Ziyosfera

Kamoliddin Behzod

Темурийлар саройида Уйғониш даврида фаолият юритган. Кейинчалик Табриздаги шоҳ устахоналарида Сафавийлар хизматига киради. Тахминан 1450-йилда Ҳиротда туғилган ва 1535-йилда Табризда вафот этган. Беҳзодга оид деб айтилган кўплаб асарлардан фақат бир нечтаси унинг қўли билан яратилгани тан олинган. У форс миниатюраси услубини такомиллаштириб, бутун дунёга танилишига сабабчи бўлган[1].

Камолиддин Беҳзод

Беҳзод тасвирланган миниайтура
Таваллуди 1455-йил
Ҳирот
Вафоти 1535-йил
Табриз
Миллати форс
Соҳаси миниатюра
Машҳур суратлари Ҳамса (миниатюра)
Зафарнома (миниатюра)
Мантиқ ут-тайр (миниатюра)
Бўстон (миниатюра)

Ҳиротдаги мусаввирлар устахонаси бош мусаввири бўлган. Камолиддин Беҳзоднинг шоҳ кутубхонасидаги мавқеи баланд эди. Унинг санъати ўзига хос бўлиб, форс миниатюрасининг умумлашган геометрик атрибутларини ўз ичига олади. Рассомчиликда ўз услубини яратган. Унинг ишларида қадрият ва характер индивидуаллигидан моҳирона фойдаланилган. Беҳзоднинг энг машҳур асарларидан бири – Саъдий Шерозийнинг 1488-йилдаги „Бўстон“ асари учун тайёрланган „Юсуф ва Зулайҳо“ миниатюрасидир[2].

Таржимаи ҳоли

Камолиддин Беҳзод ҳаёти ҳақидаги энг ишончли манбалар Ҳирот саройи ёки Сафавийлар саройи билан бевосита алоқадор шахслардан олинган. Заҳириддин Муҳаммад Бобур, Хондамир, Мирзо Ҳайдар, Дўст Муҳаммад ибн Сулаймон, Қози Аҳмад Қомий ва Искандарбек Мунший каби тарихий шахслардан ишончли маълумотлар бизгача етиб келган. Усмоний тарихчилари томонидан берилган маълумотлар Беҳзод ва унинг асарлари атрофида мавжуд бўлган ҳар хил афсоналар билан бузиб кўрсатилган[3].

Ҳусайн Бойқаро саройидаги фаолияти

Беҳзод мусаввирликни Пир Сайд Аҳмад Табризийдан ўрганган, ўз ижодида мусаввир Ҳалил Мирзо Шоҳрухийнинг услубини давом эттириб, уни ривожлантирган ва камолга етказган. Ёш мусаввир истеъдоди жуда тез шаклланган. Қози Аҳмад Қомийнинг таъкидлашича, Беҳзод етим қолганидан кейин Мирак томонидан қўллаб-қувватланади. Баъзи олимларнинг фикрича, унинг ака-укалари бўлган. Уларнинг фарзандлари эса, Беҳзоднинг шогирлари бўлишган. Беҳзод ижоди 1470-йилларда бошланган ва унга нисбат берилган асарларнинг аксарияти 1480—1495-йилларга тўғри келади. Шеила Cанбйнинг таъкидлашича, Беҳзод ўша даврдаги ҳукмрон сиёсатга қарши бўлган. Басил Грайнинг айтишича, 1496-йилда Султон Ҳусайннинг рассомлик устахонасига раҳбарлик қилган[4].

Кейинчалик Ҳусайн Бойқаронинг вазири Мир Алишер Навоий хизматида бўлган рассом ва хаттот Мирак Наққош тарбиялагани айтилади. Беҳзод ҳақидаги биринчи тарихий манба „Хулосат ул-акбар“ асарида учрайди. Асарда Хондамир томонидан 1499—1500-йилларда ёзилган темурийлар сулоласи тарихи, 1471-йилгача бўлган воқеаларни ҳикоя қилади. Асарда Беҳзод тарихий шахслар билан боғлиқ бўлган жуда моҳир рассом сифатида тасвирланган[5].

