Karez operatsiyasi
Карез операцияси — 2008-йил 13-23-май кунлари Афғонистондаги урушнинг бир қисми сифатида Норвегия ва Германия ИСАФ ва Афғонистон ҳукумат кучлари иштирокида Толибонга қарши ҳарбий операция. Уларнинг мақсади 2007-йил охирида Ҳарекате Ёло операциясидан сўнг ҳудудда қайта тўпланган Толибон исёнчиларини йўқ қилиш эди.
| Карез операцияси | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Афг'онистон урушининг бир қисми. 2001—2021-йиллар | |||||
 Афг'онистон харитаси | |||||
| |||||
| Рақиблар | |||||
 ИСАФ:•  Норвегия•  Германия•  АҚШ•  Хорватия  Афг'онистон Ислом республикаси
|
 Толибон
| ||||
| Қўмондонлар | |||||
| Кжелл Инге Бæккен
|
Номаълум
| ||||
| Кучлар | |||||
| Телемарк баталёнидан 250 аскар
|
150 исёнчи | ||||
| Йўқотишлар | |||||
| Йўқ | 13-15 таси ўлдирилган | ||||
Бу Норвегия ва Германия ИСАФ кучлари Афғонистон ғарбидаги нотинч Бадғис вилоятида сўнгги ярим йил ичида иккинчи марта йирик ҳужумда иштирок этди. Шунингдек, Телемарк баталёнининг профессионал аскарлари ҳақиқий жангларда биринчи марта қатнашган.
Операция номи афғонча кариз сўзидан келиб чиққан бўлиб, у аҳоли пунктларини ишончли сув билан таъминлаш ва иссиқ, қурғоқчил ва ярим қуруқ иқлим шароитида суғориш учун фойдаланиладиган сув бошқарув тизимидир.
Тарих
2007-йил октабр-ноябр ойларида ИСАФ кучларининг Ҳарекате Ёло операциясидаги тактик ғалабасидан сўнг, Толибон исёнчилари Афғонистон ва Туркманистоннинг тоғли чегарадош ҳудудларига қочиб кетишди. Бироқ, операция мақсади амалга ошмади, чунки турли ёрдам ташкилотлари Бадғис вилоятига кира олмадилар. Бу Афғонистон ҳукумати томонидан минтақа устидан назоратнинг йўқлиги билан бир қаторда, Толибон исёнчиларига у ерда мустаҳкам ўрнашиб олиш имкониятини берди.
Натижада, Миллий қўшма штаб (Феллесоперативт Ҳоведквартер — ФОҲК) марказий хавфсизликни яхшилаш учун Афғонистон шимолидаги Мозори Шариф базаси билан Норвегия Тезкор жавоб кучларини (ҚРФ) ташкил этувчи Телемарк баталонини тайёрлади. Бу ҳукумат ёрдам кўрсатиш ташкилотларининг Бадғис вилоятига киришига ва унинг камбағал аҳолисига ёрдам кўрсатишига имкон беради
Операция
Узоқ вақтдан бери режалаштирилган операция 13-май куни бошланган ва ўн кун давом этган. Операциянинг биринчи кунининг қоронғида 250 Норвегия аскари режа бўйича Кор-и Карез қишлоғи ёнида қароргоҳ қуришди. Норвегия аскарлари тўсатдан милтиқлар, пулемётлар ва гранаталар билан қуролланган Толибон исёнчилари томонидан ўққа тутилди. Толибон исёнчилари тахминан 1200 метр масофадан ҳужум қилишди, буни маёр Руне Веннеберг Телемарк баталони аскарларига қарши „яхши мувофиқлаштирилган ҳужум“ деб таърифлади. Ҳужум дастлаб Норвегия ИСАФ аскарларини ҳайратда қолдирган бўлса-да, улар тезда вазиятни назоратга олишди ва CВ 9030 зирҳли машиналари ва миномётлари ёрдамида Телемарк баталони аскарлари Толибон ҳужумини муваффақиятли қайтаришга муваффақ бўлишди. Норвегия аскарлари қўзғолончиларга қарши оғир қуролларни қўллаганидан сўнг отишмалар кескин пасайган ва бир неча соатдан кейин толиблар воқеа жойидан қочиб кетишган[1].
