Kanadbak
Канадбак ёки Канара эроний зодагон бўлиб, Сосонийлар шоҳи Хусрав ИИ (ҳ. 590–628) даврида, шунингдек бошқа бир қанча сосоний ҳукмдорлар, жумладан Сосонийлар сулоласининг сўнгги шоҳи Яздигард ИИИ (ҳ. 632–651) даврида канаранг лавозимини эгаллаган.
Биографияси
Канадбак илк бор 628-йилда Хусравни ағдарган фитначилар қаторида тилга олинади[1]. Хусрав ағдарилгач, унинг ўғли Кавад ИИ Сосонийлар империясининг шаҳаншоҳи бўлди. Орадан уч кун ўтиб, Кавад Миҳр Ҳормоздга отасини қатл эттиришни буюрди. 632-йилда кетма-кет тўнтаришлар ва қўзғолонлар давридан сўнг, Яздигард ИИИ Истахрда Сосонийлар империяси подшоҳи сифатида тож кийди. Бир йил ўтиб, мусулмон араблар Эронга бостириб кирдилар ва 636-йилда Сосонийлар империяси пойтахти Ктесифон яқинида жойлашган ал-Қодисийяда лагер қурдилар.
Шундан сўнг сосонийларнинг спаҳбеди Ростам Фаррохзод қарши ҳужумга тайёргарлик кўрди ва Пируз Хусрав бошчилигидаги Парсиг гуруҳи, шунингдек Баҳман Жодуйиҳ ва Ҳормузон, Ростамнинг ўзи ҳамда Миҳран Розий бошчилигидаги Паҳлав гуруҳи, Арманлардан иборат бўлинма – Жалинус ва Мусел ИИИ Мамиконян қўмондонлигидаги қўшин каби кучларни ўз ичига олган қўшин тўплади. Қўшин таркибига, шунингдек, Канадбакнинг ўзи ва унинг ўғли Шаҳриёр бин Канара ҳам кирган[2]. Жанг давомида сосонийлар қўшини мағлубиятга учраб, Шаҳриёр, Мусел, Баҳман, Жалинус ҳамда Ростам ҳалок бўлдилар.
Шундан сўнг Канадбак Абаршаҳрдаги мулкларига қочиб кетди. Шу билан 652-йилда яна тилга олинган. Бу вақтда Абдуллоҳ ибн Омир Хуросонга бостириб кириб, у билан сулҳ тузган эди. Ушбу келишувга кўра, Канадбак араблар фойдасига хирож тўлашга рози бўлди. Бироқ, Тусдаги ҳудудлари устидан назоратни сақлаб қолди. Нишопурдаги Каренийлар Бурзин Шоҳ ва Савар Карин бошчилигида ҳам Канадбак, ҳам Абдуллоҳ учун таҳдид туғдириб, илгари Хуросонда ўз назоратида бўлган айрим ҳудудларни қайта эгаллаб олдилар[3]. Йўқотилган ерлари қайтариб берилиши ваъдаси эвазига Канадбак Карений исёнчиларидан Нишопурни тортиб олишда Абдуллоҳга ёрдам беришга рози бўлди. Абдуллоҳ ва Канадбак Нишопур атрофидаги ҳудудларни талон-торож қила бошладилар ва шаҳарни эгаллаш учун қаттиқ жанглар олиб бордилар.
Сўнгра Савар Абдуллоҳ ибн Омир билан сулҳ тузишга уриниб, агар кечирилса, Нишопур дарвозаларини очиб беришини билдирди[4]. Абдуллоҳ таклифга рози бўлди, бироқ дарвозалар очилгач, қўшини билан шаҳарга кириб, аҳолига қарши талон-торож ва қирғин бошлади. Шунда Канадбак унга „Эй амир, сен ғалаба қозониб, зафар топганингдан сўнг кечиримлилик қасос ва жазодан устунроқ фазилатдир“, деди. Шундан кейин Абдуллоҳ Канадбакнинг сўзига қулоқ тутиб, шаҳарни яна Канадбак тасарруфига қайтарди[5]. Шундан кейин Канадбакнинг тақдири қандай кечгани номаълум. 10-асрда яшаган эроний зодагон Абу Мансур Мамарий Канадбак наслидан бўлган, деб айтилади[6].
Манбалар
Адабиётлар
- Э.Ж. Брилл'с фирст энcйcлопаэдиа оф Ислам 1913-1936, Волуме ВИИИ. БРИЛЛ, 1993. ИСБН 90-04-09794-5.
- Поуршариати, Парванеҳ. Деcлине анд Фалл оф тҳе Сасаниан Эмпире: Тҳе Сасаниан-Партҳиан Cонфедераcй анд тҳе Араб Cонқуэст оф Иран. Лондон, Унитед Кингдом: И.Б. Таурис, 2008. ИСБН 978-1-84511-645-3.
- Кҳалеги-Мотлагҳ, Дж. (1983). "АБŪ МАНṢŪР МАʿМАРĪ". Энcйcлопаэдиа Ираниcа, Вол. И, Фасc. 4. 337 б. ҳттп://www.ираниcаонлине.орг/артиcлес/абу-мансур-мамари-министер-дастур-оф-абу-мансур-б.