Ҳиротда буюк темурийлар амири Ҳусайн Бойқаро хизматига кириб, форс тилидаги „Шоҳнома“ достони учун миниатюралар чизди ва мероси бардавом бўлган мактаб яратди. 1507-йилда Темурийлар давлати қулаши билан, Табризда Эрон Сафавийлари хизматига кирди[6].

Беҳзоднинг 1506-йилда Ҳусайн Бойқаро вафотидан кейинги ҳаёти ҳақида маълумотлар жуда кам. „Бобурнома“да Беҳзод 1507—1510-йилларда Муҳаммад Шайбонийхоннинг хизматига киргани аниқланган. Бу ҳақда бир латифа ҳам бор: „Муҳаммад Шайбонийхон Беҳзоддан ўзининг суратини чизиб беришни сўрайди. Натижадан қониқмаган Шайбонийхон расмни ўзи чизиб тугатади“[7].

Сафавийлар саройидаги фаолияти

Аъёнлар кенгаши, "Мураққойи Гулшан"

Беҳзоднинг Сафавийлар хизматига қандай киргани номаълум, аммо ёш шаҳзода Таҳмасп Ҳиротда ҳоким бўлиб турган пайтда унинг хизматида бўлганлиги тасдиқланган. Уни Сафавийлар саройига боғловчи биринчи ҳужжат Шоҳ Исмоилнинг 1522-йилда шоҳ устахонасига бошлиқ этиб тайинланиши ҳақидаги фармондир. Ушбу ҳужжат баъзи олимлар томонидан баҳсга сабаб бўлган. Хондамирнинг „Намойи ном’и“ асаридаги шеърий тўпламлар санасини белгилашда хронологик номувофиқлик мавжуд. Беҳзод ва Шоҳ Исмоилни боғловчи бошқа ҳужжат 1587-йилда Усмонийлар олими Мустафа Али Галипоглунинг „Маноқиб ул-ҳунарварон“ асарида келтирилган латифадир. Унда Беҳзод ва хаттот Маҳмуд Нишопурий Чалдирон жангида Усмонийлар ғалабасидан қўрқиб, яширинганлиги тасвирланган. Усмонли ғалабаси ҳақидаги башоратлар билан бирлаштирилганлиги сабабли, унинг тарихийлиги ва ҳақиқийлиги ҳақида шубҳалар мавжуд[8].

Бундан ташқари, Сафавий рассомлари Дўст Муҳаммад, Қози Аҳмад Қомий ва Искандар Муншийлар Беҳзоднинг ижод намуналарини ўзидан олдинги шахс билан ҳеч қандай алоқаси бўлмаган ҳолда, Шоҳ Таҳмасп томонидан ишлаганлигини таъкидлайдилар. Қози Аҳмаднинг аниқлик киритишича, Беҳзод Табризга Султон Аҳмад бошчилигида Таҳмасп кутубхонаси аллақачон мавжуд бўлган пайтда келган. Шунинг учун баъзи муаллифлар рассом Табризга янги шоҳ тахтга ўтиргандагина, 1524-йилда келган, деб фараз қилишади[9].

Муаллифлар Беҳзоднинг Сафавийлар саройидаги ҳаёти ҳақида озгина маълумот беради. Унинг салтанат кутубхонаси бошига қўйилгани, яъни барча рассомлар, хаттотлар, муқовачилар ва ҳоказоларга раҳбарлик қилгани деярли аниқ. Шоҳ устахонасида ишлаган, кейинчалик ривожланган услубнинг асосий йўналишларини берган. Қози Аҳмаднинг айтишича, Низомийнинг „Ҳамса“ асарини Шоҳ Маҳмуд Нишопурий хаттотлиги билан тасвирлаган. Беҳзоднинг Таҳмасп хизматида вафот этганини ва ҳижрий 669-йили (1535—1536) Табризда Шайх Камол ёнига дафн этилганини айнан Дўст Муҳаммад аниқлайди[10].

Умрини Табриздаги Сафавийлар саройида, оила аъзолари қуршовида якунлайди. Унинг жияни – хаттот Рустам Али, Табризда унинг таълимотига амал қилган катта жиянлари Муҳиб Али ва Музаффар Али ҳам рассомлар бўлиб, Сафавийлар саройида ишлаганлар. Унинг шогирдлари орасида Шайхзода, Қосим Али, Оға Мирак ва бошқалар бор[11].

