Kalbiylar
Калбийлар (арабча: بنو كلب) – 948—1053-йилларда Сицилия амирлигини бошқарган мусулмон араб сулоласи. Улар расман Фотимийлар томонидан тайинланган бўлсалар-да, вақт ўтиши билан амалда (де фаcто) мустақил ҳокимиятни қўлга киритдилар.
| Калбийлар بنو كلب | |
|---|---|
| амирлар | |
| Мамлакат | |
| Ташкил этилган | 948 |
| асосчиси | Ал-Ҳасан ибн Али ал-Калбий |
| Якуний ҳукмдор | Ҳасан ас-Самсам |
| Ютуқлар | Сицилия амири |
| Эритилиш | 1053 |
Оиланинг келиб чиқиши
Калбийлар Бану Калб номли араб қабиласидан келиб чиққан бўлиб, ушбу қабила вакиллари Умавийлар даврида (тахминан тах. 670-йиллар–750) Ифриқияда (Шимолий Африканинг марказий қисми) ҳокимлар, маъмурлар ва юқори мартабали мансабдорлар вазифаларида хизмат қилганлар. Ағлобийлар Ифриқияда ҳукмронлик қилган даврда (800—909) эса Калб қабиласининг мавқеи пасайиб кетди. Чунки бу давр ҳукмдорлари Қайс—Мудар гуруҳига мансуб рақиб қабилалар хизматини афзал кўрган эдилар. 909-йилда Фотимийлар Ифриқияни забт этгач, Фотимийлар учун муҳим ҳарбий ва диний таянч бўлиб келган Калб қабиласи янги тузумда тезда катта таъсир кучига эга бўлди. Шу даврга келиб, Калбийлар Фотимийлар қўшинининг асосий таянчи бўлган Кутама берберлари билан иттифоқ тузган эдилар[1].
Тарихи
827-йилда, Византия империясидаги ички низолар фонида Сицилиянинг мусулмонлар томонидан забт этилиши бошланди. Ағлобийлар Асад ибн ал-Фурот қўмондонлигида 10 000 кишилик флот билан Сицилиядаги Мазарага келиб тушдилар. Палермо 831-йилда қўлга киритилиб, янги пойтахтга айланди[2]. Сиракуза 878-йилда қулади[3]. 902-йилда эса Византиянинг сўнгги таянчи – Таормина эгалланди[4]. Айни шу вақтда Жанубий Италияга мусулмонлар томонидан турли босқинлар уюштирилиб, Тропеа, Таранто ва Барида янги амирликлар ташкил этилди. Бу давр мусулмонлар ўртасида доимий ҳокимият курашлари билан ажралиб турган. Расмий жиҳатдан орол дастлаб Ағлобийлар, кейинчалик эса уларнинг ворислари бўлган Фотимийлар ҳукмронлиги остида бўлган.
Фотимийлар халифаси қўзғолонни муваффақиятли бостиргач, ал-Ҳасан ал-Калбийни (948—953) Сицилия амири этиб тайинлади. У Калбийлар сулоласининг биринчи ҳукмдори бўлди. Фотимийлар Калбийларни ўз номларидан ҳукмронлик қилувчи вакиллар этиб тайинлаган эдилар[5]. Бу ҳолат Фотимийлар 969-йилда пойтахтни Ифриқиядан Қоҳирага кўчиргунларига қадар давом этди. Калбийлар даврида Жанубий Италияга уюштирилган босқинлар 11-асргача давом этди ва 982-йилда Калабриядаги Кротоне яқинида бўлиб ўтган Стило жангида Отто ИИ бошчилигидаги немис қўшини Абулқосим томонидан тор-мор этилди. Сулола Юсуф ал-Калбий (990—998) ҳукмронлиги даврида аста-секин таназзулга юз тута бошлади. Юсуф орол бошқарувини ўғилларига топшириб, Ифриқиядаги Зирийларнинг аралашуви учун шароит яратди. Ал-Ахал (1017—1037) даврида сулолавий низолар янада кучайиб, айрим гуруҳлар навбатма-навбат Византия ва Зирийлар билан иттифоқ туздилар. Гарчи бу кучларнинг ҳеч бири Сицилияда доимий мустаҳкам ўрнаша олмаган бўлса-да, Ҳасан ас-Самсам (1040—1053) даврида орол майда-феодал мулкларга бўлиниб кетди. Калбийлар сулоласи 1053-йилда барҳам топди[6]. 1061-йилда эса Жанубий Италиядаги Норманлар Сицилиялик Рожер И бошчилигида оролга кириб келиб, уни забт этишни бошладилар. Бу жараён 1091-йилда якунланди. Мусулмон аҳоли оролда қолишига рухсат этилди ва улар 12-асргача Норманлар қироллигининг маъмурияти, қўшини ҳамда иқтисодиётида муҳим рол ўйнадилар.
