Kanji

Канжи (японча 漢字, Канжи) — япон ёзувига асосланган ва ўгирилган Хитойча логографик элементлар. Идеограмманинг бир тури бўлиб, замонавий япон ёзув тизимида иккита япон алифбоси Ҳирагана ва Катакана билан қўлланади. Канжи япон ёзувининг муҳим қисмидир. Икки япон алифбоси Ҳирагана ва Катакана билан бирга апан канжи белгилари бугунги япон тилини ташкил этувчи 3 та белги ва алифбодир. Ҳирагана ва катакана бўғинли белгилар бўлса-да (ҳар бир ҳирагана ва ҳар бир катакана бўғинни ифодалайди), канжи логографик белгилардир (яъни ҳар бир канжи белгиси ўз маъносига эга ва сўзга мос келади). Канжи белгиларини бирлаштириб, турли маъноли кўплаб сўзларни яратиш мумкин.

Канжи белгилари ёзилган девор

Белгилар японча талаффузга эга; кўпчилигида иккита, биттаси хитойча товушга асосланган. Японияда бошқа хитойча белгилардан олинган белгилар компонентларини қуриш орқали бир нечта белгилар ихтиро қилинган. Меижи қайта тикланишидан сўнг, Япония оддий халқ орасида саводхонликни ошириш ниятида Хитойнинг соддалаштириш ҳаракатларига ўхшаш жараён орқали ҳозирги шинжитай деб номланувчи белгиларни соддалаштиришга ҳаракат қилди. 1920-йиллардан бери Япония ҳукумати ўз фуқароларини мавжуд сон-саноқсиз хитойча белгилар орқали тарбиялашга ёрдам бериш учун вақти-вақти билан белгилар рўйхатини нашр этади. Япон номларида ва умумий мулоқотда ишлатиладиган 3000 га яқин канжи мавжуд.

Маъноси

Канжи атамаси япон тилида том маънода „Кан белгилари“ деган маънони англатади. У япон тилида анъанавий хитой тилидаги каби бир хил белгилар ёрдамида ёзилган ва иккаласи ҳам хитой тилида ҳанзи (анъанавий хитойча: 漢字; соддалаштирилган хитойча: 汉字; пинйин: ҳàнзì; лит. „Кан белгилар“) деб номланувчи белгилар ёзиш тизимига ишора қилади. . Японияда хитой белгиларидан сезиларли даражада фойдаланиш биринчи марта милоддан аввалги 5-асрда қўлланила бошланди ва шундан бери япон маданияти, тили, адабиёти, тарихи ва ёзувларини шакллантиришга катта таъсир кўрсатди. Қадимги Яёи даврига оид археологик обидалардаги сиёҳ тош артефактларида хитойча белгилар ҳам борлиги аниқланган.

Гарчи япон ва хитой тилларида қўлланган баъзи белгилар ўхшаш маъно ва талаффузга эга бўлса-да, бошқалари у ёки бу тилга хос бўлган маъно ёки талаффузга эга. Мисол учун, 誠 ҳар иккала тилда ҳам „ҳалол“ деган маънони англатади, лекин япон тилида макото ёки сеи ва стандарт мандарин хитой тилида чéнг деб талаффуз қилинади. Японияда ихтиро қилинган индивидуал канжи белгилари ёки япон тилида яратилган кўп канжи сўзлари сўнгги пайтларда хитой, корейс ва ветнам тилларига ҳам таъсир кўрсатди ва ўзлаштирилди. Масалан, телефон сўзи, япон тилидаги денwа, мандарин хитой тилида диàнҳуà, ветнамда đиệн тҳоạи ва корейс тилида 전화жеонҳwа деб ҳисобланган.