Асарлари

Султон Ҳусайн Мирзо сайрда, Мураққойи Гулшан, 62-бет

Фақат битта қўлёзмада Беҳзод имзоси қўйилган расмлар мавжуд, деб барча замонавий олимлар томонидан ҳақиқий деб баҳоланган: „Боғ“ асари Саъдий Шерозий томонидан Ҳусайн Бойқаро кутубхонаси учун тайёрланган[12]. Бу китобда бешта иллюстрация Беҳзод томонидан имзоланган. Колофон котиб Султон Али Машҳадий томонидан имзоланган ва 1488-йил, миниатюралардан иккитаси 1488—1489-йилларга тегишли.

Беҳзодга ёки унинг Ҳиротдаги яқин ҳамкорларига услубий жиҳатдан тегишли бошқа асарлар қуйидагилардир:

Саъдийнинг 1478-йилдаги „Бўстон“ нусхаси (ҳалигача баҳсли)[13];

„Зафарнома“ нусхаси („ғалаба китоби“) Шарофиддин Али Яздийнинг 1467-йилда ёзилган ва Ҳусайн Бойқарога бағишланган. Мўғуллар императори Жаҳонгир томонидан таърифланган Ҳиндистонда кўплаб ўзгаришларга учраган ва унда уста қўли билан саккизта миниатюра борлиги айтилади[14];

Фаридиддин Атторнинг „Мантиқ ал-тайр“ асарига чизилган сурати 1483-йилдаги чизилган сурати[15];

Алишер Навоийнинг ҳижрий 890-йил[16] / милодий 1485-йилдаги „Ҳамса“ асарининг Ҳусайн Бойқаронинг ўғли Бади уз-Замонга бағишланган сурати[17];

Амир Хусрав Деҳлавийнинг „Ҳамса“ асарига ҳижрий 890-йилда[16] / милодий 1485-йилда чизилган сурати[18];

Саъдийнинг „Гулистон“ асарига ҳижрий 891-йил / милодий 1486-йилда чизилган сурати[16][19];

Низомийнинг „Ҳамса“ асари учун икки сурат, бири ҳижрий 900-йили / милодий 1494—1495-йили ва иккинчиси ҳижрий 846-йили[16] / милодий 1442-йили[16][20][21].

Шеила Cанбйнинг фикрича, Парижда сақланаётган, 1496-йилга оид „Гулистон“ асаридаги „Атиргул боғи“ миниатюраларини олдин Беҳзодга тегишли эканлигига ишончли далил йўқ. Ричард Эттингҳаусен эса Беҳзодга тегишли бир қанча алоҳида саҳифалар ҳам борлигини эслайди. Хусусан, шоир Хотифийнинг 1511-йилга оид машҳур портретини мисол келтиради[22].

Унинг Сафавийлар ҳукмронлиги даврида 1524—1525-йиллардаги Орифийнинг „Гўйи Чувгон“ асари, Султон Муҳаммад, Мирак, Дўст Муҳаммад ва ҳатто Шоҳ Таҳмаспнинг ўзи каби йирик қўлёзмаларга қўшган ҳиссаларини ҳам айтиб ўтиш лозим[23].

Беҳзод услуби

Беҳзод ижодига хос бир қанча хусусиятлар унинг ўлимидан кейин ҳам Ҳиндистон ва Эронда кенг қўлланади[24].

Беҳзод жонли услуби билан ажралиб туради. Кўпинча, унинг кундалик ҳаётдаги юмушлар билан шуғулланадиган қаҳрамонлари турлича ва унчалик позициялар, муносабат ва ҳис-туйғуларда акс этадилар. Унинг тасвирлари реализм ва ҳатто маълум бир ҳазиломузлиги билан ажралиб туради. Шеила Cанбй каби олимлар, асарларни тирик моделлардан олинган бўлиши мумкинлигига ишонишади[25].

