Ziyosfera

Jomʼe as-Sahoba masjidi


Yoʻqolgan masjid rasmiy nomi bilan ham tanilgan, Jomʼe as-Sahoba masjidi (bengalcha: সাহাবায়ে কেরাম মসজিদ) – Bangladeshning Rangpur divizionidagi Lalmonirhat tumanining Panchagram hududida joylashgan qadimiy masjid[2]. Topilgan bir yozuvda masjid hijriy 69-yilda (milodiy 688-689-yil) qurilgani daʼvo qilinadi[3].

Masjid
Jomʼe as-Sahoba masjidi
সাহাবায়ে কেরাম মসজিদ (bengal tili)
Masjidning 2018-yildagi holati
Mamlakat  Bangladesh
Shahar Panjagram
Koordinatalar 25°51′36″N 89°30′21″E / 25.859893°N 89.505807°E / 25.859893; 89.505807
Yoʻnalishi sunniy
Masjid turi Jomeʼ-Masjid
Meʼmoriy uslub Islom meʼmorchiligi
Asoschi Said ibn Abu Vaqqos
Asosiy sana:
hijriy 69-yil (milodiy 68-689-yillar)
Holati Faol[1]
Tarovih
Saharlik va iftorlik

Tarixi

Koʻp yillar davomida Lalmonirhat tumanidagi Panchagram ittifoqining Ramdas mauzasida tashlandiq bir chakalakzor mavjud edi. Mahalliy aholi bu chakalakzorni „Majder Ara“ deb atagan, bunda „Ara“ zich, yovvoyi hudud maʼnosini bildiradi. Chakalakzor tozalanayotganda qadimiy gʻishtlar topilgan. Tuproq va gʻishtlar yanada koʻproq olib tashlangach, masjidning poydevori ochilgan. U yerdan topilgan qadimiy yozuvni oʻrganish natijasida masjid hijriy 69-yilda (milodiy 688-689-yil) barpo etilgani aniqlandi[4].

Yozuv

Masjid xarobalari ichidan 15.2-by-15.2-by-5.1-centimetr (6 in × 6 in × 2 in) oʻlchamli yozuv topilgan. Yozuv arab tilida aniq bitilgan boʻlib, unda: „La ilaha illallah Muhammadur Rasulullah, hijriy 69-yil“, deyiladi[5]. Ushbu tarixiy yodgorlik hozir Rangpurda joylashgan Tajhat muzeyida saqlanadi[6][7].

Tadqiqot

1987-yil boshlarida mahalliy aholi yoʻqolgan masjid topilgani haqida jurnalistlar va tadqiqotchilarni xabardor qildi. Shundan soʻng, yuzdan ortiq tadqiqotchi, arxeologlar va tarixchilar tekshiruv uchun bu joyga oqib kelgan[8][9].

Team Steel, Tiger Tourism Institutionda maslahatchi, Lalmonirhat masjidi boʻyicha keng qamrovli tadqiqot olib bordi[10]. Anʼanaviy tarixga koʻra, soʻfiylar ilk bor 10-asrda Chittagong mintaqasiga kelgan. Sharqiy Bengalda islomning tarqalishi 11–12-asrlarda soʻfiylar orqali boshlangan va ular mintaqadagi ilk masjidlarni qurgan, deb hisoblanadi. Shu bois bu hududda shunchalik erta davrga oid masjid mavjudligi juda hayratlanarlidir.

Team Steel jamoasi keyin Amerika Arxeologlar institutiga murojaat qildi. U yerdagi islom tarixi boʻyicha ixtisoslashgan tadqiqotchilar bir nechta rimlik va nemis tarixchilarining asarlariga ishora qildilar. Ularda arab va rim savdogarlari dengiz savdosi uchun Brahmaputra havzasiga borib-kelib turgani tilga olingan. Bundan tashqari, davom etayotgan bir qancha tadqiqotlar Brahmaputra–Tista havzasi dunyodagi eng qadimgi xalqaro dengiz savdo yoʻllaridan biri boʻlganini koʻrsatadigan dalillarni taqdim etdi. Team Steel jamoasi Panchagarhning Bhitargarhida qadimiy shahar mavjudligiga dalillar topgan arxeolog professor Shoh Navoz tadqiqotlaridan ham qoʻllab-quvvatlov oldi. U masjid qurilishi tarixini aniqlash Bangladeshning shimoliy tarixi bilan jahon sivilizatsiyasi oʻrtasidagi munosabatlarda yana bir bobni ochib berishi mumkin, deb hisoblangan[11][12].

Galereya

  • Yangi masjid
    Yangi masjid
  • Yozuv
    Yozuv
  • Asosiy qismi
    Asosiy qismi
  • Xarobalar
    Xarobalar
  • Asosiy qismi
    Asosiy qismi
  • Qadimiy minbar
    Qadimiy minbar
  • Hozirgi minbar
    Hozirgi minbar
  • 2021-yilda namozxona va xarobalar
    2021-yilda namozxona va xarobalar

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ „Companion Abu Waqqas built the 'Lost Mosque' of Lalmonirhat“. Bangladesh Sangbad Sangstha (2024-yil 3-noyabr). Qaraldi: 2025-yil 15-fevral.
  2. ↑ „Lost Mosque, Lalmonirhat Sadar Upazila“. 2025-yil 26-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2026-yil 3-mart.
  3. ↑ „Ruins of a Lost Mosque“. The Daily Star (2013-yil 9-mart).
  4. ↑ Nayeem. „Harano Masjid“. Offroad Bangladesh.
  5. ↑ „691 CE. ONE OF THE OLDEST MOSQUES IN THE WORLD. THE 'LOST MOSQUE' OF LALMONIRHAT, BANGLADESH“. Bangladesh Unlocked (2011-yil 19-fevral).
  6. ↑ „সাহাবি আবু ওয়াক্কাস গড়েছিলেন লালমনিরহাটের 'হারানো মসজিদ'“. Somoy TV (2024-yil 12-mart).
  7. ↑ „Most Oldest Mosques in Bangladesh“. 10 teacher (2024-yil 15-mart). 2024-yil 7-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan.
  8. ↑ „লালমনিরহাটের রহস্যময় 'হারানো মসজিদ'“. Desh Rupantor (2019-yil 20-sentyabr).
  9. ↑ „Remains of ancient mosque found in Bangladesh“. Al Jazeera English (2012-yil 18-avgust).
  10. ↑ „Lost mosque“. Dhaka Tribune (2013-yil 5-sentyabr).
  11. ↑ „১৩৩০ বছরের পুরোনো সাহাবা মসজিদ লালমনিরহাটে পুনঃনির্মিত হচ্ছে“. Jago News 24 (2020-yil 4-fevral).
  12. ↑ „লালমনিরহাটে তেরশত ত্রিশ বছরের পুরোনো সাহাবা মসজিদ“. Janakantha (2020-yil 28-fevral). 2026-yil 8-martda asl nusxadan arxivlangan.

Havolalar

Vikiomborda „Jomʼe as-Sahoba masjidi“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor. 

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Jom%CA%BCe_as-Sahoba_masjidi" dan olindi