Жудит Полгар

Жудит Полгар (1976-йил 23-июлда туғилган) — венгриялик шахмат гроссмейстери, одатда, барча даврларнинг энг кучли аёл шахматчиси ҳисобланади[1]. 1991-йилда Полгар 15 ёшу 4 ойлигида гроссмейстер унвонига сазовор бўлди, ўша пайтда бу унвоннинг энг ёши бўлиб, илгари жаҳон чемпиони Бобби Фишер эга бўлган рекордни янгилади. У 12 ёшида ФИДЕ 100 та энг яхши ўйинчилар рейтингига кирган энг ёш шахматчи бўлиб, 1989-йил январ ойидаги рейтинг рўйхатида 55-ўринни эгаллади[2].

Полгар 2005-йилда иштирок этган шахмат бўйича Жаҳон чемпионатига жиддий номзод бўлган ягона аёл; у илгари жаҳон чемпионати учун йирик, 100+ ўйинчи нокаут турнирларида иштирок этган. У, шунингдек, 2700 Элодан ошиб, 2004-йилда 8-ўринга, 2005-йилда эса 2735-нинг энг юқори рейтингига эришган ягона аёлдир[3][4]. У барча шахматчиларнинг кучли ўнталигига кирган ягона аёл бўлиб, биринчи марта бу рейтингга 1996-йилда эришган.

У Ҳастингс 1993, Мадрид 1994, Леон 1996, УС Опен 1998, Ҳоогевеэн 1999, Сигеман 2000, Жапфа 2000 ва Найдорф Мемориал 2000 шахмат турнирларида ғолиб чиқди[5].

Полгар жаҳоннинг амалдаги биринчи рақамли ўйинчисига қарши ўйинда ғалаба қозонган ягона аёл бўлиб, тезкор ёки классик шахмат бўйича ўн бир нафар амалдаги ёки собиқ жаҳон чемпионларини мағлуб этган: Магнус Карлсен, Анатолий Карпов, Гарри Каспаров, Владимир Крамник, Борис Спасский, Василий Смйслов, Веселин Топалов, Вишванатан Ананд, Руслан Пономариов, Александр Халифман ва Рустам Қосимжонов[6].

2014-йилнинг 13-августида у шахмат мусобақасини тугатишини эълон қилди[7][8][9]. 2015-йилнинг июн ойида Полгар Венгрия эркаклар терма жамоасининг янги сардори ва бош мураббийи этиб сайланди[10]. 2015-йил 20-августда у Венгриянинг энг юқори ордени — Венгрия Авлиё Стивен ордени Буюк хочини олди[11][12].

Ёшлиги

Полгар 1976-йил 23-июлда Будапештда венгер-яҳудий оиласида туғилган[13]. Полгар ва унинг икки катта опаси, гроссмейстер Сюзан ва халқаро уста София оталари Ласло Полгар томонидан ўтказилган ўқув экспериментининг бир қисми бўлиб, агар болалар жуда эрта мутахассислик бўйича ўқитилса, ажойиб ютуқларга эриша олишини исботлашга уринишган[14]. „Даҳолар туғилмайди, яратилган бўлади“, — деб Ласло тезисини айтган эди. У рафиқаси Клара билан учта қизини уйда ўқиди, шахматни мутахассис сифатида ўқиди[15].

Анъанага кўра, шахмат эркаклар устунлик қиладиган машғулот бўлиб, аёллар кўпинча заиф ўйинчилар сифатида кўриларди, шунинг учун аёллар жаҳон чемпиони ғоясини илгари сурдилар[16]. Бироқ, Ласло бошиданоқ қизлари фақат аёллар иштирокидаги тадбирларда қатнашиши керак деган фикрга қарши эди. „Аёллар интеллектуал фаолият соҳасида эркакларникига ўхшаш натижаларга эриша оладилар“, деб ёзади у. „Шахмат интеллектуал фаолиятнинг бир тури, шунинг учун бу шахматга тегишли. Шунга кўра, биз бу борадаги ҳар қандай камситишни рад этамиз“[17] Бу Полгарларни Венгрия шахмат федерацияси билан зиддиятга олиб келди, унинг сиёсати аёллар учун фақат аёллар турнирларида ўйнаш эди. Полгарнинг катта синглиси Сюзан дастлаб эркаклар турнирларида ўйнаб, аёллар турнирларида ўйнашни рад этиб, бюрократияга қарши курашди[18].