Беҳзод миниатюра санъатида ўзидан олдин қўлланган устун безак жиҳатига чек қўймайди, балки элементларни аралаштириб юборади. Замонавий кундалик ҳаёт саҳналарини эса, кўпроқ натуралистик тарзда акс эттиради. Масалан, Саъдий Шерозийнинг „Бўстон“ асаридаги миниатюраларнинг нақшларида исломгача бўлган зардуштийликни тасвирлайди[26].

Бу усул рассомчиликдаги янгича йўналиш бўлиб, композицияларнинг уйғунлиги билан ажралиб туради. „Бўстон“ асаридаги Зулайҳо таъқиб қилаётган Юсуф саҳнасини акс эттирувчи машҳур саҳифани мисол қилиб келтириш мумкин. Беҳзод тасвир орқали ўша давр жамияти ва адабиётида устун бўлган тасаввуфий мавзуларни уйғотмоқчи бўлган бўлиши мумкин[27].

Рангли асар ҳам Беҳзодга жуда хос бўлиб, унинг композициялари таъсирини кучайтиради. Асарларида асосан ёрқин ранглардан фойдаланган, лекин унинг палитраси, ранглари аралашган ва бир-бирига мутаносибдир. Унинг бошқа расмларида, хусусан Ҳусайн Бойқаронинг „Зафарномаси“да ҳам яхши модуляцияланган, ёрқин ранглар билан ажралиб турадиган бу юмшоқ палитрани топиш мумкин[28]. Беҳзод бу ранг илмига ўта назоратли, нозик ва пухта чизмачилик ишини қўшади.

Беҳзод мероси

Эронда

Султон Ҳусайн Мирзо сайрда, Мораққойи Гулшан, п. 55

Нақшларнинг аниқлиги ва тартиби Беҳзод услубининг муҳим жиҳатидир. Бу услуб ХВИ асрнинг биринчи ярмида Ҳирот, Табриз ва Бухорода фаол бўлган Шайхзода услубида учрайди. Усмонийлар империяси тарихчиси Мустафо Алидан Шайхзода Беҳзоднинг шогирди бўлганлигини, айнан у ва унинг замондошлари орқали Беҳзод услуби Бухоро рассомларига ўтгани маълум[29].

Беҳзод мероси, айниқса, Табриз устахонасида яратилган асарларда яққол намоён бўлади. Китобхонага раҳбарлик қилган Беҳзод у ерда ишлаган рассомларнинг кўпчилигига таъсир ўтказган. У ерда Шоҳ Таҳмаспнинг „Шоҳнома“си каби ажойиб қўлёзмалар яратилган. Гарчи бу асарга раҳбарлик қилиш Султон Муҳаммадга, кейин эса бошқа рассомларга ишониб топширилган бўлса-да, Беҳзоднинг услуби у ерда ҳам мавжуд. Султон Муҳаммаднинг услуби аста-секин рассом Ҳиротий томонидан таъсирланган кўринади: 1630—йилларда чизган расмларида рангларнинг янада юмшоқ диапазони ва композицияга янада оқилона ёндашгани акс этади. Лекин қўлёзманинг иккинчи муаллифи Мир Мусаввир билан Беҳзод услубининг ҳамоҳанглигини аниқ палитра, аниқ ва уйғун композициялар, аниқ чизгиларда топиш мумкин[30].

Бобурийлар Ҳиндистонида

Бобурий ҳукмдорлари Бобур, Ҳумоюн, Акбар, Жаҳонгир ва Шоҳ Жаҳон қўлёзмаларида Беҳзодга тегишли асарлар мавжуд. Ҳумоюн 1536-йилда Ҳиндистондан ўзи билан бирга Беҳзод чизган „Темурнома Ҳумоюн“ асарини олиб кетди. Унинг ворислари қироллик кутубхонасига бошқа жилдларни ҳам қўшадилар. Беҳзодга тегишли расмлар ҳам Бобурийлар давлати рассомлари учун илҳом манбаи бўлган. Асли эронлик икки рассом Мир Саидали ва Мир Абдусамад миниатюра санъатини Беҳзод ижодидан сабоқ олдилар[31].

