Jomolungma

Жомолунгма чўққиси

Жомолунгма ва унинг атрофидаги ландшафтнинг 3Д кўриниши

Жомолунгма (бошқа номлари: Эверест, Сагарматха) — Ер юзидаги энг баланд чўққи, Ҳимолай тоғларида, Непал ва Хитой чегарасида жойлашган. Жомолунгма қисман Сагарматха (Непал) миллий боғи таркибидадиргача.

Баландлиги 8848,86 метр Замини кембрийгача вужудга келган гнейс ва гранитлардан, 7000 м дан юқори қисми мезозойнинг кристалли оҳактош ва сланецларидан таркиб топган. Шакли пирамидасимон. Тоғ тепасидан атрофга 5000 м баландликкача музликлар оқиб тушган. Жанубий ён бағри тик бўлгани учун бу ерда қор турмайди. Жомолунгма чўққисига 1953-йилнинг 29-майида Ж.Хант бошлиқ инглиз экспедицияси аъзолари — непаллик Тенсинг ва янгизеландиялик Э.Хиллари чиқиб етдилар. Аёллардан биринчи бўлиб япониялик алпинист Ю. Табей (1976) чиққан. 1998-йилнинг 22-майида 11 кишидан иборат Ўзбекистон алпинистлари Жомолунгма чўққисини забт этдилар. 2020-йил декабр ойида янги ўлчов натижалари эълон қилинди ва унга кўра Эверест чўққиси 86 сатиметр баландроқ экан ва 8848,86метр деб эълон қилинди.

Инглизлар томонидан 1855-йилда Ҳиндистон Геодезия қўмитаси президенти, инглиз генерали Жорж Эверест номи билан аталган.

Эверест (Wайбаcк Мачине сайтида 2025-01-28 санасида архивланган) — бу тоғнинг Эвропадаги номи, уни узоқ вақтдан бери маҳаллий аҳоли, тибетликлар, Чомолунгма деб аташган. Бу исм „ҳаётнинг илоҳий онаси“ деб таржима қилинган. Тоғни жанубдан кузатган непалликлар уни „Худоларнинг онаси“ деб аташган, бу „Сагарматҳа“ га ўхшайди. „Эверест“ номи тоғга инглиз геодезикчиси Жорж Эверест номи билан берилган.

ХИХ асрнинг ўрталарига қадар тоғнинг баландлиги ҳақида аниқ маълумотлар йўқ эди, шунинг учун унинг энг баланд чўққиси номи норасмий эди. 1852-йилда ҳинд математиги бир қатор ҳисоб-китобларни амалга оширди ва Эверест энг кўп эканлигини аниқлади. баланд тоғ ерда.

Эверест икки пластинка — Ҳиндустан ва Эвроосиё тўқнашуви натижасида пайдо бўлган. Ҳинд плитаси Тибетдаги қобиқ остига тушиб, мантия юқорига кўтарилди, натижада тектоник плиталарнинг секин ҳаракати туфайли ҳали ҳам ўсишда давом этаётган катта тоғ тизмаси пайдо бўлди.

Эверест жойлашуви

Ҳимолой тоғлари Тибет ва Ҳинд-Гана текисликларида Ўрта Осиёнинг чўл ва тоғли ҳудудларини ва Жанубий Осиёнинг тропик минтақаларини ажратиб турадиган кенг ҳудудни эгаллайди. Тоғларнинг узунлиги қарийб 3 минг километрга чўзилган ва кенглиги 350 километрни ташкил қилади. Ҳимолой тоғларининг майдони тахминан 650 минг километрни ташкил этади ва чўққиларнинг ўртача баландлиги денгиз сатҳидан тахминан 6 минг метрни ташкил қилади.

Эверест — энг баланд Ҳимолой тоғи. Учбурчак пирамида кўринишидаги тоғнинг иккита чўққиси бор: баландлиги 8848 метр бўлган шимолий чўққиси Хитой ҳудудида, тўғрироғи Тибет автоном вилоятида, жануби эса 8760 баландликда жойлашган. Хитойнинг Непал билан чегараси.

