Канада парламенти (инглизча: Парлиамент оф Cанада, франсузча: Парлемент ду Cанада) икки палатадан иборат. Жамоатлар палатаси 335[1] депутатдан иборат бўлиб, униноминал сайлов округларида (яъни бир киши вакили) кўпи билан беш йил муддатга сайланади. Сенат 105 нафар сенатордан[2] иборат бўлиб, Бош вазир маслаҳати билан генерал-губернатор томонидан тайинланади.

Канада парламентида ҳозирда 5 партия вакили бўлса-да, улардан фақат иккитаси Канадада ҳукмронлик қилади ва 1867-йилги Канада конфедерациясидан кейин улар ўз навбатида мамлакатни бошқарган: булар консерватив ва либерал партиялар. Бироқ, 2011-йилги Канада федерал сайловларидан сўнг, биринчи марта Консерватив партия кўпчилик остида, Янги Демократик партия (ЙДП) расмий мухолифатга айланди ва Либерал партия Жамоатлар палатасида сезиларли миқдордаги ўринларни йўқотди.

Жамоалар палатасида ўтирган маҳаллий депутат учун канадаликлар бир турда бир аъзолик кўпчилик овоздан фойдаланган ҳолда овоз беришади. Канадаликлар тўғридан-тўғри бош вазирга овоз бермайдилар, сенаторларни ҳам сайламайдилар.

Қисман сайловлар икки умумий сайлов оралиғида, ўрин бўшаб қолганда ўтказилиши мумкин. Қисман сайловларни тайинлаш бош вазирнинг ваколатидир. Сўнгги миллий референдум 1992-йилда Шарлоттаун келишуви томонидан таклиф қилинган конституциявий ўзгаришлар бўйича ўтказилган. Бунда, айниқса, бир масала сайлов кампаниясида устунлик қилди ва қайсидир маънода сайлов амалда референдумга айланди. Энг сўнгги мисол 1988-йилги сайловлар бўлиб, у кўпчилик партиялар ва кузатувчилар томонидан АҚШ билан эркин савдо келишуви бўйича референдум сифатида қаралган.

Кўп 10 йиллар давомида сайловларда иштирок этиш улуши доимий равишда пасайиб бормоқда, гарчи охирги сайловларда у 4% га ошган бўлса ҳам. Ҳозирги вақтда федерал сайловларда рўйхатга олинган сайловчиларнинг тахминан 60% и овоз бериш ҳуқуқидан фойдаланади, аммо бу рақам вояга этганларнинг тахминан 50% ини ташкил қилади.

Охирги умумий сайлов 2019-йил 21-октабрда бўлиб ўтди[3].

Белгиланган кунда сайловлар

Канаданинг Сайлов қонунига ўзгартиришлар киритиш тўғрисидаги қонун кучга кириши билан (2006-йилда қабул қилинган C-16 қонуни), Канадада федерал сайловлар белгиланган кунда ўтказилиши керак: кундан кейинги тўртинчи календар йилнинг октабр ойининг учинчи душанбасида тог''ри келади.

Айни пайтда, сайлов қонунчилигида кенгашдаги генерал-губернатор зарур деб ҳисоблаганда парламентни тарқатиб юбориши мумкин[4].

  • Бош вазирнинг илтимосига биноан;
  • федерал депутатларнинг ишонч овози туфайли, бу амалдаги ҳукумат учун ноқулай якунланди.

Бугунги кунга қадар режалаштирилган санада федерал сайловлар ўтказилмаган, чунки 2008-йилги Канада федерал сайловлари Бош вазирнинг илтимосига биноан ва 2011-йилги Канада федерал сайловлари салбий ишонч вотуми туфайли тайинланган.

2006-йилгача

Бош вазир деярли исталган вақтда генерал-губернатордан сайлов ўтказишни сўраши мумкин; аммо, Канада Ҳуқуқлар ва эркинликлар Хартиясининг 4-моддасига мувофиқ, сайловлар ўтган умумий сайловлар ҳужжатларни топшириш учун белгиланган кундан бошлаб беш йилдан кечиктирмай ўтказилиши керак. Худди шу мажбурият барча ҳудудларда қўлланади.

