Josephine Baker
Жозапҳина Бакер (инглизча: Жосепҳине Бакер,талаффузи: Жозафина Бейкер,туғ инглизча: Фреда Жосепҳине МcДоналд; 1906 -йил 3-июн, Сент-Луис, Миссури, АҚШ — 1975-йил 12-апрел, Париж) — франсуз — америкалик раққоса, қўшиқчи ва актриса. Венерадаги Бейкер кратери унинг шарафига номланган.
| Жосепҳине Бакер | |
|---|---|
 | |
| Таваллуди |
Фрида Жосапҳине МcДоналд 1906-йил 3-июн Сент-Луис, Миссури, АҚСҲ |
| Вафоти |
1975-йил 12-апрел Париж, Франсия |
| Касби | актриса, қо`шиқчи, раққоса |
| Фаолият йиллари | 1921-1975 |
| Имзоси | |
.png) | |
Ҳаёти
Жосапҳине Бакер яҳудий барабанчи Эдди Карсон (баъзи манбаларга кўра) ва Керри МcДоналднинг ноқонуний қизи. Қиз жуда камтарона шароитларда ўсган. 1907-йилда Жосепҳиненинг укаси Ричард туғилганда отаси оилани тарк этди. 1911-йилда Жосепҳиненинг онаси иккинчи марта турмушга чиқди, бу никоҳда Жосепҳинанинг икки синглиси туғилди. Жосепҳине ва Ричарднинг ўгай отаси Артур Мартин болаларни асраб олди. 1917-йил 2-июлда Жосепҳине оиласи қирғини бошдан кечиришди турли манбаларга кўра бунинг натижасида,Сент-Луисда юздан ортиқ одам ҳалок бўлган. Бу воқеалар Жосепҳинега зарба берди[манба керак] ва кейинчалик у ирқчиликка қарши ашаддий курашчига айланди. 13 ёшида онаси Жосапҳинени ўзидан анча катта бўлган Wилли Wеллсга турмушга берди. Ўша йили Жосапҳиненинг Сент-Луисдаги Букер Вашингтон Театрида биринчи чиқишлари бўлиб ўтди (инглизча: Боокер Wашингтон Тҳеатре). Wеллс билан никоҳи бир неча ҳафта давом этди ва 1921-йилда Жосапҳине темир йўл кондуктори Wилли Бакерга турмушга чиқди. 1925-йилда у билан ажрашганига қарамай бутун умри давомида унинг фамилиясини олиб юришни давом эттирди.
Жосепҳиненинг ижодий фаолияти 15 ёшида Филаделфиядаги Стандард Театрида бошланган (инглизча: Стандард Тҳеатре). Кейинчалик у Ню-Ёркка кўчиб ўтди ва водвилда ишга жойлашди ва у орали олти ой давомида мамлакат бўйлаб саёҳат қилди. 1923-йилдан 1924-йилгача Жосепҳине Ню-Ёркдаги „Шуффле Алонг“ мусиқий комедиясида хорчи қиз бўлган ва „Тҳе Шоcолате Дандиэс“ негро ревюсида ижро этган. Ню-Ёрк плантация клубидаги чиқишларидан сўнг, 1925 -йил 2-октабрда Париждаги Чампс Элйсеэс театрида премераси бўлган Жосепҳине Ла Ревуэ Нèгрега ишга жойлашди.
Биринчи марта Чарлстон рақсини ижро этиш билан Жосепҳине тезда Париж жамоатчилигининг эътирофига сазовор бўлди. Жосепҳине энди гротеск қора танли раққосаси эмас, балки шоир Бодлернинг тушига ташриф буюрган қора Венера эканлиги айтилган. Кейинчалик, „Ла Ревуэ Негре“ спектакли Брюссел ва Берлинга кўчиб ўтди. Жосепҳине Бакер 1926-1927-йилларда Фолиэс Бергèре юлдузига айланди. У ўзининг машҳур банан юбкачасини кийиб, иккита ревюда чиқиш қилди. Берлиндаги чиқишдан сўнг, улар учун Жосепҳине эркинлик рамзига айланган немис нудистлари уни ўз жамоаларига ташриф буюришга таклиф қилишди, аммо хушмуомалалик билан рад жавобини олишди[1].Шуниси эътиборга лойиқки, унинг рақсларида бир неча йиллардан кейин пайдо бўлган хастл, степ, хип-хоп, брейк элементлари сезиларли бўлган.
