Ziyosfera

Jiang Weyping

Жианг Wейпинг (1955-йилда туғилган)[1] — 2001-йилда Хитой Коммунистик партияси томонидан ҳибсга олингани учун халқаро миқёсда танилган хитойлик фахрий журналист.

Жианг Wеипинг
Таваллуди 1955-йил
Касби журналист
Мукофотлари CПЖ Интернатионал Пресс Фреэдом Аwард (2001)

1999-йилда у Гонконгдаги Фронтлине журналида Коммунистик партия коррупсияси ҳақида Бо Силай ҳақидаги ҳисоботни ҳам ўз ичига олувчи бир қатор мақолаларни нашр эта бошлади[2]. У 2000-йилнинг декабрида ҳибсга олинган ва давлат сирларини ошкор қилганликда айбланиб, саккиз йиллик қамоқ жазосига ҳукм қилинган, бироқ 2006-йилда муддатидан олдин озод қилинган. Бир муддат уй қамоғида бўлганидан сўнг, у 2009-йилда Канадага кўчиб кетган.

Хитойдаги фаолияти

Жианг Лиаонинг университети битирувчиси бўлиб, у ерда тарих факултетида таҳсил олган[3]. 1980-йилларда у Синхуа ахборот агентлигида мухбир бўлиб ишларди. 1984-йилда у ўзининг биринчи ҳикоясини кичик шаҳарчада ўша пайтда ХКП расмий ходими бўлган Бо Силай ҳақида ёзган. 1990-йилларнинг бошида Жианг Гонконгдаги Пекинпараст Вен Вей По газетасининг Шимоли-Шарқий Хитой бюроси бошлиғи бўлди[4].

1999-йил ўрталарида Жиянг Гонконгдаги "Фронт Лине" журналида турли хитойлик амалдорлар томонидан қилинаётган коррупцион ҳолатлар ҳақида саккизта очеркни нашр этди. „Вен Қингтян“ тахаллуси остида ёзган Жианг, Далян мери бўлган Бо Силай, хотини Гу Кайлай томонидан қилинган коррупцион ҳолатларни яширганини таъкидлади. Гу Кайлайнинг юридик фирмаси бир қатор ҳукуматни ривожлантириш ва кўчмас мулк битимлари билан шуғулланган эди. "Дақиннинг собиқ мери Цян Дихуа ҳибсга олинди: 29 та хотинини сақлаган ҳудуддаги энг бой одам" сарлавҳали бошқа мақолада шаҳар ҳокими давлат пулларини маъшуқалари учун машина ва квартиралар олишга сарфлагани айтилган. Яна бир мақолада Шенянг мери ўринбосари Ма Сяндонг Аоминда қимор ўйнаб, 3 миллион доллар давлат пулини йўқотгани ҳақида ёзади[5]. Мани йўқотиш учун 2001-йилда қатл этилади[6].

Ҳибсга олиш ва қамоқ

Жианг мақоласини тахаллус остида ёзганига қарамай, у тез орада расмийлар томонидан топилди. У 2000-йилнинг декабрида „давлат сирларини ошкор қилиш“да айбланиб ҳибсга олинди[7]. Жиангнинг сўзларига кўра, унинг адвокати ҳам унинг вакили бўлишга рози бўлганидан бир кун ўтиб ҳибсга олинган[8]. 2001-йил 5-сентябрда у яширин суд жараёнида айбдор деб топилиб, саккиз йилга озодликдан маҳрум этилди. Кейинчалик Ляонин вилояти Олий халқ суди томонидан жазо муддати олти йилга қисқартирилди[9].

Ҳукм бутун дунё бўйлаб журналистларни ҳимоя қилувчи ташкилотларнинг норозилигига сабаб бўлди[10] „Чегара билмас мухбирлар“ Жиангни „Хитой Коммунистик партиясидаги энг юқори даражадаги коррупцияни қоралаганида ўзи олиб бораётган хавфлар ҳақида икки марта ўйламаган жасур ва намунали журналист“ деб таърифлади. Георге Буш маъмурияти ҳам Жиангнинг ҳибсга олинишига норозилик билдириб, уни озод қилишга чақирди[11][12]

Жианг, кейинчалик айбларини ёлғондан тан олиши учун полиция томонидан қийноққа солинганини, бир неча марта ҳушини йўқотгани ва бир марта касалхонага ётқизишни талаб қилганини ёзди. Инсофли қўриқчи Цзяннинг хотинига хатларни етказиб беришга рози бўлганидан уни етказиб беради, хатларни Осиё ҳафталигида нашр этганидан сўнг, Жианг унинг даволаниши яхшиланганини айтди. 2003-йилда Жианг Далян шаҳридаги Вафангдян қамоқхонасига кўчирилди ва у ерда мажбурий меҳнат қилди.

Қамоқдан кейин

2006-йил 3-январда Жианг қамоқдан озод қилинди ва норасмий уй қамоғига олинди. 2009-йилда унга Канадага кетишга рухсат берилди.