Балтимордаги „Зафарнома“, Британия кутубхонасидаги „Ҳамса“ ва „Гулистон“ асарларидаги баъзи миниатюралар бир қанча бобурий рассомлари учун намуна бўлганлигини кўрсатади. Акбарнинг йилномачиси Абулфазл Алломий Бобурий саройи санъаткорлари орасидан Беҳзодни намуна сифатида келтиради. Империя кутубхоналаридаги албомларда Беҳзоднинг расмлари борлиги унинг асарлари обрў-эътиборини ХВИ—ХВИИ асрларда кучайганлигини билдиради. Шоҳжаҳон ўзининг янги шаҳри – Шоҳжаҳонободнинг деворий расмларини ҳам Беҳзод асарларига қиёслайди. Бобурий императорлари йилномаларидаги кўплаб ҳужжатли маълумотлар Беҳзод империя санъати ривожланаётган даврда кўплаб миниатюрачиларга намуна бўлганини кўрсатади. Энг машҳур рассомлар унинг ижодидан илҳомланганлигини кўрсатади[32].

Хотираси

Беҳзоднинг асарлари 2006-йилда Адабиёт бўйича Нобел мукофоти совриндори бўлган Орҳан Памук томонидан 1998-йилда турк тилида нашр этилган „Беним Адıм Кıрмıзı“ романида акс эттирилган[33].

Тожикистон миллий музейи 1959—2011-йилларда Камолиддин Беҳзод номида бўлган[34].

1982-йилда Бухорода Камолиддин Беҳзод номидаги тасвирий санъат музейи очилган[35].

Ўзбекистон Республикаси биринчи Президенти Ислом Каримовнинг 1997-йил 23-январдаги „Ўзбекистон бадиий академиясини ташкил этиш ҳақида“ги Фармони ҳамда Вазирлар Маҳкамасининг 1997-йил 11-мартдаги 131-сонли Қарорига асосан Тошкент театр ва рассомлик санъати институти қошида очилган рассомлик факултети негизида Камолиддин Беҳзод номидаги Миллий рассомлик ва дизайн институти ташкил топди[36].

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1997-йил 23-декабрдаги ВМ-559-сонли „Буюк мусаввир Камолиддин Беҳзод таваллудининг 545 йиллигини нишонлаш тўғрисида“ги Қарорига асосан Камолиддин Беҳзод номидаги мемориал боғ-музейи ташкил этилган[37].

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2020-йил 6-ноябрдаги қарори билан дастгоҳли рангтасвир, рангтасвир, графика ва миниатюра, ҳайкалтарошлик, амалий санъат, дизайн, санъацҳунослик ва музейшунослик йўналишларида иқтидорли талабаларни рағбатлантириш учун Камолиддин Беҳзод номидаги давлат стипендияси таъсис этилди[38].

2022-йилда Фарғона шаҳрининг марказий кўчаларидан бирига маҳаллий ҳокимлик қарори билан Беҳзод номи берилди.

Машҳур портретлари

  • Amir Temur va Misrning Mamluk sultoni jangi.
    Амир Темур ва Мисрнинг Мамлук султони жанги.
  • Behzodning asirga olingan va oʻldirilgan keksalarning dafn marosimi tasvirlangan miniatyura rasmi.
    Беҳзоднинг асирга олинган ва ўлдирилган кексаларнинг дафн маросими тасвирланган миниатюра расми.
  • Yusuf va Zulayho[39].
    Юсуф ва Зулайҳо[39].
  • "Iskandarnoma"dan olingan miniatyura rasmi.
    "Искандарнома"дан олинган миниатюра расми.
  • "Iskandarnoma"dan olingan miniatyura rasmi.
    "Искандарнома"дан олинган миниатюра расми.
  • Hayvonlarni ovlash jarayoni.
    Ҳайвонларни овлаш жараёни.
  • Qirolning boshini chopish jarayoni.
    Қиролнинг бошини чопиш жараёни.
  • Sulton Husayn.
    Султон Ҳусайн.
  • Amir Temurning taxtga chiqishi.
    Амир Темурнинг тахтга чиқиши.
  • Raqsga tushayotgan darveshlar (taxminan 1480-1490-yillar).
    Рақсга тушаётган дарвешлар (тахминан 1480-1490-йиллар).
  • Darvesh portreti[40]
    Дарвеш портрети[40]

