошадей“. // собственник.орг. 2015-йил 8-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 25-июл.
- ↑ „Казахская степная лошадь“. // фермер.ру. 2012-йил 2-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 25-июл.