Карера

Полгар аёлларга оид турнирлар ёки дивизионларда камдан-кам ўйнаган ва ҳеч қачон аёллар ўртасидаги жаҳон чемпионатида иштирок этмаган: „Мен ҳар доим айтаманки, аёллар ўзларини эркак шахматчилар каби яхши деб билишлари керак, лекин улар ишлашга тайёр бўлсаларгина. буни эркак шахматчилар каби жиддий қабул қилинг“[19]. Ласло Полгар шахмат бўйича ажойиб мураббий сифатида эътироф этилган бўлсада[20], Полгарлар ўз қизларини тайёрлаш учун профессионал шахматчиларни, жумладан Венгрия чемпиони ИМ Тибор Флориан, ГМ Пал Бенко ва россиялик генерал Александр Чернинни ҳам жалб қилган[21][22][23]. Опа-сингилларнинг энг каттаси, Софиядан 5½ ёш ва Жудитдан 7 ёш катта, опа-сингиллар орасида биринчи бўлиб турнирларда ғалаба қозониб, шахматда шон-шарафга эришган ва 1986-йилга келиб у дунёдаги энг юқори рейтингли шахматчи аёл бўлган[24][25][26]. Дастлаб, энг кичиги бўлган Жудит опа-сингилларидан машғулот пайтида ажралган эди. Бироқ, бу фақат Жудитнинг қизиқишини оширишга хизмат қилди. Қоидаларни ўргангач, улар Жудит ўзлари ўрганаётган муаммоларга ечим топа олганини аниқладилар ва у гуруҳга таклиф этила бошланди[27]. Бир куни кечқурун Сюзан уларнинг мураббийи, кучли халқаро уста билан якуний ўйинни ўрганаётган эди. Ечим топа олмагач, ётоқда ухлаб ётган Жудитни уйғотиб, машғулот хонасига олиб киришди[28].

Вундеркинд бола

Дастлаб аёллар ўртасида жаҳон чемпиони бўлган синглиси Сюзан томонидан тарбияланган Жудит Полгар ёшлигидан шахмат вундеркиндиси бўлган. 5 ёшида у доскага қарамай, оилавий дўстини мағлуб этди. Ўйиндан сўнг ўртоғим ҳазиллашиб: „Сен шахматни яхши ўйнайсан, мен эса ошпазман“. Жудит жавоб берди: „Сиз печкага қарамай овқат пиширасизми?“[29]. Бироқ, Сюзаннинг сўзларига кўра, Жудит энг истеъдодли опа эмас эди, буни тушунтирди: „Жудит секин бошланғич эди, лекин жуда меҳнаткаш эди“[30]. Полгар ўша ёшда ўзини шахматга „обсесиф“ деб таърифлаган[31][32][33].

Жудит 6 ёшида турнирларда ўйнай бошлаган ва 9 ёшида унинг Венгрия шахмат федерациясидаги рейтинги 2080 эди. У Будапештдаги шахмат клубининг аъзоси бўлиб, у ерда уста даражадаги ўйинчилардан тажриба ўрганарди[34]. 1984-йилда Будапештда София ва Жудит мос равишда 9 ва 7 ёшида иккита устага қарши кўр-кўрона шахмат бўйича иккита ўйин ўйнашди ва улар ғалаба қозонишди[35].