1926-йил охирида, катта шов-шув билан Жосепҳинесицилиялик тош устаси Жузеппе Пепито Абатинога турмушга чиқди, у бу вақтга келиб унинг шоусида иштирок этган эди. Ўзини граф Ди Албертини сифатида намоён этган Абатино, Жосепҳиненинг ошиғи ва унинг менежерига айланди. Шу тариқа, омма учун Жосепҳине зодагонлик унвонига эга бўлган биринчи афро- америкалик аёл бўлди. Австриялик архитектор Адолф Лоос 1928-йилда Жосепҳине Бакер уйини қора ва оқ чизиқли мармар фасад билан лойиҳалаштирган аммо бу уй барпо этилмаган. Унинг ажойиб либослари ва рақслари туфайли Жосепҳине Бакерга Вена, Прага, Будапешт ва Мюнхенда чиқишлари тақиқланди, бу эса раққосани оммага янада жозибадор қилиб кўрсатди. „Юлий Цезар“ (Гиулио Cесаре) кемасида Жосапҳине Ле Корбусиэрнинг кабинасида қўшиқ куйлади, у уни ярим-яланғоч расмини чизди ва шундан сўнг унинг рақслари илҳомида ўзининг янги биноларини яратди. Корбусиэр Жосепҳине билан учрашгандан сўнг, у ўзининг „Савой“ вилласини қурди (франсузча: Вилла Савое).
Шарқий Европа ва Жанубий Америка бўйлаб гастрол сафаридан сўнг Жосепҳине кўпроқ қўшиқчи сифатида ҳаракат қила бошлади. Унинг энг муваффақиятли қўшиқлари „Ж’аи деух амоурс“, „Аух Îлес Ҳаwаï“ ва „Преттй Литтле Бабй“ эди. Жосапҳине Бакер Ла Сирèне дес Тропиқуэс (1927), Зузу (1934) ва Там-Там (1935) филмларида рол ўйнаган. У тезда Франсияда кўнгилочар жанрда энг муваффақиятли америкалик аёл бўлди, аммо бу вақтда у Америка Қўшма Штатларида ирқчилик ҳужумларига учради. 1936-йилда муваффақияциз бўлишини кутаётган ўзининг „Зигфелд Фоллиэс“ шоуси Жосапҳинега жуда кўп азоб-уқубатлар келтирди.
Аслида мен яланг`оч эмас эдим. Шунчаки эгнимда кийим ё`қ эди.
Жосепҳине Бакер 1937-йилда Франсия фуқаролигини олди. Иккинчи жаҳон уруши пайтида у Франсия ва Шимолий Африкада, франсуз қўшинлари томон бўлиб, қаршилик ҳаракати ва разведка учун ишлаган. Жосепҳине учувчилик гувоҳномасини олиб лейтенант бўлди ва урушдан кейин Қаршилик (розет билан) ва Озодлик медаллари, Ҳарбий хоч нишони ва ниҳоят, 1961-йилда Фахрий легион ордени билан тақдирланди. 1947-йилда Жосепҳине Бакер ўзининг оркестр раҳбари Жо Боуиллонга турмушга чиқди. Улар 1957-йилгача бирга яшадилар, аммо йиллар ўтиб, уларнинг оилавий ҳаёти дарз кетди ва улар 1961-йилда ажрашишди.