Ҳар томондан чўққи тоғлар ва кичикроқ тизмалар билан ўралган: жанубда Чомолунгма саккиз минглик Лхоце билан боғланади, улар орасида Жанубий Кол довони жойлашган; шимолдан Чангзе тоғига олиб борадиган Шимолий Кол. Эверестнинг шарқий томонида Кангашунг деб номланган тик ўтиб бўлмайдиган девор бор.

Тоғдан унчалик узоқ бўлмаган жойда Нупце, Макалу, Чомо Лонзо чўққилари жойлашган. Тоғ, шунингдек, беш минг метр баландликда жойлашган музликлар билан ўралган: Ронбук, Шарқий Ронгбук. Эверестнинг шимолидан Ронг дарёсининг дараси чўзилган.

Қисман тоғ Непалнинг Сагарматҳа миллий боғи ҳудудида жойлашган бўлиб, у даралар, тог 'тизмалари ва Юқори Ҳимолой тоғларидаги қўпол ҳудудлар.

Эверестга энг яқин катта шаҳарлар –

Самолётдан Эверест (шримпо1967 / флиcкр.cом) Эверест (Неил Ёунг / флиcкр.cом) База лагеридан Эверест тоғи (Руперт Тейлор-Приcе / флиcкр.cом) Эверест тоғи, База лагери ва Ронгбук (Гöран Ҳöглунд (Картлäсарн) /Картлäcк). cом) Чомолунгма тепаси (жо cоол / флиcкр.cом) Эверестнинг кўриниши (Кристофер Мишел / флиcкр.cом) cксом / флиcкр.cом Маҳатма4711 / флиcкр.cом МcКай Саваге / флиcкр.cом илкер эндер / флиcкр.cом Фред Постлес / флиcкр.cом Жефф П / флиcкр.cом Булутлардаги Эверест (Жан-Франсуа Горнет / флиcкр.cом) утпала / флиcкр.cом Эверестнинг самолёт кўриниши (Хиқуинҳо Силва / флиcкр.cом) Рик МакЧарлз / флиcкр.cом Cлимб Эверест (флиcкр.cом) Рик МакЧарлз / флиcкр.cом) Эверест таянч лагери — Горак Шеп — Непал (лампертрон / флиcкр.cом) акунаматата / флиcкр.cом Чомолунгма тоғининг тепаси (Эверест) (ТаусП. / флиcкр.cом) Денн Уколофф / флиcкр.cом Эверест тоғи (Кристофер Мишел / флиcкр.cом) Эверест таянч лагеридан қайтиш (валcкер / флиcкр.cом) Эверест ва Нупцз э (смаллуфо / флиcкр.cом) Стефанос Никологианис / флиcкр.cом

Эверест ёки Чомолунгма — дунёдаги энг баланд тог 'чўққиси. У Ҳимолой тоғларида, Непал ва Хитойнинг Тибет автоном вилояти чегарасида жойлашган. Географик координаталар Эверест тоғи: 27 ° 59’17 „шимолда ва 86 ° 55’31“ шарқда.

Чомолунгманинг баландлиги денгиз сатҳидан 8848 метр баландликда. Таққослаш учун, Россиянинг энг баланд нуқтаси бўлган Элбруснинг баландлиги денгиз сатҳидан атиги 5642 метр баландликда, яъни. Чомолунгмадан 3206 м пастда.

Эверестга биринчи кўтарилиш 1953-йил 29-майда янги зеландиялик алпинист Эдмунд Хиллари ва Шерпа Тензинг Норгай томонидан амалга оширилган.

Тоғ бутун дунёда „Эверест“ номи билан машҳур. Чўққи 1830-40-йилларда Британия Ҳиндистонининг бош тадқиқотчиси бўлган Жорж Эверест шарафига номланган.

Эверестни забт этиш қанча туради?

Эверест ҳақида ўқиган ҳар бир киши саёҳат қилиш арзон эмаслигини билади. Ва ўртача ҳисоб-китобларга кўра, бу 100 000 доллар ёки ундан ҳам кўпроққа тушади. Бу сумманинг катта қисми энг баланд тоғни забт этишни истаган ҳар бир сайёҳ тўлайдиган тўловга тушади. У 35 000 долларни ташкил этади ва ҳар йили қайта кўриб чиқилади.