1986-йил апрел ойида 9 ёшли Жудит АҚШдаги биринчи рейтинг турнирида ўйнади ва Ню-Ёрк Очиқ чемпионатининг рейтингсиз қисмида биринчи ўринни эгаллади ва 1000 АҚШ долларини ютиб олди[36]. Барча уч опа-сингил Полгар рақобатлашди. 16 ёшли Сюзан гроссмейстерлар бўлимида иштирок этди ва ГМ Валтер Браунга қарши ғалаба қозонди ва 11 ёшли София ўз бўлимида иккинчи ўринни эгаллади, аммо турнирда кўпчилик эътиборни Жудит тўплади. Гроссмейстерлар жиддий, сокин боланинг ўйнаётганини томоша қилиш учун келишарди. У финал ўйинида дуранг ўйнашдан олдин дастлабки еттита ўйинда ғалаба қозонди. Гарчи рейтинг бўлмаган бўлимда Очиқ ўйинларда кўплаб кучсиз ўйинчилар бўлсада, унда Америка Қўшма Штатларига бегона бўлган ва ҳали баҳоланмаган ўйинчилар ҳам бор эди. Милорад Боскович Жудитнинг олтинчи раунддаги рақиби, ўзи кучли мутахассис деб билган югославиялик футболчи билан бўлган суҳбатини айтиб ўтди: „У менга ўйинда баъзи имкониятлардан фойдаланганини айтди, чунки унинг жуда яхши ҳужум қилишига ишонолмади“[37].

1988-йил апрел ойида Полгар Ню-Ёрк Очиқ чемпионатининг Халқаро Б бўлимида ўзининг биринчи халқаро магистрлик даражасини олди[38]. 1988-йил август ойида Руминиянинг Тимиşоара шаҳрида бўлиб ўтган Бутунжаҳон ёшлар шахмат ва тинчлик фестивалининг 12 ёшгача бўлган „Ўғил болалар“ бўлимида ғолиб чиқди[39][40]. 1988-йил октабр ойида у Лондонда ўтказилган 10 ўйинчи иштирокидаги давра бўйича турнирда биринчи ўринни эгаллади ва 7:2 ҳисобида исроиллик ГМ Яир Краидман устидан ярим очко олдинга чиқди[41]. Ушбу учта натижа билан у Халқаро уста унвони учун талабларни бажарди; ўша пайтда у бу фарқни қўлга киритган энг ёш футболчи эди[42]. Бобби Фишер ҳам, Гарри Каспаров ҳам унвонга сазовор бўлганларида 14 ёшда эдилар; Полгар эса 12 ёшда эди[43][44].

Жудит синглиси София билан Салоникида 1988-йил

Жудитдан турнирларнинг қизлар бўлимида эмас, балки ўғил болаларга қарши ўйнаш ҳақида сўрашди: „Бу бошқа қизлар шахматга жиддий эмас. . . Мен кунига беш-олти соат машқ қиламан, лекин улар овқат пишириш ва уй атрофида ишлаш билан чалғишади.“

1988-йил ноябр ойида Жудит ва унинг опа-сингиллари Илдико Мадл билан бирга Салоникидаги 28-шахмат Олимпиадасининг аёллар бўлимида Венгрия номидан қатнашдилар. Халқаро шахмат федерацияси полгарларга жамоавий мусобақаларда эркакларга қарши ўйнашга рухсат бермади[45]. Мусобақа олдидан Совет бош мураббийи ва совет аёллар терма жамоаси мураббийи Эдуард Гуфелд Полгарларни ишдан бўшатди: "Менимча, бу қизлар 28-Олимпиадада тезда эгаллаб олинган имиджининг катта қисмини йўқотади. . . Кейин биз венгер опа-сингиллар даҳоми ёки шунчаки аёлми, билиб оламиз! "[46][47] Шунингдек, у Павлина Ангеловага қарши ўйин учун ёрқин совринни қўлга киритди[48].

1989-йил январ ойида Эло рейтингида 12 ёшида у 2555 баллга баҳоланди, бу дунёда 55-ўринни эгаллади ва аёллар ўртасидаги жаҳон чемпиони Майя Чибурданидзедан 35 рейтинг очкоси олдинда эди. Олдинги рўйхатдан кейинги олти ой ичида у ажойиб 190 рейтинг очкосини қўлга киритди[49][50]. Жудитнинг доскадаги сокин ва камтарона хатти-ҳаракати[51] унинг ўйин услубининг шиддатлилигига зид эди. Девид Норвуд, британиялик бош директор, Жудит ўйинчи бўлганида ва у эндигина болалигида уни калтаклаганини эслаб, уни „сизни эзиб ташлаган бу гўзал қора сочли йиртқич ҳайвон“ деб таърифлади[52][53].

