Kalligrafizm
Каллиграфизм (италянча: [каллиграˈфизмо]; cаллиграфисмо) — 1940-йилларнинг биринчи ярмида Италияда яратилган, ўзининг ифодали мураккаблиги билан умумий контекстдан ажралиб турадиган айрим филмларга нисбатан қўлланиладиган италян кино услубидир. Каллиграфизм „Телефони Бианчи“ (Оқ телефонлар) услубидаги Америка типидаги комедиялардан кескин фарқ қилади ва анча бадиий, ўта формалистик, ифода жиҳатдан мураккаб ҳисобланади[1]. Асосан замонавий адабий материалларга биринчи навбатда, Cоррадо Алваро, Эннио Флаиано, Эмилио Cеcчи, Франcесcо Пасинетти, Виталиано Бранcати, Марио Бонфантини ва Умберто Барбаро каби муаллифларнинг италян реализми асарларига таянади[2].
Асосий тавсифлари
Ушбу турли-туман филмлар тўпламидаги етакчи хусусият кинонинг бошқа санъат турларига нисбатан ифодавий мустақиллигини тасдиқлаш. Шу билан бирга, турли бадиий ҳамда ифода тилларини бирлаштира оладиган ва ўзаро қориштира оладиган услуб орқали уни бошқа санъат турлари билан тенг даражада қиёслаш имконияти туфайли Европа даражасидаги кино билан рақобатлашиш истаги ҳисобланади[3].
Натижада, кўплаб маданий тенденсияларни ёдга солишга қодир бўлган ва шу билан бирга, шаклий эътибор, „Телефони Бианчи“ (Оқ телефонлар) киноси даврида қадри туширилган кинонинг „ҳунармандчилик“ хусусиятини қайта баҳолаш орқали уларни яхлит ифода шаклида уйғунлаштира оладиган шаклан мураккаб кино юзага келди. Ушбу филмлар устида ишлашда кўплаб катта тажрибага эга техник мутахассислар, жумладан, операторлар Массимо Терзано, Убалдо Арата ва Cарло Монтуори ҳамда саҳна безакчилари Виргилио Марчи, Гино Cарло Сенсани ва Антонио Валенте ҳамкорлик қилишади[1].
Асосий адабий манбалар асосан ХИХ асрнинг италян (Антонио Фогаззародан тортиб Эмилио Де Марчигача), рус ва франсуз бадиий адабиёти намуналаридир. Филмлар устида Cоррадо Алваро, Эннио Флаиано, Эмилио Cеcчи, Франcесcо Пасинетти, Виталиано Бранcати, Марио Бонфантини ва Умберто Барбаро каби ёзувчилар ҳамкорлик қилади. Тасвирий жиҳатдан эса каллиграфия Тоскана Маcчиаиолиларига, пре-рафаэлитларга ва символистларга таянади. Бу маънода, замонавий франсуз киносининг, хусусан, поэтик реализм ҳамда Жеан Реноир, Марcел Cарнé ва Жулиэн Дувивиэр асарларининг, шунингдек, Америка ва немис киносининг таъсири устунлик қилади[1].
Франсуз поэтик реализми ва италян неореализмидан фарқли ўлароқ, ушбу қисқа оқим филмлари ҳеч қандай реалистлик даъвосига ёки ижтимоий мажбуриятга эга эмас эди[4]. Асосий қизиқиш ҳар бир ишлаб чиқариш компонентининг профессионаллигини оширишга қодир бўлган кинода мужассамлашган шаклий парвариш ва маданий ҳаволаларнинг бойлиги бўлиб қолмоқда. Каллиграфизм (Cаллиграфисмо) ишлаб чиқариш тизимида янгиликларга олиб келмайди, балки унинг сифатини оширади ва фашистик маданиятнинг тор чегараларини энгиб ўтишга қизиққан янги муаллифлар авлодининг амбицияларини очиб беради. Ўша давр танқидчилари ушбу оқимни ҳақиқатдан йироқ ва юзаки деб тамғалаганлар (махсус „каллиграфизм“ иборасини яратган ҳолда); кейинчалик, 1960-йиллардан бошлаб, бу чекловчи ҳукм тузатилди[5].
Режиссёрлар ва филмлар
Ушбу оқимнинг энг машҳур намояндаси Марио Солдати бўлиб, у узоқ йиллик ёзувчи ва режиссёр сифатида адабий асарларга асосланган ҳамда мустаҳкам шаклий тузилишга эга филмлари билан танилган: „Дора Нелсон“ (1939), „Пиccоло мондо антиcо“ (1941), „Маломбра“ (1942), „Трагиc Нигҳт“ (1942), „Ин Ҳигҳ Плаcес“ (1943). Тасвирий жиҳатдан мураккаб бўлган унинг филмлари, воқеалар марказига „Телефони Бианчи“ (Оқ телефонлар) киноси қаҳрамонларига бегона бўлган, драматик ва психологик кучга эга персонажларни қўяди. Танқидчи сифатида ҳам фаол бўлган Луиги Чиарини ушбу йўналишни ўзининг „Слеэпинг Беаутй“ (1942), „Стреэт оф тҳе Фиве Моонс“ (1942) ва „Тҳе Иннкеэпер“ (1944) филмларида тадқиқ этган. Эклектик Фердинандо Мариа Поггиоли ҳам ушбу услубга яқинлашади, у „Жеалоусй“ (1942) филмидан кейин, 1943-йилда „Тҳе Приэстъс Ҳат“ филмини суратга олади.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Брунетта, Гиан Пиэро. Сториа дел cинема мондиале (ит). Эинауди, 2002 — 357–359-бет. ИСБН 978-88-06-14528-6.
- ↑ Мартини, Андреа. Ла белла форма. Поггиоли, и cаллиграфиcи э динторни. Марсилио, 1992. ИСБН 88-317-5774-1.
- ↑ Роберто, Cампари. Ил фантасма дел белло. Иcонологиа дел cинема италиано (ит). Марсилио, 1994. ИСБН 88-317-5898-5.
- ↑ Брунетта, Гиан Пиэро. Cент'анни ди cинема италиано (ит). Латерза, 1991 — 258-бет. ИСБН 978-8842046899.
- ↑ Мартини, Андреа. Ла белла форма. Поггиоли, и cаллиграфиcи э динторни (ит). Марсилио, 1992. ИСБН 88-317-5774-1.