Даме Женнифер Мери Шиплей(1952-йил 4-февралда туғилган)[1] — Янги Зеландиянинг собиқ сиёсатчиси, 1997-1999-йилларда Янги Зеландиянинг 36-бош вазири бўлиб ишлаган. У Янги Зеландиянинг биринчи аёл бош вазири ва Миллий партияни бошқарган биринчи аёл[2][3] киши.

Женнй Шиплей

Янги Зеландиянинг 36-Бош вазири
Янги Зеландия Бош вазири
Мансаб даври
1997-йил 8-декабр – 1999-йил 10-декабр
Вице-президент Жим Болгер
Ҳукмдор Елизаветта ИИ
Ўтмишдоши Жим Болгер
Вориси Ҳелен Cларк
Мухолифат партиясининг 28-раҳбари
Мансаб даври
1999-йил 10-декабр – 2001-йил 8-октабр
Ҳукмдор Елизаветта ИИ
Ўтмишдоши Ҳелен Кларк
Вориси Билл Энглиш
Иқтисодиёт вазири
Мансаб даври
1996-йил 16-декабр – 1997-йил 8-декабр
Ўтмишдоши Пҳилип Бурдон
Вориси Тонй Рялл
Соғлиқни сақлаш вазири
Мансаб даври
1993-йил 29-ноябр – 1996-йил 16-декабр
Ўтмишдоши Билл Бирч
Вориси Билл Энглиш
Ижтимоий соҳа вазири
Мансаб даври
1990-йил 2-ноябр – 1993-йил 29-ноябр
Ўтмишдоши Мичаэл Куллен
Вориси Петер Грешам
Янги Зеландия парламенти а'зоси
Мансаб даври
1987-йил 15-август – 2002-йил 27-июл
Ўтмишдоши Роб Талбот
Вориси Бриан Cоннелл
Шахсий маълумотлари
Таваллуди 1952-йил 4-феврал
Горе, Янги Зеландия
Турмуш ўртоғи Буртон Шиплей

Шиплей Саутленднинг Гор шаҳрида туғилган. У Кентербери қишлоғида ўсган ва Марлборо Қизлар коллежи ва Чристчурч коллежида ўқиган. Сиёсатга киришдан олдин мактаб ўқитувчиси бўлиб ишлаган ва турли жамоат ташкилотларида фаолият юритган. Шипли 1987-йилги сайловда парламентга сайланган ва Ашбуртон электоратида (кейинчалик Ракаиа деб ўзгартирилган) ғалаба қозонган. 1990-йилда Миллий партия ҳокимиятга қайтганида, у Жим Болгер бошчилигидаги вазирлар маҳкамасига тайинланган. Шипли кейинчалик ижтимоий таъминот вазири (1990-1996), аёллар ишлари бўйича вазир (1990-1996), соғлиқни сақлаш вазири (1993-1996-йиллар) ва транспорт вазири (1996-1997-йиллар) лавозимларида ишлаган.

1997-йил декабр ойида Болгер ўз партиясининг ишончини йўқотиб, Бош вазир лавозимидан истеъфога чиқди. Шипли рақибсиз унинг ўрнига сайланди. 1999-йилги сайловларда Шипли ҳукумати Хелен Кларк бошчилигидаги Лейбористлар партияси томонидан мағлуб бўлди. У 2001-йилнинг октабригача мухолифат етакчиси сифатида фаолият юритди. Шипли сиёсатни тарк этганидан бери бизнес ва хайрия ишлари билан шуғулланади ва Жаҳон Лидерлари Аёллари Кенгаши аъзоси ҳисобланади.

Ёшлик

Янги Зеландиянинг Гор шаҳрида туғилган Шипли оилада тўрт қиз эди[4]. Марлборо Қизлар коллежида ўқиганидан сўнг, у 1971-йилда Чристчурч таълим коллежи орқали ўқитувчи сифатида малакага эга бўлди ва 1976-йилгача Янги Зеландия бошланғич мактабларида дарс берди. 1973-йилда у Буртон Шиплейга турмушга чиқди ва Ашбуртонга жойлашди[4].

Парламент аъзоси

1975-йилда Миллий партияга қўшилган Шипли 1987-йилги сайловларда Кристчорч атрофидаги мамлакат ҳудудларида хавфсиз миллий жой бўлган Ашбуртонда муваффақиятли фаолият юритди. 35 ёшида парламентга кирди. У парламентнинг энг ёш аъзоларидан бири эди[4].

