Joensuu sahifasining manbasini koʻrish

{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi                 = Joensuu
| asl nomi             = {{native name|krl|Jovensuu}}
| mavqe = Shahar
| tasvir = Joensuu 2021 Montage.jpg
| bayroq = Joensuu.lippu.svg
| bayroq eni = 120x70px
| gerb = Joensuu.vaakuna.svg
| gerb eni = 120x80px
| mamlakat = Finlandiya
| mintaqa turi = [[Regions of Finland|Mintaqa]]
| mintaqa = [[File:Pohjois-Karjala.vaakuna.svg|20px]] [[Shimoliy Karelia]]
| tuman turi = [[Sub-regions of Finland|Sub-mintaqa]]
| tuman = [[Joensuu sub-region|Joensuu]]
| rahbar turi = [[Shahar rahbari]]
| rahbar = [[Kari Karjalainen]]
| asos solingan = 1848

| vaqt mintaqasi = +02:00

}}
'''Joensuu''' (Fin tilida: lit. ''daryoning ogʻzi'') – [[Shimoliy Kareliya]], [[Finlandiya|Finlyandiyadagi]] shahar va munitsipalitetdir. Pyhxselk [[Pyh Ko'lining Ko'lining Ko'lining Ko'lining Ko'lining O'ziga Xos Xususiyatlari.|koʻlining]] shimoliy qirgʻogʻida (Sayma [[Sayma|koʻlining]] shimoliy qismi) [[Pielinen Daryosi|Pielinen daryosining]] ogʻzida joylashgan (''Pielisjoki''). Joensuu [[Nikolay I|aholisi]] 77,480 aholi (28-fevral, 2023-yil)<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=City of Joensuu |url=http://www.fh-hof.de/fileadmin/AAA/Student_Guide_PHS/Welcoming_guide.pdf |ish=Welcoming Guide |nashriyot=North Karelia University of Applied Sciences |qaralgan sana=12 February 2013 |arxivsana=11 June 2007 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20070611183717/http://www.fh-hof.de/fileadmin/AAA/Student_Guide_PHS/Welcoming_guide.pdf}}</ref>. Bu Finlyandiyaning 12-yirik shahri. Eng yaqin yirik shahar [[Kuopio]] [[Shimoliy Savoniya|Shimoliy Savoniyada]], gʻarbdan {{Convert|136|km}} uzoqlikda. Joensuudan boshlab [[Janubiy Kareliya|Janubiy Karelia]] poytaxti [[Lappeenranta|Lappeenrantagacha]] masofa [[Finnish national road 6|6-avtomagistral boʻylab]] {{Convert|233|km}}ni tashkil etadi.

Sharqiy Finlyandiyadagi shaharlarga xos boʻlganidek, Joensuu aholisi [[Fin tili|fin tilida]] sozlashadi . Kuopio bilan bir qatorda Joensuu [[Sharqiy Finlyandiya|Sharqiy Finlyandiyaning]] yirik shahri, iqtisodiy va madaniy markazlaridan biridir. Joensuu talabalar shahri [[Sharqiy Finlyandiya universiteti|Sharqiy Finlyandiya universitetining]] shoʻba korxonasiga ega, unda 20 000 dan ortiq talabalar<ref>[https://www.globaleducationparkfinland.fi/about-global-education-park-finland/the-city-of-joensuu The City of Joensuu – An oasis of modern education] – ''Global Education Park Finland''</ref> va [[Kareliya amaliy fanlar universiteti|Kareliya Amaliy fanlar universitetida]] yana 4 000 talaba tahsil oladi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.pkamk.fi/english/default.htm |sarlavha=North Karelia University of Applied Sciences, Pohjois-Karjalan ammattikorkeakoulu |qaralgan sana=2010-01-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20100417064307/http://www.pkamk.fi/english/default.htm |arxivsana=2010-04-17}}</ref>.