Ижтимоий ва иқтисодий сиёсат
Калбийлар ўз са’й-ҳаракатларини Сицилия жамиятини исломлаштиришга қаратдилар. Хусусан, 962-йилда ўтказилган йирик маросимда бир вақтнинг ўзида ўн тўрт минг бола суннат қилинган. Византиянинг ҳужуми 965-йилда Хандақ ёки Раметта жангида қайтарилгач, Фотимий халифаси Му’изз 967-йилда Калбий амирига Инкастелламенто сиёсатини жорий этишни буюрди. Бу ҳаракат минтақанинг ижтимоий тузилишини тубдан ўзгартирди. Ушбу сиёсат барча аҳолини кам сонли шаҳарларга (ҳар бир округ учун биттадан) қайта жамлашни назарда тутар эди. Ҳар бир шаҳар қал’а билан қўриқланган ва сиёсий садоқат ҳамда диний сингдиришни та’минлаш учун зарур бўлган жума масжиди билан та’минланган эди. Бу нафақат исломни Сицилия турмуш тарзига сингдириш, балки сулола таянган шиалик ғоясини ҳам ёйиш масаласи эди[7]. Калбийлар даврида Сицилия, айниқса Палермо, Ўрта ер денгизининг муҳим иқтисодий марказига айланди. Мусулмонлар лимон ва севиля апелсинларини, шакарқамишни, шунингдек пахта ҳамда ипакчилик учун тут дарахтларини жорий этдилар ва қишлоқ хўжалиги учун суғориш тизимларини барпо этдилар[8]. Сицилия, шунингдек, Яқин Шарқ, Шимолий Африка ва Амалфи, Пиза ҳамда Генуя каби Италия денгиз республикалари ўртасидаги савдо учун муҳим марказ бўлиб хизмат қилди.
Манбалар
- ↑ Риззитано 1978, с. 496.
- ↑ Ж. Гордон Мелтон. [Фаитҳс Аcросс Тиме: 5,000 Еарс оф Религиоус Ҳисторй [4 Волумес: 5,000 Еарс оф Религиоус Ҳисторй]. АБC-CЛИО, 15) Жануарй 2014 — 699–-бет. ИСБН 978-1-61069-026-3.
- ↑ Сараҳ Давис-Сеcорд. [Wҳере Тҳреэ Wорлдс Мет: Сиcилй ин тҳе Эарлй Медиэвал Медитерранеан. Cорнелл Университй Пресс, 20) Жуне 2017 — 109–-бет. ИСБН 978-1-5017-1258-6.
- ↑ Мелчиорре Тригилиа. [Ла Мадонна деи Милиcи ди Сcиcли: cристиани э мусулмани нелла Сиcилиа дел Милле : и пиù античи тести ин волгаре : сториа, традизионе, феде, cивилтà, арте, фолcлоре. Тригилиа Cултура, 1) Жануарй 1990 — 82–-бет. ГГКЕЙ:3ЭГ1РГУЗ1СП.
- ↑ Шаиноол Жиwа. [Тҳе Фатимидс: 1. Тҳе Рисе оф а Муслим Эмпире. И.Б.Таурис, 18) Деcембер 2017 — 91–-бет. ИСБН 978-1-78672-174-7.
- ↑ C. Э Босwортҳ. [Неw Исламиc Дйнастиэс. Эдинбургҳ Университй Пресс, 11) Марч 2014 — 12-бет. ИСБН 978-0-7486-9648-2.
- ↑ [„Ҳенри Бресc, Ла Сиcиле мусулмане - Cлио - Вояге Cултурел“. www.cлио.фр. Қаралди: 2021-йил 14-апрел.](ҳттпс://www.cлио.фр/библиотҳеқуэ/ла_сиcиле_мусулмане.асп%7Cаccесс-дате=2021-04-14%7Cwебсите=www.cлио.фр}}[сайт ишламайди])
- ↑ Алех Метcалфе. [Муслимс оф Медиэвал Италй. Эдинбургҳ Университй Пресс, 11) Марч 2014 — 66–-бет. ИСБН 978-0-7486-8843-2.
Адабиётлар
- Амари, Мичеле. Сториа деи мусулмани ди Сиcилиа (Италиан). Cатаниа: Ромео Прамполини, 1933–1939.
- Риззитано, У. (1978). "Калбидс". ин ван Донзел, Э.. Энcйcлопаэдиа оф Ислам. Волуме ИВ: Иран–Кҳа (2нд нашри). Леиден: Э. Ж. Брилл. 496–497 б. дои:10.1163/1573-3912_ислам_СИМ_3822. ОCЛC 758278456. ҳттпс://референcеwоркс.бриллонлине.cом/сеарч?с.қ=Калбидс&с.ф.с2_парент=с.ф.боок.энcйcлопаэдиа-оф-ислам-2&сеарч-го=Сеарч.