Kalenderhane masjidi

Календерҳане масжиди, илгари Тҳеотокос Кириотисса черкови номи билан танилган (юнонча : Кйēсиа тēс ēēоτōкаос), Шарқий Роман даврида Дасикои шаҳридаги Экклисиа давридаги бинодир. Ҳозирги Истанбулнинг Вефа туманида жойлашган. Бўздўғон акведукининг энг шарқий учидан жанубда жойлашган. Шарқий православ черковига ўхшаш шаклда қурилган иншоот. ХВИИИ асрда Усмонлилар томонидан масжидга айлантирилган. Эҳтимол, черков дастлаб Тҳеотокос Кириотиссага бағишланган. Бино – юнонча услубда хочли арклар билан безатилган, у Византия черковининг мавжуд кам сонли намуналаридан бирини ифодалайди. Унинг режаси ва услубий хусусиятларидан келиб чиққан ҳолда, ИХ–Х асрларга тегишли деб тахмин қилинади.

Бино биринчи марта Усмонлилар даврида Календерий дарвешлари томонидан фойдаланилганлиги сабабли қаландарлар қўним топган жой яъни Календерҳане деб номланган эди. Масжид ҳовлисида черковнинг илк даврларида бино таркибига кирган, ҳозир эса қулаб, харобага айланган девор харобалари бор. Масжид гумбази чорбурчак шаклидаги устунлардан иборат бўлиб, айвоннинг умумий шакли айлана кўринишидадир. Гумбаз ичида қадимий кўринадиган мозаика нақшлари мавжуд. Бино ичидаги мармар қопламалар, айниқса, диққатни ўзига жалб этади.

Тарихи

Ушбу шаҳардаги биринчи иншоот Рим ҳаммоми эди. ВИ асрдан кейин (дастлабки тошга асосланган) черковнинг катта гумбази ва ярим гумбазлари Бўздаған иншоотига қарамай кўтарилган. Кейинчалик, эҳтимол ВИИ асрда илк черковнинг жанубида каттароқ черков қурилган. Учинчи черков яна маъбад сифатида ишлатилган. Черковлардаги ярим гумбазлар кейинчалик ХИИ аср охирига тўғри келиши мумкин бўлган Комменлар даврида Усмонлилар томонидан вайрон қилинган. Черков монастир бинолари билан ўралган бўлиб, уларнинг барчаси Усмонлилар даврида бутунлай вайрон қилинган. Константинопол лотинлар томонидан босиб олингандан сўнг, бино Рим-католик черкови сифатида ишлатилган. 1453-йилда Истанбул фатҳ қилинганидан кейин черков Фатиҳ Меҳмед томонидан Календери дарвешларига берилган. Дарвешлар бу жойдан мадраса сифатида фойдаланганлар. Ўшандан бери у Календерҳане (Календар уйи) номи билан танилган. 18-асрга келиб, Календерҳане – Бабуссааде (сарой) оға, Мактул Бешир оға томонидан масжидга айлантирилган. Кейинчалик ёнғин ва зилзила натижасида вайрон бўлган масжид 1854 – йилда қайта тикланган. Календерҳане масжидининг минораси 1930 – йилда чақмоқ чақиши натижасида вайрон бўлган. Минораси ёниб, қулаб тушгани учун хароба аҳволга келиб қолган. 1966-1975 – йилларда Гарвард университети ва Истанбул техника университети билан ҳамкорликда олиб борилган тадқиқот ва қазиш ишлари натижасида, 1968-йилда қайта тикланиб, ибодат қилиш учун қайта очилган.

Мнба

• Cогито 17 – Византия – ЙКЙ
• Матҳеус, Томас Ф. (1976) Истанбулдаги Бзянтин черковлари Фотосурат тадқиқоти . Университет парки: Пенсилвания штат университети нашриёти. ИСБН 0-271-01210-2
• Гулесой, Челик (1976). Истанбул учун қўлланма . Истанбул: Кутубхона. ОCЛC 3849706 (Wайбаcк Мачине сайтида 2007-09-29 санасида архивланган) 29 Эйлüл 2007 тариҳинде </линк>
• Краутҳеимер, Ричард (1986). Арчитеттум палеоcристиане ва бизантине Турин: Эинауди . ИСБН 88-06-59261-0

Ҳаволалар

• Арчнет [ ўлик/бузилган ҳавола ]

Викиомборда „Календерҳане Мосқуэ“ мавзуси бўйича медиафайллар бор.