Жулиа Кристева (болгарча: Юлия Стоянова Кръстева; 1941-йил 24-июнда туғилган) — болгар-франсуз файласуфи, адабиёцҳуноси, семиотики, психоаналитики, феминисти ва романнависидир. У 1960-йилларнинг ўрталаридан буён Франсияда яшаб келмоқда. Кристева Cолумбиа университетида дарс берган ва ҳозирда Парис Cитé университетининг фахрий профессори ҳисобланади. У 30 дан ортиқ китоблар муаллифи бўлиб, улар орасида Поwерс оф Ҳоррор, Талес оф Лове, Блаcк Сун: Депрессион анд Меланчолиа, Проуст анд тҳе Сенсе оф Тиме ва Фемале Гениус трилогияси энг машҳур асарлари саналади. У Легион д’ҳоннеур командори, Ҳолберг халқаро мемориал мукофоти ва Ҳаннаҳ Арендт мукофоти каби нуфузли совринлар билан тақдирланган.

Жулиа Кристева
Юлия Кръстева

Кристева 2008-йилда
Таваллуди
Юлия Стоянова Крастева

1941-йил 24-июн (1941-06-24) (85 ёш)
Фуқаролиги Bolgariya bayrogʻi Болгария , Fransiya bayrogʻi Франсия
Таълими София университети, ЭПҲЕ
Касби Файласуф, адабиёцҳунос, психоаналитик, ёзувчи
Фаолият йиллари 1966–ҳозиргача
Машҳур ишлари Поwерс оф Ҳоррор, Талес оф Лове, Блаcк Сун
Унвони Фахрий профессор
Турмуш ўртоғи Пҳилиппе Соллерс
Болалари 1 нафар
Мукофотлари Легион д’ҳоннеур, Ҳолберг халқаро мемориал мукофоти
Веб-сайти кристева.фр

Ҳаёти ва таълими

Кристева Болгариянинг Сливен шаҳрида туғилган. Унинг отаси черков ҳисобчиси бўлган. Онаси томондан унинг узоқ яҳудий аждодлари борлиги айтилади[1]. У синглиси билан бирга доминикан роҳибалари томонидан бошқариладиган франсуз тилидаги мактабда таҳсил олган. Кристева Болгарияда яшаган вақтида Михаил Бахтин ижоди билан танишган. У София университетини тамомлаган ва 1965-йилда, 24 ёшида, тадқиқот стипендияси ёрдамида Франсияга кўчиб ўтган[2]. У ўз таълимини Луcиэн Голдманн ва Роланд Бартҳес каби машҳур олимлар қўл остида давом эттирган[3]. 1967-йил 2-августда у ёзувчи Пҳилиппе Соллерсга турмушга чиқди.

Илмий фаолияти ва назариялари

Кристеванинг илмий фаолияти структурализм ва посцтруктурализм ўртасидаги ўтиш даврида муҳим аҳамият касб этади. Унинг энг машҳур ҳиссаларидан бири „семиотик“ (семиотиc) ва „символик“ (сймболиc) тушунчалари ўртасидаги фарқни киритганидир. Унинг семиотикаси тилнинг мусиқийлиги, ритми ва символик маъно беришдан олдинги туйғулари (масалан, чақалоқнинг онаси билан мулоқоти) билан боғлиқ.

Бундан ташқари, Кристева интертекстуаллик (интертехтуалитй) атамасини фанга киритган. Унинг назариясига кўра, ҳеч бир матн мустақил эмас, балки ҳар бир матн бошқа матнларнинг мозаикаси бўлиб, улар бир-бирини ўзлаштиради ва ўзгартиради. Унинг яна бир муҳим тушунчаси „абжекция“ (рад этиш) бўлиб, у Поwерс оф Ҳоррор (1982) асарида батафсил ёритилган. Абжекция субъектнинг ўз ўзлигини шакллантириш учун „жирканч“ нарсаларни рад этиш жараёнидир.

Феминизм ва сиёсат

Кристева Симоне де Беаувоир, Ҳéлèне Cихоус ва Луcе Иригарай билан бир қаторда „франсуз феминизми“нинг энг таниқли вакилларидан бири ҳисобланади. Шунга қарамай, унинг феминизм ҳаракати билан муносабати бироз зиддиятли бўлган. У идентификасия сиёсатини (идентитй политиcс) танқид қилади ва коллектив жинсий, этник ёки диний ўзликни индивидуал ўзликдан юқори қўйишни тоталитаризмнинг бир шакли деб билади[4]. У, шунингдек, Симоне де Беаувоир мукофоти қўмитасининг асосчиси ҳисобланади[5].

Айбловлар ва можаро

2018-йилда Болгария давлат комиссияси Жулиа Кристевани коммунистик Болгария хавфсизлик хизмати (Даржавна сигурност) билан „Сабина“ код номи остида ҳамкорлик қилганликда айблади[6]. Ушбу архив ҳужжатларига кўра, у 1971-йилда агент сифатида ёлланган деб кўрсатилган. Кристева бу айбловларни кескин рад этиб, уларни „гротекс ва ёлғон“ деб атади. Баъзи ғарб тадқиқотчилари унинг ҳисоботлари деярли ҳеч қандай разведка қийматига эга бўлмаган кафелардаги ғийбатлардан иборат бўлганини таъкидлаганлар.

Танланган асарлари

  • Сéмéиôтикé: речерчес поур уне сéманалйсе (1969)
  • Ла рéволутион ду лангаге поéтиқуэ (1974)
  • Поувоирс де л’ҳорреур. Эссаи сур л’абжеcтион (1980)
  • Ҳистоирес д’амоур (1983)
  • Этрангерс à ноус-мêмес (1988)
  • Ле Гéниэ фéминин: ла виэ, ла фолиэ, лес моц (1999–2002)

Манбалар

  1. ↑ Тҳе Неw Счоол. „Фиэлднотес фром Эуропе: Тодай'с Фасcисц аccусе Жулиа Кристева“ (эн-УС). Трансрегионал Cентер фор Демоcратиc Студиэс (2018-йил 20-декабр). 2021-йил 11-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 6-март.
  2. ↑ Сиобҳан Чапман, Чристопҳер Роутледге, Кей тҳинкерс ин лингуистиcс анд тҳе пҳилосопҳй оф лангуаге, Охфорд Университй Пресс УС, 2005, ИСБН 0-19-518767-9, Гоогле Принт, п. 166
  3. ↑ Счрифт, Алан Д.. Тwентиэтҳ-cентурй Френч Пҳилосопҳй: Кей Тҳемес анд Тҳинкерс. Блаcкwелл Публишинг, 2006 — 147-бет. ИСБН 1-4051-3217-5. 
  4. ↑ „Жулиа Чилд Дишед Оут ... Спй Сеcрец?“. АБC Неwс (2008-йил 14-август). Қаралди: 2010-йил 16-феврал.
  5. ↑ Симоне де Беаувоир Призе 2009 гоэс то тҳе Оне Миллион Сигнатурес Cампаигн ин Иран (Wайбаcк Мачине сайтида 2009-02-01 санасида архивланган), Чанге фор Эқуалитй
  6. ↑ Софиа, Реутерс ин „Жулиа Кристева wас cоммунист сеcрет агент, Булгариа cлаимс“. тҳе Гуардиан (2018-йил 28-март).