Kanadbak
Kanadbak yoki Kanara eroniy zodagon boʻlib, Sosoniylar shohi Xusrav II (h. 590–628) davrida, shuningdek boshqa bir qancha sosoniy hukmdorlar, jumladan Sosoniylar sulolasining soʻnggi shohi Yazdigard III (h. 632–651) davrida kanarang lavozimini egallagan.
Biografiyasi
Kanadbak ilk bor 628-yilda Xusravni agʻdargan fitnachilar qatorida tilga olinadi[1]. Xusrav agʻdarilgach, uning oʻgʻli Kavad II Sosoniylar imperiyasining shahanshohi boʻldi. Oradan uch kun oʻtib, Kavad Mihr Hormozdga otasini qatl ettirishni buyurdi. 632-yilda ketma-ket toʻntarishlar va qoʻzgʻolonlar davridan soʻng, Yazdigard III Istaxrda Sosoniylar imperiyasi podshohi sifatida toj kiydi. Bir yil oʻtib, musulmon arablar Eronga bostirib kirdilar va 636-yilda Sosoniylar imperiyasi poytaxti Ktesifon yaqinida joylashgan al-Qodisiyyada lager qurdilar.
Shundan soʻng sosoniylarning spahbedi Rostam Farroxzod qarshi hujumga tayyorgarlik koʻrdi va Piruz Xusrav boshchiligidagi Parsig guruhi, shuningdek Bahman Joduyih va Hormuzon, Rostamning oʻzi hamda Mihran Roziy boshchiligidagi Pahlav guruhi, Armanlardan iborat boʻlinma – Jalinus va Musel III Mamikonyan qoʻmondonligidagi qoʻshin kabi kuchlarni oʻz ichiga olgan qoʻshin toʻpladi. Qoʻshin tarkibiga, shuningdek, Kanadbakning oʻzi va uning oʻgʻli Shahriyor bin Kanara ham kirgan[2]. Jang davomida sosoniylar qoʻshini magʻlubiyatga uchrab, Shahriyor, Musel, Bahman, Jalinus hamda Rostam halok boʻldilar.
Shundan soʻng Kanadbak Abarshahrdagi mulklariga qochib ketdi. Shu bilan 652-yilda yana tilga olingan. Bu vaqtda Abdulloh ibn Omir Xurosonga bostirib kirib, u bilan sulh tuzgan edi. Ushbu kelishuvga koʻra, Kanadbak arablar foydasiga xiroj toʻlashga rozi boʻldi. Biroq, Tusdagi hududlari ustidan nazoratni saqlab qoldi. Nishopurdagi Kareniylar Burzin Shoh va Savar Karin boshchiligida ham Kanadbak, ham Abdulloh uchun tahdid tugʻdirib, ilgari Xurosonda oʻz nazoratida boʻlgan ayrim hududlarni qayta egallab oldilar[3]. Yoʻqotilgan yerlari qaytarib berilishi vaʼdasi evaziga Kanadbak Kareniy isyonchilaridan Nishopurni tortib olishda Abdullohga yordam berishga rozi boʻldi. Abdulloh va Kanadbak Nishopur atrofidagi hududlarni talon-toroj qila boshladilar va shaharni egallash uchun qattiq janglar olib bordilar.
Soʻngra Savar Abdulloh ibn Omir bilan sulh tuzishga urinib, agar kechirilsa, Nishopur darvozalarini ochib berishini bildirdi[4]. Abdulloh taklifga rozi boʻldi, biroq darvozalar ochilgach, qoʻshini bilan shaharga kirib, aholiga qarshi talon-toroj va qirgʻin boshladi. Shunda Kanadbak unga „Ey amir, sen gʻalaba qozonib, zafar topganingdan soʻng kechirimlilik qasos va jazodan ustunroq fazilatdir“, dedi. Shundan keyin Abdulloh Kanadbakning soʻziga quloq tutib, shaharni yana Kanadbak tasarrufiga qaytardi[5]. Shundan keyin Kanadbakning taqdiri qanday kechgani nomaʼlum. 10-asrda yashagan eroniy zodagon Abu Mansur Mamariy Kanadbak naslidan boʻlgan, deb aytiladi[6].
Manbalar
Adabiyotlar
- E.J. Brill's first encyclopaedia of Islam 1913-1936, Volume VIII. BRILL, 1993. ISBN 90-04-09794-5.
- Pourshariati, Parvaneh. Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran. London, United Kingdom: I.B. Tauris, 2008. ISBN 978-1-84511-645-3.
- Khalegi-Motlagh, Dj. (1983). "ABŪ MANṢŪR MAʿMARĪ". Encyclopaedia Iranica, Vol. I, Fasc. 4. 337 b. http://www.iranicaonline.org/articles/abu-mansur-mamari-minister-dastur-of-abu-mansur-b.