Karel Lavrich
Карел Лаврич, шунингдек, Лаурич ёки Лаурицч (1818-йил 1-ноябр - 1876-йил 3-март) номи билан аталган, Карниолан либерал сиёсатчи ва Австрия соҳилидаги ҳуқуқшунос эди. У асли словенлик бўлиб, “ Ёш словенлар ” ҳаракатининг энг кўзга кўринган фаолларидан бири эди. Консерватив Ловро Томан билан бирга у 19-асрнинг энг машҳур словен сиёсатчиларидан бири ҳисобланган. Уни " Гориšка трибунаси " деб ҳам аташган.
Ёшлиги
Карел Эдвард Лаврич жанубдаги Карниола шаҳридаги Прем шаҳрида (ҳозирги Илирска Бистриcа муниципалитети таркибига киради) ўрта синф оиласида туғилган, унинг отаси Австрия округ судяси бўлиб ишлаган. Карел Постожнадаги бошланғич мактабда ўқиди. 1827-йилда, отасининг ўлимидан сўнг, оила Люблянага кўчиб ўтди, у ерда Карел классик лицейда ўқиди. 1835-йилда улар Грацга кўчиб ўтишди. У ерда у Даворин Трстенжак ва Станко Враз томонидан ташкил этилган словениялик ёш зиёлилар тўгарагига қўшилди. 1839-1843 йилларда у Грац университетида ҳуқуқ факултетида таҳсил олди. Ўқишни Падуа университетида давом эттирди. 1845-1848-йиллар орасида у Европа бўйлаб кўп саёҳат қилди ва 1848- йилги инқилоб бошланишидан бироз олдин Триэстда жойлашди.
У 1848-йил апрел ойининг охирида, Люблянанинг немис тилидаги нуфузли газетаси Лаибачер Зеитунгда Штирия ва Словенларнинг аксарияти истиқомат қилган Иллирия Қироллигининг қўллаб-қувватланишини қўллаб-қувватловчи мақоласини чоп этганидан сўнг машҳурликка эришди. Германия Конфедерацияси ва словенларнинг Франкфурт парламентига сайловларда иштирок этиши. Бу позициялар Анастасиус Грüн каби немиспараст либералларнинг ғояларига яқин эди, лекин Австрия империяси таркибидаги автоном Бирлашган Словения лойиҳасига зид эди, аксарият словениялик либерал миллатчилар томонидан қўллаб-қувватланди.
1848-йил охирида Лаврич Триэсте яқинидаги кичик Сезана шаҳарчасига жойлашди ва у ерда Австрия давлат бошқарувида ишлади. Бу даврда у иқтисодий жиҳатдан қолоқ Карст вилояти мавқеини яхшилаш бўйича бир қанча муваффақиятли лойиҳаларни амалга оширди, жумладан, кенг кўламли ўрмонзорларни барпо этиш дастури. 1852-йилда у Толмин шаҳрига кўчиб ўтди ва у ерда муваффақиятли юридик фирма очди. У маҳаллий немисзабон элитанинг маданий ҳаётида фаол иштирок этган. Толминда у Триэстлик бой немис савдогарининг қизи, келини Мари Шимпфни рози қилиш учун лютеранликни қабул қилди. Унинг рад этилиши Лаврични чуқур депрессия ҳолатига олиб келди ва бу 1860-йил бошида ўз жонига қасд қилишга уриниш билан якунланди.
Жамоат обрўсига кўтарилиш
1861-йилда Австрия империясида конституция жорий қилинганидан кейин Лаврич яна сиёсий фаолликка эришди. Тез орада у Горизиа ва Градиска округларида словен миллий ҳаракатининг етакчилари қаторига кўтарилди. 1863-йилда у Випава водийсидаги Аждовšчина шаҳрига, 1869-йилда эса вилоят маркази Горицияга кўчиб ўтди. Кенг ма'лумотли зиёли, у Словен миллий ҳаракатининг либерал қаноти бўлган " Ёш словенлар " деб номланган асосий назариётчилардан бирига айланди. Сисмонди, Блунцчли ва Карл фон Роттек назариялари та'сирида у иқтисодий ислоҳотни марказлашмаган давлатдаги либерал сиёсий институтлар билан боғлаш зарурлигига ишонди. Кучли нотиқ бўлиб, у ўзининг либерал қадриятларини конституциявийлик, иқтисодиётни яхшилаш ва этник ва тил тенглигини тарғиб қилиш учун минтақа бўйлаб саёҳат қилди.
Лаврич миллий озодлик ғоясини қўллаб-қувватлаш учун деҳқонларни оммавий сафарбар қилиш ғоясини ма'қуллаган биринчи словен сиёсатчиларидан бири эди. Даниэл ЎКоннеллнинг йиртқич учрашувларидан ўрнак олиб, Лаврич Бирлашган Словения дастурини қўллаб-қувватлаш учун оммавий митинглар ташкил этишга ёрдам берди. 1868-1871- йиллар оралиғида бўлиб ўтган Табори номи билан машҳур бўлган бу митинглар жуда муваффақиятли бўлди. 18 та митингдан 8 тасида Лаврич ташкилотда шахсан иштирок этган. Улар орасида 1868-йил октябр ойида Горизия яқинидаги СҲемпасда 14000 га яқин киши, 1870-йил августда Випавада (12000 киши) ва 1871-йил май ойида Истриядаги Каставда (10000 киши) қатнашган митинглар энг муваффақиятли бўлди.
1870-йилда Лаврич Горизиа ва Градиска провинциясининг диэтасига сайланди.
Ўтган йиллар
1870-йилларнинг бошларида либерал ёш словенлар ва консерваторлар эски словенлар ўртасидаги бўлиниш янада кескинлашди. Икки лагер Горициа ва Градиска округларида ўз сиёсий ташкилотларини туздилар ва Лаврич маҳаллий “Ёш словен” фракциясининг етакчисига айланди. Унинг консерватив рақиблари унинг идеализмини масхара қилиб, кўпчилик ва диндор Рим-католик сайлов округидаги протестант э'тиқодидан фойдаланиб, шахсига қарши кўплаб ҳужумлар уюштирдилар. Ажралиш 1873-йилда, маҳаллий словен миллатчилари ўзларининг ички бўлинишлари туфайли Австрия парламентидан жой ололмаганларида авжига чиқди. Горициа ва Градискадаги икки словен фракцияси 1875-йилда қўшни Словения Карниола вилоятидан фарқли равишда келишувга эришди, у ерда икки партияли тизимда ривожланиб, иккаласи ўртасидаги кураш давом этди.
Словен миллатчилиги ичидаги муносабатлардан ҳафсаласи пир бўлганига қарамай, Лаврич ўзининг ижтимоий фаолиятини давом эттирди ва асосий э'тиборни давлат бошқаруви ва та'лим соҳасида словенларнинг тенглиги учун курашга қаратди. Унинг қат'ий либерализми ва универсализми унга минтақадаги италян сиёсатчиларининг ҳурматини қозонди; уларнинг энг радикал лидерларидан бири Карло Фаветти Лавричнинг ватанпарварлиги ва шахсий ҳалоллигини омма олдида мақтаб, уни "Словениялик Гарибалди " деб атаган.
1870-йилларнинг бошидан бошлаб Лаврич тез-тез тушкунликдан азият чекди. 1871-йилда ва яна 1876-йилда у бир неча ойни Адриатик соҳилидаги санаторийда ўтказди. 1876-йил баҳорида, бу чекинишлардан биридан қайтиб, у Горизиядаги уйида ўз жонига қасд қилди. У маҳаллий қабристонга дафн қилинди.