Манбалар

  1. ↑ „БЕҲЗĀД, КАМĀЛ-АЛ-ДĪН“.
  2. ↑ „Ҳерāт счоол“. Британниcа (1998-йил 20-июл). Қаралди: 2020-йил 9-декабр.
  3. ↑ „БЕҲЗĀД, КАМĀЛ-АЛ-ДĪН“.
  4. ↑ „Биҳзад'с Лост Албум“.
  5. ↑ Норқулов Н., Низомитдинов И., Миниатюра тарихидан лавҳалар, Т., 1970
  6. ↑ „Вол. 1 Но. 1 (2021): Узбекистан: Лангуаге анд Cултуре“. 2023-йил 17-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 17-январ.
  7. ↑ „Тҳе Ага Кҳан Програм фор Исламиc Арчитеcтуре ат Ҳарвард Университй анд тҳе Массачусетц Институте оф Течнологй“.
  8. ↑ ҲИСТОРИC CОЛЛЕCТИОН АТ ЖОҲН WОРК ГАРРЕТТ ЛИБРАРЙ
  9. ↑ „Бîҳзад“.
  10. ↑ „Тҳе Тинй Биг Wорлд оф Камал ал-дин Биҳзад – А Персиан Миниатуре Паинтер“.
  11. ↑ „Тҳе Счоол оф Биҳзад анд тҳе Миниатурисц Ақа Мирак анд Мир Мусаввир“.
  12. ↑ Cонсервé à ла библиотҳèқуэ натионале ду Cаире, Адаб Фарси 908.
  13. ↑ Шеикҳ Мослеҳ ал-Дин Саади Ширази
  14. ↑ Жоҳнс Ҳопкинс Университй, Гарретт Либрарй.
  15. ↑ Cонсервéэ ау Метрополитан Мусеум оф Арт де Неw Ёрк, 63.210.
  16. ↑ 16,0 16,1 16,2 16,3 16,4 Ҳижрий тақвим
  17. ↑ л’оувраге эст дивисé энтре ла Бодлеиан Либрарй à Охфорд, Эллиотт 287, 317, 339, 408 эт ла Жоҳн Рйландс Университй Либрарй де Манчестер, Турк. 3.
  18. ↑ Честер Беаттй Либрарй де Дублин, перс. мс. 156.
  19. ↑ cонсервéэ данс ла cоллеcтион привéэ А.Соудавар.
  20. ↑ cонсервéэ à Лондрес, БЛ. Адд. МС 25900.
  21. ↑ cонсервéэ à Лондрес, БЛ, Ор. МС. 6810.
  22. ↑ Cоллеcтион ду принcе эт де ла принcессе Саруддин Ага Кҳан, М.192.
  23. ↑ (ингл.) Тҳомпсон, Жон эт Cанбй, Шеила. Ҳунт фор Парадисе. Cоурц арц оф Сафавид Иран, 1501 – 1576. [эхпо. Неw-Ёрк, Милан, 2003 – 2004] Милан : Скира, 2003.
  24. ↑ Усмонов О., Мадраимов А., Камолиддин Беҳзод, Т., 2000; Кўзиев Т., Беҳзод ва тамаддун. Т., 2000
  25. ↑ „Беҳзāд, Персиан паинтер“. Энcйcлопæдиа Британниcа.
  26. ↑ Аḥмад ибн Мīр Муншī, ал-Ḥусаинī, транслатед бй Владимир Минорскй. Cаллиграпҳерс анд паинтерс / а треатисе бй Қади Аҳмад, сон оф Мир-Мунши, cирcа А.Ҳ. 1015/А.Д. 1606. Wашингтон, 1959. 
  27. ↑ „Беҳзад'ıн Юсуф иле Зüлейҳа Минятüрü Üзерине“.
  28. ↑ Басил, Грай. Персиан паинтинг. Неw Ёрк: Риззоли, 1977 — 115-бет. ИСБН 0-8478-0080-6. ОCЛC 3030835. 
  29. ↑ Ашрафи М. М., Бехзад и развитие буҳарской школи 16в., Душанбе, 1987
  30. ↑ „Миниатуре Паинтинг“.
  31. ↑ „Биҳзад, мастер оф Персиан паинтинг“.
  32. ↑ Катоузиан, Ҳома. Са'ди, Тҳе Поэт оф Лифе, Лове анд Cомпассион. Онеwорлд Публиcатионс, 2006. ИСБН 978-1-85168-473-1. Қаралди: 2011-йил 22-январ (2011-йил 21-июлда асл нусхадан архивланган). 
  33. ↑ Мй Наме Ис Ред
  34. ↑ „Душанбе. Национальный музей Республики Таджикистан имени Кемаледдина Бехзада“.
  35. ↑ „Узбекистан. Город Бухара. Музей искусств имени Камолиддина Бехзода“.
  36. ↑ „ИНСТИТУТ ТАРИХИ“. 2023-йил 17-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 17-январ.
  37. ↑ ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ВАЗИРЛАР МАҲКАМАСИНИНГ ҚАРОРИ БУЙУК МУСАВВИР КАМОЛИДДИН БЕҲЗОД ТАВАЛЛУДИНИНГ 545 ЙИЛЛИГИНИ НИСҲОНЛАСҲ ТЎҒРИСИДА лех.уз 23.12.1997
  38. ↑ „КАМОЛИДДИН БЕҲЗОД НОМИДАГИ ДАВЛАТ СТИПЕНДИЙАСИ ТА’СИС ЭТИЛДИ“.
  39. ↑ „Юсуф анд Зулаикҳа“, Фолио 51р фром а Бустан оф Саъди
  40. ↑ „Портраит оф а Дервиш“.