13 ёшидан олдин у дунёнинг энг яхши 100 нафар футболчиси қаторига кирган эди ва Британия шахмат журнали шундай деб эълон қилди: „Жудит Полгарнинг сўнгги натижалари Фишер ва Каспаровнинг ўхшаш ёшдаги ўйинларини солиштирганда оқариб юборди“. Британиялик бош директор Найжел Шорт Жудитни „тарихдаги уч ёки тўртта энг буюк шахмат вундеркиндиларидан бири“ деб атади[54]. Бироқ, Каспаров эрта шубҳаларини билдирди: „У ажойиб шахмат истеъдодига эга, аммо у аёл. Буларнинг барчаси аёл руҳиятининг номукаммаллиги билан боғлиқ. Ҳеч бир аёл узоқ давом этадиган жангга бардош бера олмайди“ Бироқ, кейинчалик ҳаётида, 2002-йилда Полгарга қарши тезкор ўйинда мағлуб бўлганидан сўнг, Каспаров ўз фикрини қайта кўриб чиқди: „Полгарлар ўзларининг қобилиятларида ҳеч қандай чеклов йўқлигини кўрсатдилар — кўплаб эркак ўйинчилар бу ғояни қабул қилмагунча қабул қилишдан бош тортдилар. От думи билан ўн икки ёшли бола томонидан тантанали равишда эзиб ташланган“[55].

Гроссмейстер

1991-йил декабр ойида Полгар Венгрия миллий чемпионатида ғолиб бўлиб, гроссмейстер унвонига эришди. Бу Фишернинг рекордини бир ойга янгилади[56]. Бу уни тарихдаги энг ёш гроссмейстер бўлган биринчи аёл ва гроссмейстер бўлган тўртинчи аёлга айлантирди (Нона Гаприндашвили, Мая Чибурданидзе ва Полгарнинг синглиси Сюзандан кейин)[51]. Бу билан Полгар синглиси Сюзаннинг 1991-йил январ ойида эришилган энг ёш аёл гроссмейстер рекордини 7 йилдан ортиқроқ янгилади. Шахмат ўйини бўйича энг кучли давлатлардан бири бўлган Венгрия ўша йилги чемпионатда фақат Золтан Рибли етишмагани боис, ўзининг энг кучли ўйинчиларидан бири иштирок этганди[57].

1992-йилда Полгар Линаресдаги Мадрид халқаро турнирида Анатолий Карповдан кейин иккинчи ўринни эгаллади. У ва россиялик генерал Владимир Эпишин 5½-3½ натижа билан якунлади[58]. 1992-йил июл ойида у Манхеттендаги Решевский ёдгорлигида иккинчи ўринни эгаллади ва тўртта ғалаба, бешта дуранг ва ҳеч қандай мағлубият билан якунланди[59]. 1992-йил сентябр ойида Полгар Арубада бўлиб ўтган турнирда иштирок этди, унда катта ёшли эркаклар ўйинчилар жамоаси энг яхши аёллар ўйинчиларидан иборат жамоага қарши курашдилар. Эркаклар жамоаси Лев Полугаэвский, Волфганг Уҳлманн, Оскар Панно, Эфим Геллер, Борислав Ивков ва Василий Смисловдан иборат эди[60].

1993-йилда Полгар кўргазмали ўйинда собиқ жаҳон чемпиони Борис Спасскийни (1984-йилда тасвирланган) мағлуб этди.

Полгар 1992-93-йилларда Янги йил арафасида ўтказилган Ҳастингс турнирида биринчи ўринни эгаллади. Ўша пайтда дунё рейтингида саккизинчи ўринни эгаллаган россиялик генерал Эвгений Бареэв турнирнинг сўнгги раундига йўл олди, аммо иккинчи индивидуал ўйинда Полгардан мағлуб бўлди ва унга биринчи бўлиб ўтиш имконини берди[61]. Ҳастингс турниридан сўнг дарҳол Полгар феврал ойида собиқ жаҳон чемпиони Борис Спасскийга қарши кўргазмали ўйин ўтказди. У ўйинда 5½-4½ ҳисобида ғалаба қозонди ва ўз фаолиятидаги 110 000 долларлик энг катта мукофот пулини қўлга киритди[62]. Полгар, шунингдек, Монакода 12 нафар гроссмейстер иштирокида кўр-кўрона боғланган турнирда иштирок этган Мелодй Амбер турнирида иштирок этди ва тўртинчи ўринни эгаллади[63][64].