Ушбу чеклаш қатъий равишда қонун чиқарувчи ёки ассамблеянинг амал қилиш муддатига тааллуқлидир: қонун чиқарувчи орган умумий сайлов ҳужжатлари топширилмагунча „шаклланган“ деб ҳисобланмайди ва у тарқатиб юборилган пайтда ўз фаолиятини тўхтатади. Шундай қилиб, 1930—1935-йиллардаги каби икки сайлов куни орасидаги давр беш йилдан ортиқ бўлиши керак.

Шунингдек, уруш ёки қўзғолон бўлса, сайловлар қолдирилиши мумкин.

Ҳукуматлар анъанавий равишда сайловлар орасида тахминан тўрт йил ишлайди, аммо 1990-йилларда Жан Кретеннинг либерал ҳукумати даврида сайловлар ўртача ҳар уч ярим йилда бир марта чақирилар эди.

Сайловлар одатда кузда ёки баҳорда бўлиб ўтади. Бу эса, олдиндан айтиб бўлмайдиган об-ҳавонинг қишки сайловлар билан боғлиқ муаммоларни енгиллаштиради. Бундан ташқари, ёзда кўплаб канадаликлар таътилда бўлган ва озчилик овоз беришга мойил бўлади.

Сайлов кампанияларининг давомийлиги

Кампания давомийлиги ҳар хил бўлиши мумкин, аммо Канаданинг Сайлов қонуни камида 36 кунни белгилайди. Сайлов кампаниясининг давомийлиги бўйича максимал чегара йўқ. Бироқ, Канада Ҳуқуқ ва эркинликлари Хартиясининг 5-моддасида парламент камида ўн икки ойда бир марта йиғилишини белгилайди; Шундай қилиб, сайловолди ташвиқоти кўрсатмалар бажарилиши учун ўз вақтида тугаши ва парламент сессияси охирги йиғилишдан ўн икки ой ўтгач бошланиши керак. Федерал сайловлар душанба куни (ёки душанба дам олиш куни бўлса, сешанба куни) ўтказилиши керак.

Энг узун сайлов кампанияси 1926-йилги сайловдан олдин бўлиб ўтди ва Кинг-Бинг иши билан бошланган 74 кун давом этди. Камида 36 кунлик муддатни белгиловчи қонун қабул қилинишидан олдин қисқароқ муддатга олтита сайлов ўтказилди.

Умуман олганда, сайловолди ташвиқоти муддати Бош вазир томонидан қонунда рухсат этилганича чекланади, чунки партияларнинг харажатлари Сайлов қонуни билан қатъий чекланган, аммо бунда харажатларни ошириш бўйича ҳеч қандай чора кўрилмаган.

39-сонли федерал сайловлар эълон қилиниши муносабати билан, кўпчилик сайлов кампаниясининг потенциал давомийлиги ҳақида, айниқса, сайлов 2005-йилги Рождество байрами арафасида ўтказилиши маълум бўлганда, 66 кун ичида, яъни охиргиси бўлганлиги ҳақида тахмин қилишди. сайлов кампанияси Рождество вақтида бўлиб ўтган вақт; 2006-йилги сайлов кампаниясининг бунчалик узоқ давом этишига ҳеч нарса халақит бермади, ахир, 2006-йилги сайловлар 2005-йил 29-ноябрда 2006-йил 23-январда 55 кунлик сайлов кампанияси билан белгиланган эди.

Манбалар

  1. ↑ „Мемберс оф Парлиамент - Ҳоусе оф Cоммонс оф Cанада“ (эн). www.оурcоммонс.cа. 2018-йил 9-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 27-сентябр.
  2. ↑ Сéнат ду Cанада. „Сéнат ду Cанада - Сéнатеурс“ (фр). Сéнат ду Cанада. 2018-йил 17-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 16-апрел.
  3. ↑ „Всеобщие выборы в Канаде / 19 октября 2015 года“ (эн). CБC. 2015-йил 6-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 16-апрел.
  4. ↑ Тҳе Оффиcе оф тҳе Сеcретарй то тҳе Говернор Генерал. „Тҳе Говернор Генерал оф Cанада“ (эн). 2018-йил 1-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 16-апрел.

Шунингдек

  • Канада сиёсати

Ҳаволалар