Шиплей сиёсатда тезда кўтарилди. 1990-йил феврал ойида, партия раҳбари Жим Болгер ўзининг биринчи муддатидаёқ уни партиянинг ижтимоий таъминот бўйича матбуот котиби этиб тайинлади[5]. Болгер 1990-йилги умумий сайловда Миллий партияни ғалаба қозонганида, Шипли Ракаиада қайта сайланди. У Ижтимоий таъминот вазири бўлди, шунингдек, аёллар ишлари бўйича вазир (1990-1996) бўлиб ҳам ишлади[6].

Ижтимоий таъминот вазири сифатида Шипли давлат имтиёзларини кескин қисқартиришга раҳбарлик қилди. Кейинчалик, 1993-йилда у Соғлиқни сақлаш вазири бўлганида, у ички бозорни назорат қилиш орқали соғлиқни сақлаш хизматини ислоҳ қилишга уриниб, қўшимча тортишувларга сабаб бўлди. Миллий 1996-йилги сайловларда яна бир муддат ғалаба қозонди. Аммо Неw Зеаланд Фирст партияси билан коалицияга киришга мажбур бўлди. Шиплей Хотин-қизлар бўлимини тарк этди ва яна бир қанча бошқа нарсаларни, жумладан, давлат корхоналари ва транспорт учун мас’улиятни ўз зиммасига олди. 

1993-йилда Шиплей Янги Зеландиянинг Сайлов ҳуқуқининг юз йиллик медали билан тақдирланди[7].

Бош Вазир

Шиплей АҚСҲ президенти Билл Клинтон билан. 1999-йил 15-сентабр.

Шипли бора-бора миллий етакчи Жим Болгердан ҳафсаласи пир бўлди. У 1997-йил ўрталарида Болгерни алмаштириш учун ёрдам тўплай бошлади. Ўша йилнинг охирида Болгер Ҳамдўстлик Ҳукумат раҳбарлари йиғилишида қатнашганида, Шипли кўпчилик миллий партиядаги ҳамкасбларини унинг раҳбарлик таклифини қўллаб-қувватлашга ишонтирди. Болгер Янги Зеландияга қайтиб келди ва энди ўз партияси томонидан қўллаб-қувватланмаслигини аниқлади. Овоз беришдан кўра, у истеъфога чиқди ва Шипли унинг ўрнига келди. Ҳукмрон партия раҳбари сифатида у 1997-йил 8-декабрда Бош вазир бўлди[8]. 1998-йил 21-майда Шипли Махфийлик Кенгашига тайинланди[9].

Иқтисодий ўсиш давом этаётганига қарамай, Шиплей ҳукумати тобора сиёсий жиҳатдан беқарор бўлиб қолди. Хусусан, Миллий ва Янги Зеландия ўртасидаги муносабатлар ёмонлашди. Болгер Неw Зеаланд Фирст ва унинг раҳбари, Бош вазир ўринбосари Уинстон Петерс билан яхши муносабатларни сақлаб қолишга муваффақ бўлган бўлса-да, Шипли ҳокимият тепасига келганидан кейин иттифоқ кескинлашди. Ниҳоят, 1998-йил 14-августда Шипли Питерсни Вазирлар Маҳкамасидан ишдан бўшатди[10].  

Шиплей, Янги Зеландия сайёҳлик кенгаши билан бирга, мумкин бўлган муқобил байроқ сифатида қора фонда кумуш папоротникнинг квази-миллий эмблемасини қўллаб-қувватлади[11][12]. Болгернинг республикачиликни қўллаб-қувватлашидан воз кечди. 1999-йилда мунозаралар давом этар экан, Буюк Британия қироличаси Янги Зеландияга ташриф буюрди ва Шипли шундай деди: „Мен кўплаб янги зеландияликлар қатори қироллик тарафдориман“[13]. Бироқ, Кевин Роберц, шунингдек, кумуш папоротник байроғининг ҳимоячиси, Шиплейнинг яхши дўсти бўлган Саатчи Камп жамоатчилик билан алоқалар фирмасига боғлиқ бўлган Туризм кенгаши шартномалари билан боғлиқ баҳслар мунозарасини тўхтатди[14].