Албатта, кўпчилигингиз ғазабланасиз, „талончилик“ ва ҳоказо. Аммо бундай рақамлар билан ҳам абитуриентлар етарли ва йилдан-йилга уларнинг сони ортиб бормоқда. Аммо Эверестни забт этган ҳар бир алпинист ортда ахлат тоғларини қолдиради ва уни ким тозалайди. Ахир, сиз тоғга транспортни этказиб бера олмайсиз, чунки ҳаво жуда кам учрайди. Ва ҳар ким ҳам ўрнидан туриб, ифлос сайёҳларни тозалашга журъат эта олмайди.

Албатта, ускунанинг аксарияти яроқсиз ёки оддийгина кераксиз бўлиб қолади, масалан, ишлатилган кислород танклари ва қўшимча юкни юқорига кўтариш жуда қийин. Ахир, ҳар бир километр билан бориш қийинлашади ва чўққига кўтарилганингизда вазн муҳимроқ бўлади.

Ҳар бир инсон учун кўтарилиш турли йўллар билан, бир ойдан 4 йилгача давом этиши мумкин. Буларнинг барчаси соғлиғингизнинг ҳолатига ва бошқа тоғ чўққиларига чиқиш тажрибасига боғлиқ.

Хўш, агар сиз ҳали ҳам экспедицияга боришга журъат эцангиз, тоғнинг ўзи ва олдиндан тўлов ҳақида ҳамма нарсани ўрганинг. қўшимча хизматлар йўриқномалар ва кондукторлар, бу портерлар ва тоққа чиқиш ускуналарини ҳисобга олмайди. Кўтарилишни тахмин қилинг ва боринг!

Эверестни забт этишда омад тилаймиз ва у ерда кўп авлодлар давомида яшайдиган тоғлиларнинг донолигини эсланг: „Эверестда руҳ бор, у уни забт этишга қарор қилган одамнинг муносабати ва характерини ҳурмат қилади. Агар буни фақат беҳуда учун қилсанг, тоғ сенга ҳеч қачон бўйсунмайди!“.

Умид қиламанки, менинг мақолам сиз учун фойдали бўлди ва сиз уни дўстларингиз билан баҳам кўрасиз. Саволларингизни ёзинг ва обуна бўлинг. Кўришгунча!

Билан алоқада

„Хомолунгма“, „Эверест“, „ХВ чўққи“, „Сагарматҳа“ сўзлари худди шу тоғнинг, сайёрамиздаги энг баланд нуқтанинг номи эканлигини тасаввур қилиш қийин. Бугунги кунга келиб, Эверестнинг баландлиги 8848 метрни ташкил этади ва бу якуний кўрсаткичдан узоқдир — олимларнинг фикрига кўра, чўққи ҳар йили яна 5 мм га ошади.

Эверест баландлиги. Объэктнинг тавсифи ва умумий маълумот

Сайёрада у икки давлат: Хитой ва Непал чегарасида жойлашган Ҳимолой тоғ тизмасининг абадий қорлари орасидан кўтарилади. Шунга қарамай, чўққининг ўзи Осмон империяси ҳудудида жойлашганлиги одатда қабул қилинади.

Исмлардан бири — „Чомолунгма“ — тибет тилидан таржима қилинган жуда чиройли „Шамол онаси“ ёки бошқа манбаларга кўра, „Ернинг ҳаётий кучининг онаси“. Непалликлар уни „Сагарматҳа“, яъни „Худоларнинг онаси“ деб аташга одатланган.

Биз учун кўпроқ таниш бўлган „Эверест“ номи 1856-йилда инглиз Эндрю Во томонидан таклиф қилинган, у ўша пайтда Британия Ҳиндистонидаги геодезия бўлими бошлиғи Д. Эверестнинг вориси бўлган. Бундан олдин, Эвропада тоғ „ХВ чўққи“ деб номланган.

Шуниси эътиборга лойиқки, сиз Эверестни Непал томондан дарҳол кўришингиз даргумон — у ташқи дунёдан Нупце ва Лхоце тоғлари томонидан тўсиб қўйилган, уларнинг баландлиги бундан кам эмас ва мос равишда 7879 м ва 8516 м. .

Энг жасоратли ва бардошли саргузаштчилар Кала Паттар ёки Гокё Ри чўққиларига кўтарилиб, дунё чўққиларига қойил қолишади ва ҳаяжонли суратга олишади.

