Жоҳаннес Стадиус ёки Ёханнес ван Стадиус – астроном, математик ва астролог. ХВИ-аср охирида эфемеридлар, сайёра ёки кометалар каби осмон жисмларининг белгиланган вақт оралиғида ҳисобланган жойлашувларини ўз ичига олган астрономик жадвалларни яратган етакчи олимлардан бири.

Жоҳаннес Стадиус
Таваллуди 1-май, 1527-йил
Вафоти 17-июн, 1579-йил
Париж, Франсия Қироллиги
Таълими

Лён университети

Де Франс коллежи
Касби Астроном, математик, профессор, мунажжим, университет о'қитувчиси, ёзувчи

Биография

Лотин Брехт мактабида таълим олиб, Эски Левен университетида математика, география ва тарихни ўрганган.

Вақт ўтиши билан у ўз алма материда математика профессори бўлиб фаолият олиб борган. 1554-йилда у кучли Савойя герцогининг ҳомийлигидан фойдаланиб, Туринга йўл олди.

Шунингдек, Кёлн, Брюссел ва Парижда ишлаган. Парижда Франсия саройи учун астрологик башоратлар қилган. Табулаэ Бергенсес (1560) асарида ўзини Испания қироли Филипп ИИ ва Савойя герцогининг қироллик математиги деб атаган.

1543-йилда Коперник томонидан ишлаб чиқилган гелиосентрик Қуёш тизими моделидан фойдаланиб, келажакдаги муайян саналарда маълум осмон жисмларининг қаерда жойлашишини башорат қилувчи жадвалларни ўз ичига олган эфемеридларни тузган. Унинг „Эфемеридлар“ асари бу масалада И.Кеплернинг асарлари пайдо бўлгунча стандарт бўлиб қолган.

Брюсселда бўлган пайтида Стадиус ўзининг биринчи илмий асари Эпҳемеридес новаэ эт ауcтаэ-ни нашр этди, бу эфемеридлар жадвалини ўз ичига олган бўлиб, 1554-йилда Кёлнда биринчи марта нашр этилган.

Бу асар математика ҳамда тиббиёт ўртасидаги алоқани ўрнатган Тяхо Браҳе ва Нострадамусга таъсир кўрсатган. „Эпҳемеридес“ни нашр этишни Стадиусга унинг устози Гемма Фризиус маслаҳат берган. 1555-йилда ёзилган мактубида Фризиус Стадиусни Ер ҳаракат қилади ва Қуёш ҳаракациз деган сўзларига (яъни, Коперник назариясига) ёки ўз кузатувларига таяниб ўрта асрлардаги Алфонс таблицаларидан воз кечишда айбланишдан қўрқмасликка ундаган[1][2][3][4].

Мерос

1935-йилда ой кратери Стадиус номи билан аталди.

Манбалар

  1. ↑ Эмалстеэн Жос. Оудҳеид эн Кунст. Бречт, 1927. 
  2. ↑ Жозеф А.У.. Жоаннес Стадиус Леонноутҳесиус. ЛЗ Антwерпен-Бречт, 1527-1579. 
  3. ↑ Гингерич Оwен. Фром Cоперниcус то Кеплер: Ҳелиоcентрисм ас Модел анд ас Реалитй. Проcеэдингс оф тҳе Америcан Пҳилосопҳиcал Соcиэтй, 1973 — 513-бет. 
  4. ↑ Wейнс.А.Ж. Влаамсе Стам, 1977 — 584–587-бет.