== Geraldika ==
Joensuu [[Gerb|gerbining izohida]] shunday deyilgan: "Qalqon ikki marta yuqori xandaq bilan toʻsib qoʻyilgan va pastki gofrirovka qilingan; dalalar qizil, kumush va qora rangda. Mavzuning toʻlqin chizigʻi [[Pielin daryosi|Pielinen daryosining]] shahar boʻylab joylashgan joyini va [[Finlyandiya-Rossiya chegarasi|Finlyandiyaning sharqiy chegarasi]] yaqinidagi xandaqning holatini bildiradi, qora va qizil ranglar esa [[Kareliya|Kareliyaning]] odatiy ranglari hisoblanadi. Gerb Toivo Vuorela tomonidan ishlab chiqilgan va u 1957-yil 10-mayda Joensuu shahar kengashi tomonidan tasdiqlangan. [[Ichki ishlar vazirligi (Finlyandiya)|Ichki ishlar vazirligi]] oʻsha yilning 19-noyabrida gerbdan foydalanishni tasdiqladi. Gerbdan tashqari, Joensuu shahri unga asoslangan [[Bayroq|bayroqdan]] foydalanadi, unda gerbdagi kumush rang oq rangga almashtirilgan<ref>{{Kitob manbasi |title=Suomen kunnallisvaakunat |url=https://archive.org/details/suomenkunnallisv0000unse |publisher=Suomen Kunnallisliitto |year=1982 |page=[https://archive.org/details/suomenkunnallisv0000unse/page/152 152] |isbn=951-773-085-3 |language=fi}}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Sisäasiainministeriön vahvistamat kaupunkien, kauppaloiden ja kuntien vaakunat I:9 Joensuu |url=http://digi.narc.fi/digi/fullpic.ka?kuid=1533876 |ish=Kansallisarkiston digitaaliarkisto |qaralgan sana=March 28, 2021 |til=fi }}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Ennen 8.4.1949 annettua kunnanvaakunalakia vahvistetut vaakunat I:7 Joensuu |url=http://digi.narc.fi/digi/view.ka?kuid=1366312 |ish=Kansallisarkiston digitaaliarkisto |qaralgan sana=March 28, 2021 |til=fi}}</ref>.

== Tarix ==
1848-yilda [[Nikolay I|Rossiya podshosi Nikolay I]] tomonidan asos solingan Joensuu shahri, [[Shimoliy Kareliya|Shimoliy Kareliyaning]] viloyat markazi va poytaxti hisoblanadi. XIX asrda Joensuu ishlab chiqarish va savdo shahri edi. 1860-yilda shahar savdo qilish huquqini olganida, sanoatga nisbatan ilgari qoʻyilgan cheklovlar olib tashlandi va mahalliy taxta tegirmonlari ishlashi yaxshilandi va kengaya boshladi. 1856-yilda [[Sayma kanali|Sayma kanalining]] qurilishi va ochilishi tufayli suv harakati yaxshilandi. Shunday qilib, [[Shimoliy Kareliya]], [[Sankt-Peterburg]] va [[Markaziy Yevropa|Markaziy Yevropa]] mintaqalari oʻrtasida savdo tizimi yoʻlga qoʻyildi. 19-asrning oxirida Joensuu [[Finlandiya|Finlyandiyaning]] eng yirik port shaharlaridan biri edi.

Asrlar davomida [[Kareliya|Kareliyalik]] savdogarlar [[Pielisjoki]] daryosi boʻylab oʻtishgan. Daryo har doim shaharning yuragi boʻlib kelgan. 1870-yilga kelib qurib bitkazilgan kanallar daryo harakatini oshirdi. Daryo harakatining oltin davrida daryo boʻylab minglab [[Paroxod|paroxodlar]], [[Barja|barjalar]] va yogʻoch qayiqlar qatnagan. Pielisjoki daryosi [[Arra tegirmoni|taxta tegirmonlari]] va butun [[yog'och]] sanoatini yogʻoch bilan taʼminlaydigan muhim [[Kundalik raf|yogʻochli]] marshrut boʻlgan.

Ilgari oddiy agrar hsaharcha boʻlgan Joensuu viloyatning muhim markaziga aylandi. Mintaqaviy qoʻshilishdagi muvaffaqiyat, [[Shimoliy Kareliya]] mintaqasining tashkil etilishi va taʼlimga investitsiyalar ushbu rivojlanishdagi eng hal qiluvchi harakatlar boʻldi.