ҚРФ қўмондони подполковник Кжелл Инге Бæккен норвегиялик аскарларнинг бутун тўқнашув давомида кўрсатган профессионаллиги ва хотиржамлигидан фахрланиб, улар бу каби ҳарбий амалиётларга узоқ вақт тайёргарлик кўрганликларини таъкидлади. Иштирокчи аскарлар ҳам амалиётда муваффақият қозонишларида уйда олган машғулотлар муҳим бўлганини изоҳладилар.
14-май ва 16-май кунлари Телемарк баталони аскарлари CВ 9030 зирҳли машиналари, миномётлари ва НАТОнинг ҳаводан ёрдам кучлари ҳамда Афғонистон хавфсизлик кучлари томонидан қўллаб-қувватланган хавфсиз масофадан яна иккита тўқнашувда Толибон қўзғолончиларига қарши ҳужумга ўтишди
Америка Қўшма Штатлари иштироки
АРСИC-Н дан 35 ЭТТ ва ПСД билан бир қаторда, АҚШ кучлари 17-19-май кунлари Афғонистон ҳаво ҳужумларида қатнашган афғон қўмондонлари билан бирлашди ва уларни қўллаб-қувватлади. Ушбу ҳаво ҳужумлари Россиянинг МИ-16 вертолётларида мустаҳкам ҳимоя чизиғи яратиш учун амалга оширилди, норвегияликлар эса душман жангчиларини тўғридан-тўғри ҳимоя чизиғи томонга мажбурлашди, у ерда улар ўқотар қуроллари олиб қўйилди ва ҳибсга олинди ёки жангга тортилди. Ушбу ҳаво ҳужумларида АҚШ аскарлари тарихга кирди, чунки ҳаво ҳужумлари Афғонистон Ҳарбий ҳаво кучлари учувчилари ва юк бошқарувчилари учун тарихий биринчи воқеа бўлди.
Германия иштироки
Немис аскарларининг операцияда иштирок этиш ҳолатлари баҳсли. Немис манбалари Афғонистон шимолидаги Карез операциясида афғон армияси ва Норвегия ҚРФ билан ҳамкорликда қатнашаётганликларини таъкидлаган бўлса-да, Германиянинг Дер Спиэгел журнали Германия ҳукумати дастлаб немис томонидан ваъда қилинган разведка, логистика ва КСК кучларини жойлаштиришда иккиланаётганини таъкидлади. Бунга сабаб сифатида Ғўрмач туманида жойлашган операция ҳудуди айнан Италия қўмондонлиги остидаги ҳудуд билан чегарада жойлашгани кўрсатилган. Ички сиёсий сабабларга кўра, Германия ҳукумати ИСАФ аскарларини фақат парламент мандати билан қарор қилинган Шимолий ҳудудлар ва шимолий Кобулга жойлаштириш ниятида, ҳатто бу операцион ҳақиқатга халақит берса ҳам уни амалга оширишга ҳаракат қилди. Фақат 17-май куни Германия мудофаа вазири Франс Ёзеф Юнг Германиянинг операцияда иштирок этишини маъқуллашга қарор қилди. Ўша пайтда жангда фаол бўлган Норвегия ва Афғонистон кучлари Толибонга қарши кураш бошлаганига бир ҳафта бўлиб қолган эди
Миллий қўшма штаб-квартира Спиэгел мақоласидаги маълумотларни тасдиқламайди ёки инкор этмайди.
Оқибат
23-май куни ИСАФ бошчилигидаги амалиётлар ИСАФ аскарлари ва афғон хавфсизлик кучлари орасида қурбонларсиз якунланди. Норвегия аскарлари ва зобитлари узоқ масофаларда қурбонлар олдини олиш ва оғир қуролларни қўллаш бўйича олдиндан ишлаб чиқилган стратегияга қаратилган жанговар ҳаракатларда НАТО тактикасини муваффақиятли қўллаганликлари учун НАТОдан ижобий баҳо олдилар.
Миллий қўшма штабнинг расмий вакилига кўра, подполковник Жон Инге Øглæнд, бу Норвегия аскарларининг Афғонистоннинг бу қисмида амалга оширган энг йирик операцияларидан бири бўлган эди
Амалиётда Толибон исёнчи қурбонларининг берилган рақамлари турлича, бироқ 13 нафардан 15 тагача жангарилар жангда ўлдирилган[2][3]. ҚРФ қўмондони сўзларига кўра, подполковник Кжелл Инге Бæккеннинг сўзларига кўра, амалиётда тинч аҳоли вакилларидан қурбон бўлганлар ҳақида ҳеч қандай маълумот йўқ.