У Торонтога жойлашди ва Массей коллежида хавф остида бўлган олим бўлиб ишлади. 2012-йил июн ойида Кнопф Cанада нашриёт уйи Жиангнинг Бо Силай таржимаи ҳолини нашр қилишини эълон қилди. Бо Силай яқинда рафиқаси Гу Кайлай британиялик бизнесмен Неил Ҳаиwооднинг ўлдирилишида айбланиб судланганидан кейин халқаро янгиликларда машҳур бўлган эди.

Мукофотлар

Жианг 2001-йилда ҳужумлар, таҳдидлар ёки қамоққа олишларга қарамай, матбуот эркинлигини ҳимоя қилишда жасорат кўрсатган журналистлар ёки нашрларни тақдирлайдиган Журналистларни Ҳимоя қилиш Қўмитаси томонидан CПЖ Халқаро Матбуот Эркинлиги мукофоти билан тақдирланди. Қамоққа олингани сабабли дастлаб маросимда қатнаша олмаган Жианг 2009-йилда расмий равишда мукофот олди[13].

Шунингдек, у 2006-йилда Канада ПЕН ташкилоти томонидан қиймати 5000 Канада доллари миқдорида бўлган „Бир инсоният мукофоти“ билан тақдирланган.

Шахсий ҳаёти

Жианг Ли Янглинг билан турмуш қурган. Ли ҳам эри қамоққа олинишига норозилик билдиргани учун қисқа муддат ҳибсга олинган. Жианг ва Лининг битта қизи бор[14]. 2004-йилда, Жиянг қамоқдан озод этилишидан олдин, Канада ПЕН ташкилоти Ли ва унинг қизига Канадага кўчиб ўтишга рухсат берди.

Яна қаранг

  • Чинг Чеонг

Манбалар:

  1. ↑ Ҳароон Сиддиқуи. „Чинесе жоурналист Жианг Wеипинг ҳелпед бринг доwн cоррупт Cоммунист партй оффиcиал“. Торонто Стар (2012-йил 3-май). 2012-йил 14-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 11-сентябр.
  2. ↑ „姜维平获颁国际新闻自由奖“ (зҳ). ББC Неwс (2011-йил 21-ноябр). 2012-йил 12-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 11-сентябр.
  3. ↑ Жианг Wеипинг. „Мй Эхпериэнcе ас а Жоурналист (Парт 1)“. Репортерс Wитҳоут Бордерс (2009-йил 10-август). 2015-йил 2-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 11-сентябр.
  4. ↑ „Анти-Cорруптион Репортер Жианг Wеипинг Релеасед фром Присон Оне Еар Эарлй“. Cонгрессионал-Эхеcутиве Cоммиссион он Чина. 2012-йил 15-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 11-сентябр.
  5. ↑ „Жианг Wеипинг: Аwардеэ 2001“. Cоммиттеэ то Протеcт Жоурналисц. 2012-йил 3-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 11-сентябр.
  6. ↑ „Чина эхеcутес cоррупт оффиcиалс“. ББC Неwс (2001-йил 19-декабр). 2013-йил 19-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 12-сентябр.
  7. ↑ „Боок абоут фаллен Чинесе оффиcиал а тестамент то жоурналистиc cоураге“. Тҳе Глобе анд Маил (2012-йил 19-июн). 2012-йил 20-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 11-сентябр.
  8. ↑ Жианг Wеипинг. „Мй Лифе ин Присон (Парт 2)“. Репортерс Wитҳоут Бордерс (2009-йил 17-август). 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 11-сентябр.
  9. ↑ „Жоурналист Жианг Wеипинг релеасед фром присон афтер фиве еарс“. Cоммиттеэ то Протеcт Жоурналисц виа ИФЕХ (2006-йил 4-январ). 2012-йил 5-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 11-сентябр.
  10. ↑ „Чинесе жоурналист Жианг Wеипинг wинс инаугурал ПЕН Cанада Оне Ҳуманитй Аwард“. ПЕН Cанада виа ИФЕХ (2006-йил 29-сентябр). 2012-йил 16-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 11-сентябр.
  11. ↑ Давид Голлуст. „У.С. Wелcомес Эарлй Релеасе оф Чинесе Жоурналист“. Воиcе оф Америcа неwс  – виа ҲигҳБеам Ресеарч (субсcриптион реқуиред) (2007-йил 4-январ). 2013-йил 5-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 12-сентябр.
  12. ↑ Жоэ МcДоналд. „Аcтивист: Чина дисcлосес cоурт деcисионс фаворинг лабор леадер, детаинед жоурналист“. Ассоcиатед Пресс  – виа ҲигҳБеам Ресеарч (субсcриптион реқуиред) (2003-йил 18-март). 2013-йил 5-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 12-сентябр.
  13. ↑ „Жианг Wеипинг, Чина“. Cоммиттеэ то Протеcт Жоурналисц. 2012-йил 2-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 11-август.
  14. ↑ Ничолас Д. Кристоф. „Чина'с Донкей Дроппингс“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (2004-йил 1-декабр). 2022-йил 15-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 11-сентябр. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Jiang_Weyping" dan olindi