1993-йилда Полгар минтақалараро турнирда қатнашиш ҳуқуқини қўлга киритган биринчи аёл бўлди. Март ойида у Будапешт зонасида иккинчи ўрин учун тўртта баҳсда якунланди ва тай-брейк турнирида ғолиб чиқди[65][66][67]. Кейин у рақобатчи ФИДЕ ва ПCА Интерзонал турнирларида Номзодлар Турнирларида қатнаша олмай, дунёнинг етакчи футболчиларидан бири сифатидаги мақомини тасдиқлади[68][69].

Манбалар

  1. ↑ Соурcес cитинг Полгáр ас бй фар тҳе стронгест фемале чесс плаер оф алл тиме:
  2. ↑ ФИДЕ Ратинг Лист :: Жануарй 1989 ОлимпБасе
  3. ↑ Смердон. „Wҳат'с беҳинд тҳе гендер имбаланcе ин топ-левел чесс?“ (эн). Тҳе Cонверсатион. Қаралди: 2021-йил 15-июн.
  4. ↑ „Жудит Полгар | Топ Чесс Плаерс“ (эн-УС). Чесс.cом. Қаралди: 2021-йил 15-июн.
  5. ↑ Аврукҳ. „СУПЕР-ТОУРНАМЕНТ – ПАРТИCИПАНТС“. Борис Аврукҳ (2009-йил 25-июн). Қаралди: 2010-йил 22-апрел.
  6. ↑ „Жудит Полгáр“. Жудит Полгáр. Қаралди: 2014-йил 10-феврал.
  7. ↑ Моодй, Оливер. „Қуээн wҳо эхпосед тҳе арроганcе оф кингс“. Тҳе Тимес (2014-йил 13-август). 2015-йил 3-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 5-сентябр.
  8. ↑ Фриэдел. „Жудит Полгар то ретире фром cомпетитиве чесс“. ЧессБасе. Қаралди: 2014-йил 16-август.
  9. ↑ „Ҳер оффиcиал статемент он ҳер ретиремент“. 2015-йил 18-мартда асл нусхадан архивланган.
  10. ↑ „Жудит Полгар неw cаптаин оф тҳе Ҳунгариан Натионал Мен'с Чесс Теам“. Чессдом (2015-йил 12-июн). Қаралди: 2015-йил 5-сентябр.
  11. ↑ „ОРДЕР ОФ САИНТ СТЕПҲЕН: ПРЕСИДЕНТ ÁДЕР ҲАНДС ОВЕР ҲУНГАРЙ'С ҲИГҲЕСТ СТАТЕ ДЕCОРАТИОН“. Ҳунгарй Тодай (2015-йил 24-август). 2015-йил 24-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 5-август.
  12. ↑ „Жудит Полгар“. Wорлд Чесс Ҳалл оф Фаме.
  13. ↑ Бреакинг Тҳроугҳ: Ҳоw тҳе Полгар Систерс Чангед тҳе Гаме оф Чесс, (Эверйман Чесс 2005), Сусан Полгар, паге 14
  14. ↑ Шенк, Давид. Тҳе Иммортал Гаме: Ор Ҳоw 32 cарвед пиэcес он а боард иллуминатед оур ундерстандинг оф wар, арт, сcиэнcе, анд тҳе ҳуман браин. Анчор Cанада/Рандом Ҳоусе, 2006 — 132-бет. ИСБН 978-0-385-66227-7. 
  15. ↑ Швидлер. „Алл тҳе ригҳт мовес“. Ҳааретз (2007-йил 22-ноябр). 2007-йил 22-ноябрда асл нусхадан архивланган.
  16. ↑ Cарлисле, Родней П.. Энcйcлопедиа оф плай ин тодай'с соcиэтй. Саге Публиcатионс, Инc., 2009 — 129-бет. ИСБН 978-1-4129-6670-2. 
  17. ↑ Коза, Патриcиа (УПИ). Систерс тест мале доминатион оф чесс. Тҳе Моҳаве Даилй Минер (1986-йил 9-ноябр), с. Б2.
  18. ↑ Ҳаролд C. Счонберг. „Топ-ратед ат 15, Гирл Чалленгес Чесс Wорлд“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (1985-йил 30-март). Қаралди: 2011-йил 16-июл.
  19. ↑ Пҳиллипс, Сеан. „А Гендер Дивиде Ин Тҳе Ултимате Спорт Оф Тҳе Минд“. НПР (2010-йил 15-август). Қаралди: 2010-йил 21-август.
  20. ↑ Пандолфини, Бруcе. Треасуре Чесс: Тривиа, Қуотес, Пуззлес, анд Лоре фром тҳе Wорлд'с Олдест Гаме. Рандом Ҳоусе, 2007 — 84-бет. ИСБН 978-0-375-72204-2.  Пандолфини, чесс аутҳор анд cоач, wритес: „Жудит Полгáр ис симплй тҳе стронгест фемале чесс плаер ин ҳисторй.“
