Juris Hartmanis
Журис Варлежс Ҳартманис ёки Журис Ҳартманис (1928-йил 5-июлда туғилган, Рига, Латвия), асли латвиялик америкалик математик ва компютер олими ва америкалик компютер олими Ричард Э. Стеарнс билан 1993-йилда А. М. Туринг мукофоти, информатика соҳасидаги энг юқори мукофот билан тақдирланган. Ҳартманис ва Стеарнс мукофотда „ҳисоблаш мураккаблиги назарияси соҳасига асос солган муҳим мақоласи“ учун келтирилди.[1]
| Журис Ҳартманис | |
|---|---|
_(cropped).jpg) 2012-06-15 Журис Ҳартманис | |
| Таваллуди |
Журис Варлежс Ҳартманис 5-июл 1928-йил |
| Вафоти |
29-июл 2022-йил (94 ёшда) Рига |
| Фуқаролиги |
Латвия  АҚСҲ |
| Таълими | Калифорния технология институти (фалсафа, математика фанлари доктори, −1955), Марбург университети (фалсафа, физика фанлари номзоди, –1949), Миссури университети – Канзас-Сити (санъат магистри, математика, −1951) |
| Касби | Америкалик математик ва компютер олими |
| Мукофотлари | Туринг мукофоти (1993), Латвия Фанлар академиясининг катта медали (2001), АCМ ходими (1994), АCМ юқори хизмат мукофоти (2013), Америка фанни ривожлантириш ассоциацияси аъзоси (1981), Америка математика жамияти аъзоси (2013), Америка санъат ва фанлар академиясининг аъзоси (1992), Дортмунд ТУ фахрий доктори (1995), фахрий доктор (1999) |
Ҳаёти ва иш фаолияти
Журис Ҳартманис Латвия армияси генерали Мартинс Хартманис оиласида туғилган . 1940-йилда отаси ҳибсга олиниб, қамоқда вафот этди. Иккинчи жаҳон уруши охирида Мартинш Хартманиснинг беваси Совет ҳукумати таъқибидан қўрқиб, болалари билан чет элга қочиб кетди. Оила Германияга жойлашди ва у ердан АҚШга кўчиб ўтишдан олдин Марбургдаги Филиппс университетида физика бўйича таҳсил олди. Ҳартманис, Канзас-Сити университетида (ҳозирги Канзас-Ситидаги Миссури университети) математика бўйича магистр (1951) ва Калифорния технология институтида математика бўйича докторлик (1955) даражасини олди. 1958-йилда Генерал Элеcтриc тадқиқот лабораториясига киришдан олдин у Корнел университети ва Огаё штати университетида дарс берган. Ҳартманис, 1965-йилда Корнелга қайтиб, мактабнинг янги информатика кафедрасини бошқарган ва 1982-йилда Уолтер Р. Реад муҳандислик профессори сифатида нафақага чиққан. Нафақага чиққандан сўнг Ҳартманис 1984-йилда ташкил этилган Санта Фе институтининг илмий кенгашига, мураккаблик тамойилларини ўрганишда кўп тармоқли ҳамкорликни қўллаб-қувватлаш учун ташкил этилган мустақил тадқиқот гуруҳига қўшилди.[2] Ҳартманис Америка фан тараққиёти ассоциациясига (1981), АҚСҲ Миллий муҳандислик академиясига (1989), Латвия Фанлар академиясига (1990) ва Америка санъат ва фанлар академиясига (1992) сайланган. Туринг мукофотидан ташқари Ҳартманис Чехия Фанлар академиясининг Болзано олтин медали (1995) ва Латвия Фанлар академиясининг Катта медали (2001) билан тақдирланган.
Мукофотлари
- 1995-йилда – Чехия Фанлар академиясининг Болзано олтин медали.[3]
- 2001-йилда – Латвия Фанлар академиясининг Катта медали билан тақдирланган.
- 1993 йил – Ричард Стеарнс билан " ҳисоблаш мураккаблиги назариясига асос бўлган муҳим ишлари учун " Тюринг мукофоти.
- 1999 йил – Канзас университетининг инсонпарварлик мактублари бўйича фахрий доктори.