Жосе бонапарте
Таваллуди 14-июн 1928-йил
Вафоти 18-феврал 2020-йил
Мерcедес Буэнос-Айрес, Аргентина
Касби Палеонтолог

Таржимайи ҳоли

Жосе Фернандо Бонапарте(1928-йил 14-июн – 2020-йил 18-феврал) аргентиналик палеонтолог бўлиб, Жанубий Америка динозаврлари тўпламини кашф этган ва аргентиналик палеонтологларнинг янги авлодига устозлик қилган. Палеонтолог Питер Додсон уни „ Аргентина давлати динозавр турлари бўйича дунёдаги олтинчи давлатга айланиши учун мас’ул“ деб таърифлаган"[1][2]. Бонапарт италян денгизчисининг ўғли бўлиб, Наполеон Бонапарт уйи билан яқин алоқаси йўқ эди. У Аргентинанинг Санта Фе шаҳридаги Росарио шаҳрида туғилган ва Буэнос-Айрес шаҳрида ўсган. Палеонтология бўйича расмий таълимнинг йўқлигига қарамай, у эрта ёшда кўплаб дўстлари билан қазилмаларни йиғишни бошлади ва ўз шаҳарида музей яратди. Кейинчалик у Такуман миллий университетининг куратори бўлди ва у ерда „Фахрий даража“ доктори унвонига 1976-йилда сазовор бўлди[3], кейин эса 1970-йилларнинг охирида Буэнос-Айресдаги Аргентино де Cиэнcиас Натуралес музейида катта олим бўлди. Бонапарте икки марта Гуггенхайм стипендиялари билан мукофотланган[4] ва 1970-йилдан бери Натионал Геограпҳиc Жамияти томонидан молиявий кўмак берилиб келган[1]. Бонапартени меҳнацевар, қайсар ва кучли шахсиятга эга эди дея таърифлашган[5]. У 2011-йилда Cомаҳуэ миллий университети томонидан яна бир фахрий унвон билан тақдирланган[6]. Бонапарте 2020-йил 18-февралда 91 ёшида вафот этган[7].

Иш фаолияти

Жанубий ҳудудларнинг кашф этилиши

1975-1977-йиллар оралиғида Бонапарт Мартин Винс ва Хуан C. Леал билан „Эл Брете“ да Салтасаурус қазишма ишларидаги эхпедицияда иштирок этган[8]. Аргентиналик ҳамкасби Жаиме Пауэлл билан Бонапарт Салтасаурус ни ўрганиб чиқди ва ҳаётда у остеодермалар деб номланувчи зирҳли плиталар билан қопланганлигини таклиф қилди. Ушбу кашфиётга асосланиб, Жанубий Америкада топилган 20 та Критозавр аустралис ва Ламбеозавр динозавр намуналари билан биргаликда Бонапарт Мезозой даврининг охирида Америка ўртасида турларнинг кенг кўламли миграцияси бўлган деб тахмин қилди[9]. Пангея суперконтиненти жанубда Гондвана ва шимолда Лавросиёга бўлинган. Крит даврида Жанубий Америка Гондвананинг қолган қисмидан ажралиб чиқди. Бўлиниш шимолий биота ва жанубий биота ўртасида тафовутга олиб келди ва жанубий ҳайвонлар шимолий фаунага ўрганганларга бегона кўринади. Бонапартнинг топилмалари бу тафовутни кўрсатади ва палеонтолог Роберт Беккер уни „Мезозой устаси“ деб аташга сабаб бўлди[10].

Кашфиётлари

Бонапарт динозаврлар ва бошқа тарих маълум бўлган кўплаб ҳайвонларнинг ташқи кўринишини тасвирлаб берган, жумладан:

Шунингдек, у „Гиганотозавр“ тавсифига ҳам ҳисса қўшган.

Фалсафа

Бонапарт анъанавий ёндашувни афзал кўрарди ва кўплаб синапоморфияларга Оккам устараси тамойилини қўллайдиган замонавий кладистик усуллардан фойдаланмасди. Қисман шу сабабдан у 1990-йилда нашр этилган Динозаврлар номли замонавий рисолада иштирок этишдан бош тортган. Бироқ, 2000-йилга келиб, Бонапарт кладограммалардан фойдаланишни бошлади. Масалан, унинг сауроподлар (жумладан, Лигабуэзавр) ва Бразилиядаги прото-сутемизувчилар ҳақидаги тадқиқотларида ўзи ва ҳаммуаллфлари томонидан тузилган кладограммалар кўрсатилган[5]. Унинг шогирдлари орасида Родолфо Кориа, Луис Чиаппе, Фернандо Новас, Жаиме Пауэлл, Гилермо В. Ружер, Леонардо Салгадо, Жорж О. Калво, Себастян Апестегия ва Агустин Мартинелли бор эди.

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Спалдинг, Давид А. Э.. Диносаур Ҳунтерс. Прима Публишинг, 1993 — 283–286-бет. ИСБН 9781559583381. 
  2. ↑ Додсон ис қуотед ин Лессем 1993
  3. ↑ Гиаcчино, Адриáн „Эл доcтор Жосé Фернандо Бонапарте, трас лас ҳуэллас де лос диносауриос“ (эс). CАЭCЕ Университй (1999). 2007-йил 29-июнда асл нусхадан архивланган.
  4. ↑ „Жосé Ф. Бонапарте“. Жоҳн Симон Гуггенҳеим Фоундатион. 2020-йил 20-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 10-ноябр.
  5. ↑ 5,0 5,1 Лессем, Дон (Май 1993). „Жосе Бонапарте: Мастер оф тҳе Месозоиc — Палеонтологист“. Омни.
  6. ↑ „Оторган эл ҳонорис cауса ал Др. Жосé Фернандо Бонапарте“ (эс-эс). Университй Пресс. Натионал Университй оф Cомаҳуэ. 2018-йил 11-ноябрда асл нусхадан архивланган.
  7. ↑ „Фаллеcиó эл реcоноcидо палеонтóлого Жосé Бонапарте“ (эс). Ла Вердад (2020-йил 18-феврал).
  8. ↑ Бонапарте, Ж. Ф.; Салфитй, Ж. А.; Босси, Г. & Поwелл, Ж. Э. (1977). „Ҳаллазго де диносауриос й авес cретаcиcас эн ла Формаcиóн Лечо де Эл Брете (Салта), прохимо ал лимите cон Туcумáн“. Аcта Геолòгиcа Лиллоана (испанча). 14-жилд. 5–17-бет.
  9. ↑ Новас, Фернандо Э.. Тҳе Аге оф Диносаурс ин Соутҳ Америcа. Индиана Университй Пресс, 2009 — 343–344-бет. ИСБН 978-0253352897. 
  10. ↑ Баккер ис қуотед ин Лессем 1993
  11. ↑ Жосе Ф Бонапарте, Жорге Фериголо, Ана Мариа Рибеиро (2001). „А Примитиве Лате Триассиc 'иcтидосаур' фром Рио Гранде До Сул, Бразил“. Палаэонтологй. 44-жилд, № 4. 623-635-бет. дои:10.1111/1475-4983.00194.{{cите магазине}}: CС1 маинт: мултипле намес: аутҳорс лист ()

Ҳаволалар