Эверест баландлиги. Тоққа чиқиш тарихи

Ушбу тоғ бутун дунёдан алпинистларни ўзига тортди ва жалб қилишда давом этмоқда. Муболағасиз айтиш мумкинки, Эверест алпинистлар учун „зиёратгоҳ“га айланди. Ҳар йили бу ерга юзлаб алпинистлар келишади, улар чўққини зиёрат қилмасалар, ҳеч бўлмаганда афсонавий тоғни ўз кўзлари билан кўришга интилишади.

Эверестга кўтарилиш қийин деб ҳисобланади: чўққи пирамидал шаклга эга бўлиб, жануб томонида тик қиялик билан. 5 минг метр баландликда музликлар тугайди ва тоғнинг тик ён бағирларида қор умуман қолмайди.

Биринчи марта тоғ 1953-йил май ойининг охирида забт этилди. Жамоа ўттиз кишидан иборат эди — уларсиз бу мумкин эмас. Деярли 30 йил ўтгач, совет алпинистлари жануби-шарқий деворга чиқишди. Айниқса, украиналик спортчилар М.Туркевич ва С.Бершов алоҳида ажралиб туришди — улар тарихда илк тунги чўққинига чиқишди.

Бугунги кунга келиб, сўнгги статистик маълумотларга кўра, бутун сайёрадан 3000 га яқин алпинистлар Эверестга ташриф буюришга муваффақ бўлишди. Афсуски, тоғ 200 га яқин спортчини ҳеч қачон қўйиб юбормади — улар ҳалок бўлди: кимдир кўтарилишда, кимдир тушаётганда кислород этишмаслиги, музлаш ёки юрак этишмовчилиги, баъзилари синган ёки қор кўчкиси остида қолган.

Бу яна бир бор шуни исботлайдики, бундай маршрутларда, қоида тариқасида, қиммат ва замонавий жиҳозлар ҳал қилувчи рол ўйнамайди, балки саёҳатчини ўз йўлидаги ҳамма нарсани бузадиган қулаш ва бўронлардан қутқариши мумкин бўлган омад ҳамроҳ бўлади.

Эверест баландлиги. Катта тоғнинг яқинида бўлиш қанчалик ҳақиқатга тўғри келади?

Йилдан-йилга сайёрамизда Ҳимолой каби тегмаган жойлар сони умуман кўпаймайди. Чўққини забт этиш учун тикланган ҳар бир киши, шубҳасиз, сивилизация ва илмий тараққиёт томонидан бузилмаган ибтидоий жойлар қаторига киради.

Эверест — чидаб бўлмас нарсаларни забт этишга интилганлар учун баландлик. Аммо, улар айтганидек, бу дунёда имконсиз нарса йўқ, асосийси — хоҳлаш. Кўп йиллар давомида улкан тоғ ўзининг улуғворлиги, таъсирчан даҳшатлилиги ва миллионлаб саргузаштчиларни ўзига жалб қилиб келмоқда. Гарчи ҳамма ҳам энг юқори чўққига чиқмаса ҳам. Нега улар Эверестга келишади? Пиёда ёки тоғ этакларида олинган фотосуратлар ва атмосферанинг ўзи ҳеч кимни бефарқ қолдирмаса керак. Бундан ташқари, бу ерда ҳар йили халқаро йиғинлар ўтказилади, таянч лагерлар ташкил этилади ва танишув кечалари ташкил этилади.

Албатта, сайёрамизнинг энг баланд нуқтасидан эрни кўришни хоҳлайдиганлар гид ёллашлари ёки махсус гуруҳга киришлари керак. Бироқ, мен сизни дарҳол огоҳлантирмоқчиманки, бу завқ арзон эмас — тоққа чиқиш нархи 45-60 минг долларга тушади.

Биз ҳаммамиз мактабдан биламизки, сайёрамизнинг энг баланд нуқтаси Эверест ёки Чомолунгма тоғидир ва унинг тепасида фақат булутлар бор, ҳатто ҳаммаси ҳам эмас =) Мен бу тоғнинг қандай кўринишини эслаб қолишни ва унинг ажойиб гўзаллигига қойил қолишни таклиф қиламан. тоғ тизмаларини ўраб турган ландшафтлар!