  21. ↑ Ҳаролд C. Счонберг. „Топ-Ратед Фемале Чесс Плаер Ис Жуст Оне оф Тҳреэ Старс ат Ҳоме“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (1989-йил 18-март). Қаралди: 2011-йил 5-апрел.
  22. ↑ Бруcе Wебер. „Чесс Мовес Аре Планнед. Биртҳдайс Ҳаппен.“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (1992-йил 5-август). Қаралди: 2011-йил 6-апрел.
  23. ↑ Кинг, Даниэл. Ҳоw Гоод ис Ёур Чесс. Довер, 1993 — 118-бет. ИСБН 0-486-42780-3. 
  24. ↑ „Жудит Полгáр Биограпҳй“. Жудит Полгáр. 2010-йил 23-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 19-март.
  25. ↑ „Биограпҳй оф Сусан Полгар“. Сусан Полгар. 2011-йил 14-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 22-март.
  26. ↑ „20 Қуэстионс wитҳ Сусан Полгар“. Чессвилле. 2011-йил 10-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 22-март.
  27. ↑ „Жудит Полгáр ин Роccа ди Папа“. Чессбасе (2011-йил 7-январ). Қаралди: 2011-йил 16-январ.
  28. ↑ Wҳат Макес а Гениус. Сcиэнтифиc Америcан, 2008 — 102-бет. ИСБН 978-1-4042-1401-9.  Ноте: Фром артиcле Тҳе Эхперт Минд бй Пҳилип Э. Росс Ауг 2006 иссуэ. Тҳе Росс артиcле усес тҳе wординг „провес“ нуртуре овер натуре.
  29. ↑ Лйман, Шелбй. Талентед чесс плаерс аре алл ин тҳе Полгар фамилй. Тҳе Сундай Телеграпҳ (1989-йил 8-январ), с. Ф-2.
  30. ↑ Дwеcк, Cарол С.. Миндсет: тҳе неw псйчологй оф суccесс. Тҳе Рандом Ҳоусе Публишинг Гроуп, 2006 — 80-бет. ИСБН 978-0-345-47232-8. 
  31. ↑ Десжарлаис, Роберт Р.. Cоунтерплай: Ан Антҳропологист ат тҳе Чессбоард. Университй оф Cалифорниа Пресс, 2011 — 140-бет. ИСБН 978-0-520-26739-8. 
  32. ↑ „Жудит Полгáр вс Долфи Дример“. Чессгамес.cом. Қаралди: 2010-йил 15-май.
  33. ↑ „Жудит Полгáр вс Лев Гутман“. Чессгамес.cом. Қаралди: 2010-йил 15-май.
  34. ↑ Счонберг, Ҳаролд C.. Тҳе Полгар систерс: Ҳунгарй'с трипле тҳреат ат чесс. Ст. Петерсбург Тимес, с. 19А.
  35. ↑ Ҳеарст, Элиот. Блиндфорд чесс: ҳисторй, псйчологй, течниқуэс, чампионс, wорлд реcордс анд импортант гамес. МcФарланд & Cомпанй, Лтд., 2009 — 136–137-бет. ИСБН 978-0-7864-3444-2. 
  36. ↑ Ёунг мастерс. Тҳе Питцбургҳ Пресс (1986-йил 7-апрел), с. А2.
  37. ↑ Ҳунгариан, 9, Wинс Тоурней Систерс Шаре Чесс Абилитй. Сченеcтадй Газетте. Ассоcиатед Пресс (1986-йил 10-апрел), с. 3.
  38. ↑ Лйман, Шелбй. Тоурнаменц аттраcт 1,060 плаерс. Тҳе Сундай Телеграпҳ (1988-йил 24-апрел), с. Ф-2.
  39. ↑ Беррй, Жонатҳан. Ёутҳ тоурнейс аре гроwинг тренд. Тҳе Глобе анд Маил (1988-йил 1-октябр), с. C16.
  40. ↑ „C.то Мондиале У12“. торнеионлине.cом. Италиан Чесс Федератион. Қаралди: 2015-йил 27-феврал.
  41. ↑ Дай, Лаwренcе. Чалленге меэт ларгест эвер. Тҳе Торонто Стар (1989-йил 4-феврал), с. М21. ноте: Дай инcорреcтлй гивес Жудитъс аге ас 10. Сcоре оф Полгáр-Ҳенниген гаме ис провидед wитҳ бриэф аналйсис.
  42. ↑ Лйман, Шелбй. Ҳунгариан гирл май бе нехт wорлд чампион. Тҳе Сундай Телеграпҳ (1988-йил 30-октябр), с. Ф-2.
  43. ↑ Гирл стунс чесс wорлд. Тҳе Спокесман-Ревиэw. Ассоcиатед Пресс (1988-йил 2-ноябр), с. А1.
  44. ↑ Шелбй Лйман. Ҳунгариан гирл май бе нехт wорлд чампион. Нашуа, Неw Ҳампшире: Тҳе Сундай Телеграпҳ (1988-йил 30-октябр), с. Ф-2.