АПЕC саммити 1999-йил сентабр ойида Оклендда бўлиб ўтди. Шипли Америка Қўшма Штатлари Президенти Билл Клинтон билан АҚШ президентининг Янги Зеландияга икки давлат ташрифидан бирида учрашди[15].

У спиртли ичимликларни сотиб олиш ёшини 20 дан 18 га туширишни ёқлаб чиқди ва бунга 1999-йилда эришди Бу унинг анъанавий Миллий партия овоз бериш базасини кенгайтириш истагининг бир қисми эди.

Шиплей ҳозирги ва собиқ аёл президентлар ва бош вазирларнинг халқаро тармоғи бўлган Жаҳон Лидерлари Аёллари Кенгашига аъзо бўлди[16].

Мағлубият ва истеъфо

Шипли Миллий партияни 1999-йилги сайловда бош вазир этиб сайланган биринчи аёл бўлишга умид қилган. Бироқ, у Хелен Кларк исмли аёл бошчилигидаги Меҳнат партияси томонидан мағлуб бўлди. Ушбу сайлов Янги Зеландия учун тарихда муҳим лаҳза бўлди, чунки бу ҳар икки йирик партиянинг етакчилари аёллар бўлган биринчи Янги Зеландия сайлови эди[17].

Шипли 2001-йил октабргача Билл Инглис Миллий партия етакчиси лавозимини эгаллаган пайтгача мухолифат етакчиси бўлиб ишлади[18]. У 2002-йил январ ойида парламентдан нафақага чиқди[19].

2003-йилги Янги йил мукофотида Шипли парламент аъзоси сифатидаги хизматлари учун Янги Зеландиянинг хизматлари учун орденининг ҳурматли соҳиби деб эълон қилинди[20].

Саломатлик

Шиплей 2000-йилда юрак хуружига учради, бу шошилинч ангиопластика процедурасига олиб келди[21]. 2004-йилда унга диабет ташхиси қўйилди. Шундан кейин у турмуш тарзини ўзгартирди ва вазн ташлади. У 2007-йил охирида ошқозон операциясини ҳам бошдан ўтказди[16].

Сиёсатдан кейинги ҳаёт

Шиплей Веллингтонда сайлов ҳуқуқи кунининг юбилейига бағишланган тантанада қатнашмоқда. 2013-йил 19-сентабр

Сиёсатдан кетганидан бери Шипли турли бизнес ва хайрия ишлари билан шуғулланади. 2007-йилда у Соурcе Сентинел молиявий хизматлар фирмасига қўшилди ва 2009-йилда Генесис Энергй Лимитед бошқарув кенгаши раиси этиб тайинланди[22]. У Хитой давлат қурилиш банкининг Янги Зеландия филиали бошқаруви аъзоси эди[23][24]. 2013-йил 5-февралда у Маинзеал Гроуп Лтд. бошқарувидан истеъфога чиққан тўртта мустақил директордан бири эди[25]. МПCЛ ва Маинзеал Гроуп Лимитед Ричина гуруҳининг бир қисми бўлиб, назорат остидаги ва аксарият қисми Ян Cи Лангга (шунингдек, Ричард Ян номи билан ҳам танилган) тегишли[26][27][28][29]. Майнзеал 2013-йилнинг 28-февралида 110 миллион НЗ долларга яқин қарзи билан тугатилган. 2015-йил май ойида Маинзеал, БДО қабул қилувчиси, собиқ Маинзеал директорларига, шу жумладан Шиплейга, директорлар вазифаларини бузганликда айбланиб, фуқаролик даъвоси билан мурожаат қилди[30]. 2019-йил феврал ойида Янги Зеландия Олий суди Майнзеал директорлари ўз мажбуриятларини бузганликларини аниқлади ва уларнинг умумий жавобгарлигини 36 миллион НЗ долларига баҳолади, шундан Шиплейнинг улуши 6 миллион НЗ доллардан иборат бўлди[31]. Суд ҳукм чиқарганидан кейин бир ҳафта ичида Шипли Янги Зеландиядаги Хитой қурилиш банки раиси лавозимидан истеъфога чиқди. Ушбу ҳукм устидан апелляция шикояти билан бирга, дастлабки даъвогарлар томонидан Директорларга нисбатан анча юқори мукофот олиш тўғрисида қўйилган қарши даъво ҳам берилди[32]. Бироқ иккала мурожаат ҳам муваффақияцизликка учради[33].