Франсияда яшовчи Жосепҳине Бакер 1950-йиллардан буён АҚСҲдаги фуқаролик ҳуқуқлари ҳаракатини қўллаб- қувватлаб келади. Унинг ирқчиликка қарши норозилиги ўзига хос ифодани топди: Жосепҳине тери ранги ҳар хил бўлган 12 етимни асраб олди. Шундай қилиб, унда Франсиянинг жануби-ғарбий қисмидаги Перигорддаги Уйғониш даври бўлган Чатеау Миландеда баъзан молиявий танглик остида яшайдиган оиласи пайдо бўлди. Жосепҳине Бакер 1956-йилда саҳнадан кетишини эълон қилди, аммо 1961-йилда у яна саҳнага қайтишини нишонлади ва 1973-йилда у Карнеги Холлда муваффақиятли чиқиш қилди.
1975-йил 8-апрелда „Жосепҳине“ шоусининг премераси бўлиб ўтди, у билан машҳур раққоса саҳнадаги фаолиятининг эллик йиллигини нишонлади. Кўп ўтмай, Жосепҳине Бакер мия қон кетишидан азият чекди, бунинг оқибатида у 1975-йил 12-апрелда вафот этди. Жосепҳине Франсияда ҳарбий шараф билан дафн этилган биринчи америкалик бўлди: у Монакода дафн қилинди[3]. 2021-йилда Франсия президенти Эммануэл Макрон Жосепҳине Бакерни Пантеонда қайта дафн этишга қарор қилди, маросим 30-ноябр да бўлиб ўтди[4].
Хотиралари
Жосепҳине Бакер ҳар сафар ўз фаолияти ва шахсий ҳаётининг янги версияларини айтиб ўтган бир нечта автобиографик китоблар ёзган.
Оммавий санъатдаги образи
- 1991-йилги ҲБОда олинган Жосепҳине Бакернинг ҳикоясида Бакер ролини Лин Уитфилд ижро этган. Бу рол Уитфилдга мини-сериал ёки филмдаги энг яхши актриса учун Эмми мукофотини қўлга киритди ва бу тоифадаги биринчи қора танли актрисага айланди.
- Беллевилдан Трио анимацион филмининг бошида Жосепҳине Бакернинг пародияси бор.
- Жосепҳине Бакернинг характери немис трилогиясининг иккинчи сериясида „ Адлон меҳмонхонаси: Оилавий достон“ да тасвирланган.
- Вуди Алленнинг „Парижда ярим тун“ филмида бош қаҳрамон Жосепҳинени рақсга тушаётганини кўради.
- 20тҳ Cентурй Фохнинг „Анастасия“ анимацион филмида қаҳрамонлар Елисей бўйлаб ва Парижнинг бошқа диққатга сазовор жойлари бўйлаб „Софи“ қўшиғи остида юришганда, сиз Жосепҳине Бакернинг (қоплонли хоним) машҳур образини кўришингиз мумкин.
- Бакер қаҳрамони „Вақт вазирлиги“ телесериалининг 4-мавсумининг 4-қисмида пайдо бўлади.
- Бакер образи Умберто Эконинг „Қиролича Лоананинг сирли алангаси“ романи қаҳрамонининг хотираларида учрайди.
- Боней М. гуруҳи қўшиғи „Ҳамма Жосепҳине Бакер каби рақсга тушишни хоҳлайди.“
- Машҳур саксофончи Стефано Ди Баттистанинг 2011-йилдаги „Аёллар юрти“ албомида Жосепҳине Бакернинг композицияси мавжуд.
- Швециянинг Бйредо парфюмерия уйи 2009-йилда Жосепҳине Бакерга бағишланган янги парфюмерия — „Бйредо Бал д’Африқуэ“ ни тақдим этди. Парфюмер — Жером Эпинетте.
Манбалар
- ↑ Блистательная Жозефина Бейкер / Жосепҳине Бакер Эн Cоулеур. Андоза:Wайбаcк 2
- ↑ „Кучли аёлларнинг топ 18 талиги“. 2023-йил 8-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 18-июн.
- ↑ „Франcе то гиве Парис буриал ҳонор то фирст Блаcк wоман“. 23-август 2021-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 23-август 2021-йил.
- ↑ „Прах знаменитой темнокожей танцовщицы перезахоронят в парижском Пантеоне“. 23-август 2021-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 23-август 2021-йил.