Сайёрамиздаги энг баланд тоғ Ҳимолой тоғларининг абадий қорлари орасидан 8848 метр баландликка кўтарилади. Баъзан у ҳатто эрнинг баланд қутби деб ҳам аталади) Непал ва Хитой чегарасида жойлашган, аммо чўққининг ўзи Хитой ҳудудида жойлашган. Эверест чўққиси асосий Ҳимолой тизмасини эгаллайди

Тибет тилидан таржима қилинган „Чомолунгма“ „Ҳаётнинг илоҳий (жамма) онаси (ўпка — шамол ёки ҳаёт кучи)“ деган маънони англатади, тоғ Бон маъбудаси Шераб Чжамма шарафига номланган. Чомолунгманинг непалча номи — „Сагарматҳа“ — „Худоларнинг онаси“ деган маънони англатади. Инглизча „Эверест“ номи 1856-йилда Британия Ҳиндистони Сурвеёр Сурвей раҳбари сер Жорж Эверестнинг вориси Эндрю Во томонидан таклиф қилинган. Бунга „ХВ чўққи“ баландлигини ўлчаш натижаларининг нашр этилиши сабаб бўлди, унга кўра тоғ минтақадаги ва, эҳтимол, бутун дунёда энг баланд деб тан олинган.

Ҳар йили эр юзида цивилизация томонидан бузилмайдиган жойлар тобора камайиб бормоқда ва Эверест минтақаси ана шундай ёқимли истиснолардан биридир) Эверестга борадиган йўл нафақат Непалда, балки бутун дунёдаги энг гўзал ва ҳаяжонли йўллардан биридир. Ушбу минтақанинг ўзига хос хусусияти шундаки, Непал томондан Эверест иккита баланд тоғлар — Нупце (7879 м) ва Лхоце (8516 м) билан қопланган, шунинг учун дунёдаги энг баланд чўққини этарлича яхши кўриш учун сиз нисбатан юқори чўққига боришингиз керак. узоқ масофани босиб ўтинг ва тепасидан очиладиган Кала Паттар (5545 м) ёки Гокё Ри (5483 м) тоғига чиқинг. яхши кўриниш дунё чўққисига

Эверест пирамида шаклига эга, фақат унинг жанубий қияликлари тикроқ. Музликлар массивдан барча йўналишларда оқади, улар тахминан 5 минг метр баландликда тугайди. Пирамиданинг жанубий ёнбағирлари ва қовурғаларида қор ва муз ушланиб қолмайди, натижада улар очилади. Эверест тоғи Непалнинг асосий диққатга сазовор жойи бўлиб, бу эрга юз минглаб сайёҳлар келади.

Бир неча ўн йиллар давомида одамлар Эверестни забт этишга ҳаракат қилишди — ва фақат 1953-йил 29-майда Британия Ҳимолой экспедицияси аъзолари Эдмунд Хиллари ва Норгай Тензинг чўққига чиқишга муваффақ бўлишди. энг юқори нуқта Ер. Ўшандан бери Эверестга бир неча бор кўтарилган, аммо ҳар бир экспедиция муваффақиятли бўлмаган — қурбонлар бўлган, чекинишлар бўлган. Бунинг сабаби кислород очлиги, жуда паст ҳаво ҳарорати ва қаттиқ аёзли шамол, том маънода аллақачон чарчаган ва музлаб қолган экстремал одамларни йиқитади — охир-оқибат, чўққига чиқиш учун сиз бир нечта тўхташингиз керак ва кўпчилик, айниқса тайёр эмас. одамлар, ҳатто биринчи тўхташдан кейин ҳам улар олдинга боришни рад этишади. Лекин, албатта, энг тажовузкор нарса — бир неча юз метр чўққига чекиниш.

Шуни таъкидлашни истардимки, Совет алпинистларининг биринчи кўтарилиши энг кўп баланд чўққи Ер 1982-йил май ойида бўлиб ўтди. Ҳаммаси бўлиб 4-майдан 9-майгача 11 нафар совет спортчиси дунё чўққисига кўтарилди ва улардан бирида умуман кислород ниқоби йўқ эди, яна иккитасида тунда (бу биринчи тунги кўтарилиш эди). Совет алпинистлари жануби-ғарбий девор бўйлаб илгари ҳеч ким чиқмаган жуда қийин йўл бўйлаб чўққига чиқишди.