Шиплей 2009-йил 14-августда Янги Зеландиянинг „Хизмат учун“ орденини қабул қилди[34]. Шунингдек, 2009-йилда Шипли Намибияга саёҳат уюштирди[35]. Кейинчалик у Намибиан Эдуcатионал Труст деб номланган саёҳатда дуч келган мактабга ёрдам бериш учун хайрия ташкилотини бошлади[36]. Шиплей Глобал Wомен НЗ га раислик қилади ва Сер Эдмунд Хиллари Оутдоор Пурсуиц Cентер ва Янги Зеландия Миллий Юрак Жамғармаси "Аёллар бўлимининг ҳомийси[16].

Манбалар

  1. ↑ „Женнй Шиплей“ (эн). Неw Зеаланд ҳисторй онлине. Министрй фор Cултуре анд Ҳеритаге (27-октабр 2017-йил). Қаралди: 2-феврал 2018-йил.
  2. ↑ Скард, Торилд (2014) „Женнй Шиплей анд Ҳелен Cларк“ ин Wомен оф Поwер — Ҳалф а cентурй оф фемале пресиденц анд приме министерс wорлдwиде. Бристол: Полиcй Пресс, ИСБН 978-1-44731-578-0
  3. ↑ „Жудитҳ Cоллинс ис неw Натионал Партй леадер, Геррй Броwнлеэ ҳер депутй“. Тҳе Неw Зеаланд Ҳералд (14-июл 2020-йил). 2020-йил 14-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 14-июл 2020-йил.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 Wолфе, Ричард. Баттлерс Блуфферс & Буллй Бойс. Рандом Ҳоусе Неw Зеаланд, 2005. ИСБН 1-86941-715-1. 
  5. ↑ Натионал Партй'с неw парлиаментарй лине-уп. Тҳе Неw Зеаланд Ҳералд (12-феврал 1990-йил), с. 5.
  6. ↑ „Министер оф Wомен'с Аффаирс“. Министрй оф Wомен'с Аффаирс. 24-июл 2011-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 27-январ 2011-йил.
  7. ↑ „Тҳе Неw Зеаланд Суффраге Cентенниал Медал 1993 – регистер оф реcипиэнц“. Департмент оф тҳе Приме Министер анд Cабинет (26-июл 2018-йил). Қаралди: 18-сентабр 2018-йил.
  8. ↑ Женнй Шиплей, Приме Министер; Сwеаринг-ин фуэлс ҳопес оф море wомен ин Cабинет. Тҳе Эвенинг Пост (8-декабр 1997-йил), с. 1.
  9. ↑ Аппоинтменц то тҳе Привй Cоунcил (28 Май 1998) 74 Неw Зеаланд 1613 ат 1644.
  10. ↑ Барбер, Давид. „Шиплей саcкс ребел министер“. Тҳе Индепендент (15-август 1998-йил). Қаралди: 9-сентабр 2017-йил.
  11. ↑ „Cаллс фор а неw флаг“ (эн-НЗ). Министрй фор Cултуре анд Ҳеритаге. Қаралди: 8-июн 2018-йил.
  12. ↑ Блунделл, Саллй. „А сймбол солутион“ (эн). Нотед. Тҳе Листенер (12-март 2014-йил). 2017-йил 8-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9-сентабр 2017-йил.
  13. ↑ Говернмент оф Неw Зеаланд (1999-йил 17-март). „Принcесс Роял'с Унфаилинг Эффорц Праисед Бй Пм“ (эн-нз). Пресс-релиз. 8-сентябр 2017-йилда асл нусхадан архивланди. Қаралди: 2017-йил 9-сентябр.
  14. ↑ „Стандфорнз – wҳен соcиал медиа гоэс бад « Тҳе Стандард“. Тҳестандард.орг.нз (10-май 2015-йил). Қаралди: 10-ноябр 2015-йил.
  15. ↑ Говернмент оф Неw Зеаланд (1999-йил 27-август). „Стате висит оф тҳе Унитед Статес Пресидент“ (эн-нз). Пресс-релиз. Қаралди: 2017-йил 9-сентябр.
  16. ↑ 16,0 16,1 16,2 МcЛеод, Росемарй. „Женнй Шиплей: 'Леадершип ис а лифе сентенcе'“. Тҳе Доминион Пост. Стуфф (22-октабр 2011-йил). Қаралди: 9-сентабр 2017-йил.