  45. ↑ 3 систерс мовинг уп ин мале wорлд оф чесс. Тҳе Торонто Стар. Реутерс (1988-йил 26-декабр), с. Д18.
  46. ↑ Роберт Бйне. „Чесс“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (1989-йил 21-март). Қаралди: 2011-йил 5-апрел.
  47. ↑ Дай, Лаwренcе. Совиэт Унион cаптурес Wорлд теам чампионшип. Тҳе Торонто Стар (1988-йил 17-декабр), с. М21.
  48. ↑ Бйрне, Роберт. „Чесс“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (1989-йил 10-январ). Қаралди: 2010-йил 20-апрел.
  49. ↑ Кошницкй, Гаррй. Полгар ҳигҳест ратед wоман. Тҳе Сун-Ҳералд (1989-йил 22-январ), с. 156.
  50. ↑ „ФИДЕ Ратинг Лист :: Жануарй 1989“. Олимпбасе.орг. Қаралди: 2015-йил 27-феврал.
  51. ↑ 51,0 51,1 Ҳунгариан теэн-агер ачиэвес ранк оф чесс грандмастер. Тҳе Глобе анд Маил. Неw Ёрк Тимес Сервиcе (1992-йил 5-феврал), с. А9.
  52. ↑ Аллотт, Серена. „Қуээн такес алл“. Лондон: Телеграпҳ Медиа Гроуп Лимитед (2002-йил 16-январ). Қаралди: 2010-йил 25-апрел.
  53. ↑ Лаwсон, Доминиc (Спеcтатор). Мастеринг тҳе wорлд оф чесс. Тҳе Аге (1988-йил 15-ноябр), с. 11.
  54. ↑ Лидз, Франз. „Кид Wитҳ А Киллер Гаме“. Спорц Иллустратед (1990-йил 12-феврал). 2019-йил 30-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 30-май.
  55. ↑ Каспаров, Гаррй. Ҳоw Лифе Имитатес Чесс: Макинг тҳе Ригҳт Мовес, фром тҳе Боард то тҳе Боардроом. Блоомсбурй Публишинг УСА, 2007. ИСБН 9781596913875. 
  56. ↑ Ҳунгариан чесс wҳиз ис ёунгест грандмастер эвер. Тҳе Неwс (1992-йил 5-феврал), с. 3А.
  57. ↑ Беррй, Жонатҳан. Гирл, 15, ёунгест Грандмастер эвер. Тҳе Глобе анд Маил (1992-йил 8-феврал), с. А13.
  58. ↑ Бйрне, Роберт. „CҲЕСС; Фор Карпов, Дефеат Онлй Сервес ас а Спур“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (1992-йил 28-июн). Қаралди: 2010-йил 20-апрел.
  59. ↑ Бйрне, Роберт. „Чесс; Перувиан Wинс Решевскй Мемориал“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (1992-йил 9-август). Қаралди: 2010-йил 21-апрел.
  60. ↑ Бйрне, Роберт. „CҲЕСС; Сениор Грандмастерс Дефеат Wомен, 39 то 33“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (1992-йил 11-октябр). Қаралди: 2010-йил 21-апрел.
  61. ↑ Бйрне, Роберт. „CҲЕСС; А Полгар Триумпҳ Бефоре Ҳер Триумпҳ“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (1993-йил 21-феврал). Қаралди: 2010-йил 21-апрел.
  62. ↑ Лундстром, Ҳаролд. Каспаров примес фор дефенсе бй бреэзинг тҳроугҳ 100 фоэс. Тҳе Десерет Неwс (1993-йил 26-феврал), с. W8.
  63. ↑ Беррй, Жонатҳан. Море тҳан меэц тҳе эес. Тҳе Глобе анд Маил (1993-йил 29-май), с. А13.
  64. ↑ „Амбер-блинд 2нд Монте Cарло 1993“. 365Чесс.cом. Қаралди: 2010-йил 13-май.
  65. ↑ Беррй, Жонатҳан. Полгар мовес уп то Интерзонал. Тҳе Глобе анд Маил (1993-йил 15-май), с. Э9.
  66. ↑ „Будапест зт-А Будапест 1993“. 365Чесс.cом. Қаралди: 2010-йил 13-май.
  67. ↑ „Будапест зт плаёфф Будапест 1993“. 365Чесс.cом. Қаралди: 2010-йил 13-май.
  68. ↑ Марк Wеэкс. „1993 Биэл ФИДЕ Интерзонал Тоурнамент“.
  69. ↑ Марк Wеэкс. „1993 Гронинген ПCА Қуалифйинг Тоурнамент“.