[[Pielisensuu]] munitsipaliteti 1954-yilda Joensuu bilan birlashtirildi. 2005-yil boshida [[Kiihtelysvaara]] va [[Tuupovaara]] munitsipalitetlari Joensuu bilan birlashtirildi. 2009-yil boshida [[Eno, Finland|Eno]] va [[Pyhäselkä]] munitsipalitetlari Joensuu bilan birlashtirildi. Eng soʻnggi konsolidatsiyalardan soʻng, Joensuu munitsipal hududida taxminan 73 000 aholi bor.

== Geografiya ==
Joensuu shahrining qoʻshni munitsipalitetlari [[Liperi]], [[Kontiolahti]], [[Lieksa]], [[Ilomantsi]], [[Tohmajarvi|Tohmajärvi]] va [[Rääkkyla|Räakkylä]]. Bundan tashqari shahar [[Joensuu kichik hududi|Joensuu subregionining]] bir qismi boʻlib, u hozirda [[Heinävesi|Xeynavesi]], Ilomantsi, [[Juuka]], Kontiolahti, Liperi va [[Polvijärvi|Polviyarvi]] munitsipalitetlarini hamda [[Outokumpu, Finlyandiya|Outokumpu]] shahrini oʻz ichiga oladi.

== Taʼlim ==
[[Fayl:Agora2009.JPG|right|thumb| Joensuu kampusining Agora binosi]]
Joensuu – talabalar shahri<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.joensuu.fi/web/english/education |sarlavha=Education - joensuu.fi |ish=www.joensuu.fi |til=fi-FI |qaralgan sana=2017-09-13 }}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[Sharqiy Finlyandiya universiteti]] (UEF) Joensuudagi ikkita asosiy kampusidan biri<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.uef.fi/en/uef/introduction |sarlavha=Introduction {{!}} UEF |ish=www.uef.fi |til=en-US |qaralgan sana=2017-09-13}}</ref> va ikkinchisi [[Kareliya amaliy fanlar universiteti|Kareliya Amaliy fanlar universiteti]]<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.karelia.fi/en/ |sarlavha=Introduction {{!}} KAUS |ish=www.karelia.fi/en/ |til=en-US |qaralgan sana=2017-10-03}}</ref> ikkita Joensuu kampusiga ega. Joensuuda yana beshta [[O'rta maktab|oʻrta maktab]] mavjud: [[Joensuu Lyceum High School|Litsey oʻrta maktabi]]<ref>[https://www.joensuu.fi/lyseonlukio Joensuun lyseon lukio] (in Finnish)</ref>, [[Joensuu Upper Secondary Normal School|Oʻrta oddiy maktab]]<ref>[https://www.uef.fi/fi/lukio Norssin lukio] (in Finnish)</ref>, [[Joensuu Coeducational High School|Joensuu qoʻshma oʻrta maktabi]]<ref>[https://www.joensuu.fi/yhteiskoulunlukio Yhteiskoulun lukio] (in Finnish)</ref>, [[Finnish-Russian Upper Secondary School of the Eastern Finland|Sharqiy Finlyandiyaning Finlyandiya-rus yuqori oʻrta maktabi]]<ref>[https://www.itasuomenkoulu.fi/en/ The school of Eastern Finland, Bilingual and international]</ref>, va [[Pyhäselkä High School|Pyhäselkä oʻrta maktabi]]<ref>[https://peda.net/joensuu/lukiot/pyh%C3%A4sel%C3%A4n-lukio Pyhänselän lukio] (in Finnish)</ref>.

Shuningdek, Joensuu sport akademiyasi mavjud boʻlib, u [[Atlet|sportchilarni]] [[Mashq qilish|tayyorlash]] va [[Murabbiylik|murabbiylik qilishni]] taklif qiluvchi taʼlim muassasalarining hamkorlik tarmogʻi hisoblanadi<ref>[https://www.joensuu.fi/urheiluakatemia Urheiluakatemia] (in Finnish)</ref><ref>[https://kamu.uef.fi/en/student-book/sports-academy/ Sports academy – UEF Kamu]</ref><ref>[https://www.karelia.fi/en/sport-activities/ Sports activities – Karelia University of Applied Sciences]</ref>.