Библиография

Cатегорй:Камал-уд-дин Биҳзад ҳақида Википедиянинг қардош лойиҳаларида кўпроқ билиб олинг
Маъно ва таржималари Викилуғатда
Медиа файллар Викиомборда
Таълим ресурслари Викиверситетда
Хабарлар Викиянгиликларда
Иқтибос, мақол ва маталлар Викииқтибосда
Асарлар матнлари Викиманбада
Китоб ва дарсликлар Викикитобда
  • Заҳириддин Муҳаммад Бобур, Бобурнома, тр. А. С. Беверидге, Лондрес, 1922, п. 272, 291, 329.
  • Дўстмуҳаммад Сулаймон Ҳировий, А Треатисе он Паинтерс анд Cаллиграпҳисц, Лаҳоре, 1936, п. 29.
  • Эскандар-Бег, И, п. 174.
  • (фа) Нур-ал Дин Моҳāммад Жаҳāнгир, Тузок-э жаҳāнгири ИИ, п. 116.
  • Мичаэл Баррй, Л’Арт фигуратиф эн Ислам мéдиéвал эт л'éнигме де Беҳзâд де Ҳéрâт (1465-1535), Фламмарион, 2004, ИСБН 2-08-010205-2
  • (фа) Кҳандамир, Ҳабиб ал-сияр, Тéҳéран, ИВ, п. 362.
  • (фа) Идем, Фасли аз Кҳолāсат ал-акбāр, Кабоул, 1345/1966, п. 63-64.
  • (ингл.) Тҳомас Лентз, " Чангинг Wорлдс: Биҳзад анд тҳе Неw Паинтинг ", Персиан Мастерс: Фиве Cентуриэс оф Паинтинг, эд., Шеила Р. Cанбй, Бомбай, 1990, п. 39-54.
  • (фа) Негāркари ирāни (" Персиан паинтинг "), Шеила Р. Cанбй, тр. М. Шаестеҳфар, Тéҳéран, 1992, ИСБН 964-92904-8-6
  • (фа) Нақāши ирāни (" Персиан паинтинг "), Басил Грай, тр. Арабали Шервеҳ, Тéҳéран, 1995, ИСБН 964-6564-86-0
  • (ингл.) Басил W. Робинсон, Фифтеэнтҳ Cентурй Персиан Паинтинг: Проблемс анд Иссуэс, Неw Ёрк, 1991.
  • (ингл.) Давид Ж. Рохбургҳ, " Камал ал-Дин Биҳзад анд Аутҳоршип ин Персианате Паинтинг ", Муқарнас, Вол. ХВИИ, 2000, п. 119-146.
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Kamoliddin_Behzod" dan olindi