Kachimsimon yetmak
Качимсимон етмак[1], ёки качимсимон тиканак[1] (лотинча: Аллочруса гйпсопҳилоидес) – чиннигуллар (Cарёпҳйллаcеаэ) оиласига мансуб камёб ўсимлик, сони жиҳатидан жуда камайган.
| Качимсимон етмак | |
|---|---|
Илмий таснифлаш | |
| Олам: | Ўсимликлар |
| Тип: | Гулли |
| Синф: | Икки паллали |
| Оила: | Чиннигулдошлар |
| Уруғ: | Аллочруса |
| Турлари: | Качимсимон етмак |
| Халқаро илмий номи | |
| Аллочруса гйпсопҳилоидес (Регел) (Счисчк., 1937) | |
Тарқалиши
Помир-Олой ва Ғарбий Тян-Шаннинг эндемики. Қозоғистоннинг Жанубий Қозоғистон ва Жамбил вилоятларининг тоғ олди ва тоғларида учрайди.
Денгиз сатҳидан 400–1400 м баландликда тошли ва шағалли ёнбағирларда ва баъзан ташландиқ ерларда ўсади.
Тошкент, Наманган, Жиззах, Қашқадарё ва Сурхондарё вилоятлари: Қурама, Чотқол, Молгузар, Нурота, Ҳисор, Кўҳитанг тизмаларида тарқалган[2].
Тавсифи
Оқ майда гуллари, деярли шарсимон пояда поянинг тепасида ёйиқ рўваксимон тўпгул ҳосил қилади.
Турнинг узоқ умр кўриш муддати (200 йилгача) ва оғирлиги 2-3 кг гача бўлган кучли илдиз илдизи билан ажралиб туради.
Ўсимлилар сони ва ареалининг ўзгариш сабаблари
Маҳаллий аҳоли томонидан саноат хомашёси ва доривор ўсимлик сифатида кўплаб йиғиб олинади. Етмакдан тўқимачилик, мўйначилик, қандолатчилик саноатида, табобатда ва кундалик ҳаётда кенг қўлланади. Шу боис ҳам бу ўсимлик камайиб кетмоқда.
Ҳимоя чоралари
Сурхон, Китоб, Чотқол қўриқхоналари ва Угом-Чотқол миллий боғида муҳофаза этилади. Саноат эҳтиёжи учун экиладиган майдонларни кенгайтириш керак. Табиатда етмакзорлар тикланганидан сўнг ҳам уни мас’ул идоралар ижозати билан йиғиш лозим.
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Редкиэ растения РК
- ↑ „КАЧИМСИМОН ЕТМАК (БЕХ)“. 2022-йил 20-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 20-октябр.
Адабиёт
- А. А. Иващенко. Сокровища растительного мира Казахстана. Алматы: Алматыкітап, 2007. ИСБН 9965-24-884-2.
- П. А. Кьосев. . ИСБН 978-5-699-46789-1. (Wайбаcк Мачине сайтида 2017-04-02 санасида архивланган) Архивная копия от 2 апреля 2017 на Wайбаcк Мачине