Адабиётлар

  • Форбес, Cатҳй (1992), Тҳе Полгар Систерс: Траининг ор Гениус?, Ҳенрй Ҳолт & Cо., ИСБН 0-8050-2426-3
  • Ҳурст, Сараҳ (2002), Cурсе оф Кирсан: Адвентурес ин тҳе Чесс Ундерwорлд, Русселл Энтерприсес, ИСБН 1-888690-15-1
  • Каролйи, Тибор (2004), Жудит Полгáр, тҳе Принcесс оф Чесс, Бацфорд, ИСБН 0-7134-8890-5
  • Полгар, Сусан; Труонг, Паул (2005), Бреакинг Тҳроугҳ : Ҳоw тҳе Полгар Систерс Чангед тҳе Гаме оф Чесс, Эверйман Чесс, ИСБН 1-85744-381-0
  • Шаҳаде, Женнифер (2005), Чесс Битч: Wомен Ин Тҳе Ултимате Интеллеcтуал Спорт, Силес Пресс, ИСБН 1-890085-09-Х
  • Полгáр, Жудит. Матт а фéрфиакнак (Чеcкмате то Мен) Энглиш транслатион дуэ 2009, 2008. 
  • Полгар, Жудит (2010), Чесс Плайгроунд, Cаисса Ҳунгарй, ИСБН 978-963-06-9620-3