Jidda shartnomasi (2000)
2000-йилги Жидда шартномаси Саудия Арабистони ва Яман ўртасидаги 1934-йилда Саудиянинг чегаравий даъволаридан келиб чиққан чегара баҳсини ҳал қилди[1].
Узоқ давом этган келишмовчилик 1934-йилда Яман ва янги ташкил этилган Саудия Арабистони ўртасида имзоланган Тоиф шартномаси ва уч йилдан сўнг чегарани белгилашдан келиб чиққан. Чегарани жойлаштиришдаги ноаниқлик Саудия Арабистони ва Яманнинг ХХ асрнинг қолган қисмида анъанавий мустамлакачиликдан олдинги даъволар, нотўғри чегара белгиларини жойлаштириш ва дастлабки шартномада кўрсатилган тоғ чўққисига нисбатан ноаниқлик билан мураккаблашган даъволарига олиб келди[1]ю Чегарада иккита уруш бўлиб ўтди: 1934-йилда ва 1969-йилда. 1990-йилларнинг ўрталарига келиб, ҳар икки давлат ҳукуматлари аниқ ва ўзаро келишилган чегара зарурлигини тан олдиларю Аввалига 1995-йил февралдаги ўзаро англашув меморандуми, кейин эса 1997-йилнинг ёзида Италиянинг Комо кўлида вақтинчалик „Комо линияси“ ни яратган учрашув юзасидан кўришдилар.
Бироқ, кейинги уч йил ичида тараққиёт тўхтаб қолади, қисман давлатлар Қизил денгиз билан учрашганда чегаранинг денгиз қисмининг аниқ жойлашишига баҳслашдилар. Бу 1998-йил июл ойида Яман ва Саудия Арабистони қуролли кучлари ўртасида Дувайма ороли (Фаросон оролларидан жанубда жойлашган) устидаги қарама-қаршиликларни ўз ичига олган қатор чегара тўқнашувларига олиб келди[2].
Имзоланиш
2000-йил май ойида Саудия Арабистони валиаҳд шаҳзодаси Абдуллоҳ биринчи марта Яманда Шимолий ва Жанубий Яман бирлашганининг ўн йиллигини нишонлаш учун ташриф буюрди. Ушбу учрашув ва бир қатор интенсив дипломатик музокаралардан кўп ўтмай, икки ҳукумат Саудиянинг порт шаҳрида 2000-йил 12-июнда кейинги ой кучга кириши учун Жидда шартномасини имзоладилар. Шартномани икки давлат ташқи ишлар вазирлари ҳамда Яман бош вазири ўринбосари Абдурраҳмон Багаммал имзолаган. Шартнома қуруқлик ва денгиз чегарасининг аниқ координаталарини белгилаб берди ва қуролли кучларни жойлаштириш ва чегара бўйлаб келажакда табиий бойликларни қазиб олиш қоидаларини ўз ичига олди[1][3].
Оқибат
2003-йилда Саудия Арабистони уюшган контрабанда ва хавфсизлик нуқтаи назаридан Яман билан чегара девори қуришни бошлади. Халқаро дипломатик босим ва бу 2000-йилги шартномада яйловлар учун ажратилган 20 км буфер зонани бузганлиги ҳақидаги айбловлардан сўнг Саудия Арабистони қурилишни тўхтатишга рози бўлди ва 2004-йилнинг февралида иккала томон ҳам шартномани қўллаб-қувватлашга рози бўлди[4]. Бироқ Саудия Арабистони деворни 2009-2010-йиллар оралиғида қуриб битказиши керак эди. 2011-йилги Яман инқилобининг беқарорлаштирувчи оқибатлари ва Саудия Арабистонининг давом этаётган Яман фуқаролар урушидаги иштироки ортидан чегарада тобора кўпроқ аскарлар сақланмоқда ва ўтиш жойлари чекланган[5].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Аскар Ҳалwан Ал-Эназй (Жануарй 2002). „"Тҳе Интернатионал Боундарй Треатй" (Треатй оф Жеддаҳ) Cонcлудед бетwеэн тҳе Кингдом оф Сауди Арабиа анд тҳе Емени Републиc он 12-июн 2000-йил“. Америcан Жоурнал оф Интернатионал Лаw. 96-жилд, № 1. 161–173-бет. дои:10.2307/2686133. ЖСТОР 2686133.
- ↑ „Сауди Арабиан-Емени Релатионс: Имплиcатионс фор У.С. Полиcй“. Миддле Эаст Полиcй Cоунcил. 2023-йил 12-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-июл.
- ↑ „Тҳе Треатй оф Жеддаҳ, 2000“.
- ↑ „Емен сайс Саудис wилл стоп фенcе“. ББC Неwс (18-феврал 2004-йил).
- ↑ Ал Заҳрани, Моҳаммед Ҳ.; Омар, Абдиасиис И.; Абдоон, Абделмоҳсин М. О.; Ибраҳим, Али Адам; Алҳогаил, Абдуллаҳ; Элмубарак, Моҳамед; Эламин, Ёусиф Элдирдирй; АлҲелал, Моҳаммед А.; Алшаҳрани, Али М. (26-июн 2018-йил). „Cросс-бордер мовемент, эcономиc девелопмент анд малариа элиминатион ин тҳе Кингдом оф Сауди Арабиа“. БМC Медиcине. 16-жилд, № 1. 98-бет. дои:10.1186/с12916-018-1081-з. ПМC 6019222. ПМИД 29940950.
{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()