Kalkutta

Калкутта, Калкатта — Ҳиндистондаги шаҳар, Ҳугли дарёси (Ганг дарёсининг ирмоғи) бўйида. Ғарбий Бенгалия штатининг маъмурий маркази. Мамлакатнинг энг катта иқтисодий, савдо-молия ва маданий марказларидан. Аҳолиси 4,4 млн. кишидан зиёд, Катта Калкуттада 11,5 млн. киши (1990-йиллар ўрталари). Катта Калкутта ўзаро туташиб кетган ва дарё соҳили бўйлаб 100 км га чўзилган бир неча ўнлаб катта-кичик шаҳарлардан иборат.

Иқтисодий географик ўрнининг қулайлиги К.нинг ривожланишига имкон яратди. Калкутта — транспорт йўллари тугуни, йирик порт. Калкутта порти юк экспорт қилишда 1-ўринда, импорт бўйича Бомбай (Мумбай)дан кейин туради (йиллик юк ортиб-тушириш 10 млн. т). Халқаро аэропорт (Дамдам), метрополитен бор. Калкутта саноати маҳсулотининг етакчи тармоғи — жут саноати (90% миллий ва дунё жут саноати маҳсулотининг қарийб ярмини беради). Катта Калкуттада 100 дан ортиқ жут корхонаси бор. Металлсозлик ва машинасозлик (саноат ускуналари, электроника, кемасозлик ва кема ремонти, автомобилсозлик, станоксозлик) корхоналари мавжуд. Бўёқлар, пластмасса, резина буюмлари, кимёфармацевтика препаратлари, ўғитлар, ип газлама, трикотаж, ойна, кун поябзал ишлаб чиқариш, полиграфия, нефт кимёси ҳамда озиқ-овқат саноатлари ривожланган.

Калкуттага 1686—90-йилларда Англиянинг ОстИндия компанияси асос солган. Шаҳар компаниянинг факторияси ва Уилям форти атрофида қурила бошлади. Форт атрофидаги 3 қишлоқдан бирининг номи билан Калкутта (Калигат) деб аталган. 1757-йил 23-июлда Калкуттадан шимолрокда жойлашган Плесси қишлоғи ёнида бўлиб ўтган жангда инглизлар (800 инглиз аскари ва 2200 сипоҳи) Бенгалия навоби Сирож уд-Давланинг 68 минг кишилик қўшинини тормор этдилар. Ўша жангдан сўнг Ҳиндистонда Британия мустамлакачи империяси ўрнатила бошлади, Калкутта эса унинг маъмурий маркази бўлиб қолди. 1773—1911 -йилларда шаҳар Ҳиндистондаги инглиз мустамлака маъмуриятининг энг катта саноат, савдо, молия ва маданий маркази эди. ХИХ аср ўрталарида Калкуттада чой, тўқимачилик ва жут саноатининг йирик фабрика ва заводлари қурилди. 1911 йилда Британия Ҳиндистони пойтахтининг Деҳлига кўчирилиши билан Калкутта ўзининг аввалги мавқеини йўқотди.

Калкуттада 2 та университет (жумладан, Калкутта университети) ва бошқа олий ўқув юртлари, илмий тадқиқот муассасалари, Миллий кутубхона (1912), Ҳинд музейи (1814), Виктория музейи (1906), ботаника боғи, расадхона бор. Қалъа (Уилям форти, 1696—1781) сақланган. Калкуттанинг тарихий маркази бўлган бу қалъа шаҳарни иккига — ҳукумат бинолари, университет, ҳашаматли уй-жойлар ва саноат, савдо корхоналари, ишчилар маҳаллалари жойлашган қисмларга бўлиб туради.^[1]