== Taniqli odamlar ==

* [[Ismo Alanko]] (1960 yilda tugʻilgan), musiqachi
* [[Toomas Xaykinen]] (1991 yilda tugʻilgan), poyga haydovchisi
* [[Qavat Jansen|Floor Yansen]], gollandiyalik qoʻshiqchi va [[Nightwish]] guruhining bosh vokalisti, 2014 va 2015 yillar orasida Joensuuda yashagan<ref>{{Veb manbasi |muallif=Ahjopalo |ism=Janne |sana=June 28, 2014 |sarlavha=Nightwishin Floor Jansen yllättää muuttamalla Itä-Suomeen |url=http://yle.fi/uutiset/nightwishin_floor_jansen_yllattaa_muuttamalla_ita-suomeen/7326619 |qaralgan sana=March 26, 2021 |ish=[[YLE]] |til=fi}}</ref>
* [[Aku Korxonen]] (1892—1960), aktyor
* [[Matias Leyn]] (1990 yilda tugʻilgan), poyga haydovchisi
* [[Suvi Linden]] (1962 yilda tugʻilgan), siyosatchi va sobiq [[Ta'lim va madaniyat vazirligi (Finlyandiya)|madaniyat vaziri]]
* [[Kaisa Mäkäräinen]] (1983 yilda tugʻilgan), 3 karra jahon kubogi sovrindori [[Biatlon|biatlonchi]]
* [[Sini Manninen]] (1944-2012), rassom
* [[Xannu Mikkola]] (1942–2021), ralli haydovchisi
* [[Taneli Mustonen]] (1978 yilda tugʻilgan), rejissyor va ssenariy muallifi
* [[Esa Pakarinen]] (1911-1989), aktyor, qoʻshiqchi va [[Akkordeon|akkordeonchi]]
* [[Pentti Saarikoski]] (1937–1983), shoir va tarjimon
* [[Jouko Turkka]] (1942–2016), teatr rejissyori va munozarali muallif
* [[Mari Turunen]] (1970 yilda tugʻilgan), aktrisa
* [[Urho Vaakanainen|Urxo Vaakanainen]] (1999 yilda tugʻilgan), xokkeychi

== Doʻstlik shaharlari ==
Joensuu [[Birodarlashgan shaharlar|hamkor shaharlari]]<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Kansainvälinen Joensuu |nashriyot=City of Joensuu |qaralgan sana=21 August 2019 |url=https://www.joensuu.fi/kansainvalinen-joensuu |til=fi |arxivsana=2021-04-30 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210430000441/https://www.joensuu.fi/kansainvalinen-joensuu }}</ref>:

* {{Flagicon|Sweden}} [[Linköping]], [[Shvetsiya]] (since 1940)
* {{Flagicon|Iceland}} [[Ísafjördur|Ísafjörður]], [[Islandiya]] (since 1948)
* {{Flagicon|Norway}} [[Tønsberg]], [[Norvegiya]] (1948)
* {{Flagicon|Germany}} [[Hof (Saale)|Hof]], [[Germaniya]] (since 1970)
* {{Flagicon|Lithuania}} [[Vilnyus]], [[Litva]] (since 1970)
* {{Flagicon|Russia}} [[Petrozavodsk]], [[Rossiya]] (cooperation agreement) (since 1994)

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Tashqi havolalar ==

* [http://www.joensuu.fi/en/web/english Joensuu shahri]{{Oʻlikhavola|date=aprel 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{In lang|en}}
* [http://www.joensuu.fi/ Joensuu shahri] {{In lang|fi}}
* [http://www.pielis.ru/ Pielis.ru – Shimoliy Kareliya viloyati va Joensuu shahri haqida sayohat maʼlumotlari]
* [https://web.archive.org/web/20160303191807/http://webcam.sitefactory.fi/ Joensuu Marketplace veb-kamerasi]

[[Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda]]
[[Turkum:Shimoliy Kareliya munitsipalitetlari]]