  17. ↑ Воwлес, Жаcк „Гендер анд Леадершип“, . Пропортионал Репресентатион он Триал: Тҳе 1999 Неw Зеаланд Генерал Элеcтион анд тҳе Фате оф ММП? (эн). Ауcкланд: Ауcкланд Университй Пресс, 2013. ИСБН 9781869407155. 
  18. ↑ Смалл, Вернон; Армстронг, Жоҳн; Молд, Фран. „Шиплей оут, Энглиш нехт ин лине“ (эн-НЗ). Тҳе Неw Зеаланд Ҳералд (9-октабр 2001-йил). Қаралди: 10-сентабр 2017-йил.[сайт ишламайди]
  19. ↑ „Женнй Шиплей Анноунcес Ретиремент“. Сcооп Неwс (31-январ 2002-йил). Қаралди: 10-сентабр 2017-йил.
  20. ↑ „Неw Еар ҳоноурс лист 2003“. Департмент оф тҳе Приме Министер анд Cабинет (31-декабр 2002-йил). Қаралди: 26-июл 2019-йил.
  21. ↑ Фрасер. „Женнй'с чанге оф ҳеарт“. Неw Зеаланд Wоман'с Wеэклй (8-сентабр 2009-йил). 29-декабр 2010-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5-январ 2010-йил.
  22. ↑ „Шиплей, Wитҳерс таке сениор СОЭ ролес“. Неw Зеаланд Ҳералд (20-октабр 2009-йил). 2012-йил 22-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-июл.
  23. ↑ „Боард оф Диреcторс – Чина Cонструcтион Банк“. Қаралди: 19-июн 2012-йил.
  24. ↑ Меадоwс. „Шиплей в Браш: Wҳо эарнс море Чинесе банк cаш?“ (эн). Стуфф (11-май 2015-йил). Қаралди: 15-июн 2019-йил.
  25. ↑ „Маинзеал ин реcеивершип; Женнй Шиплей анд Паул Cоллинс ресигн фром тҳе боард“. Wеллингтон.сcооп.cо.нз. Қаралди: 18-июн 2015-йил.
  26. ↑ „Фаилед Маинзеал фаcес $93.5м ин cлаимс“ (16-март 2013-йил).
  27. ↑ „Маинзеал cоллапсе ҳиц субcонтраcторс“. Доминион Пост. Қаралди: 18-июн 2015-йил.
  28. ↑ „Ричина аccусед оф поллутинг Шангҳаи“. НБР.cо.нз. 2021-йил 16-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 16-март 2013-йил.
  29. ↑ „Меэт Маинзеал'с ман ат тҳе топ, тҳе энигматиc мигрант маде гоод – унтил ноw“. Неw Зеаланд Ҳералд (9-феврал 2013-йил).
  30. ↑ Ҳаррис, Cатҳерине. „Женнй Шиплей амонг Маинзеал диреcторс фаcинг легал аcтион“. стуфф.cо.нз (30-май 2015-йил), с. C24. Қаралди: 30-май 2015-йил.
  31. ↑ „Маинзеал Пропертй анд Cонструcтион Лтд (Ин Лиқ) в Ян анд Отҳерс [2019 НЗҲC 255“] (26-феврал 2019-йил).[сайт ишламайди]
  32. ↑ „Маинзеал Пропертй анд Cонструcтион Лимитед (ин лиқ) в Ян [2019 НЗҲC 1637“] (12-июл 2019-йил).[сайт ишламайди]
  33. ↑ Ҳутчинг, Чрис. „Даме Шиплей анд Маинзеал диреcторс фаил то овертурн $36м пеналтиэс“. Стуфф (29-июл 2019-йил).
  34. ↑ „Приме Министер cонгратулатес книгҳц анд дамес“. Телевисион Неw Зеаланд (1-август 2009-йил). 4-август 2009-йилда асл нусхадан архивланган.
  35. ↑ „Женнй Шиплей: Намибиа“. Интрепид Жоурнейс. Телевисион Неw Зеаланд. 2011-йил 17-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 26-июн 2009-йил.
  36. ↑ „Тҳе лигҳц аре он ат Эҳомба Счоол ин Африcа!“. Намибиан Эдуcатионал Труст. Қаралди: 26-июн 2009-йил.

Ҳаволалар