Kargil urushi
Каргил уруши — Ҳиндистон ва Покистон ўртасида 1999-йилда содир бўлган чегара қуролли тўқнашувидир.
| Каргил уруши | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ҳинд-Покистон можароси | |||||||
 | |||||||
| |||||||
| Рақиблар | |||||||
 Покистонкўмагида Кашмир мужоҳидлари
|
 Ҳиндистон
| ||||||
| Қўмондонлар | |||||||
| Первез Мушарраф
|
Бикрам Сингҳ
| ||||||
| Йўқотишлар | |||||||
| / 357 қурбонлар/ 655 дан ортиқ яраланганлар 8 асир
|
527 қурбонлар 1363 яраланганлар 2 самолёт 1 вертолёт
| ||||||
Расмий Ҳиндистон вакиллари можаро пайтида "уруш" сўзини ишлатмасликни афзал кўрдилар ва Покистон томони умуман олганда унда иштирок этишини рад этди.
Аввалги ҳолат
1998-йил охири ва 1999-йил бошида Ҳиндистон ва Покистон муносабатларида сезиларли илиқлик кузатилди. Феврал ойида Ҳиндистон Бош вазири А. Б. Важпаеэ Покистоннинг Лоҳур шаҳрига ташриф буюриб, Лоҳур билан Амрицар шаҳри ўртасида автобус қатновини очди. Лаҳор декларацияси ушбу давлатлар томонидан тасодифий ёки рухсациз ядро қуролидан фойдаланиш хавфини камайтириш мақсадида имзоланган[1] (ҳар икки давлат 1998-йилда ядровий синовларни ўтказган). Шу билан бирга, икки томонлама муносабатларнинг асосий муаммоси 1947-1948 йиллардаги урушдан кейин назорат чизиғига бўлинган Жамму ва Кашмир давлати масаласи бўлиб қолди. Партизанлар Ҳиндистон қисмидаги штатда фаолиятини давом эттириб, уни Ҳиндистондан ажратиб, Покистонга қўшилишга интилдилар. Икки давлат ўртасида артиллерия тўқнашувлари доимий равишда назорат чизиғида бўлиб турди.
Покистон ҳарбий элитасининг барча вакиллари Ҳиндистон билан яқинлашиш сиёсатини қўллаб-қувватламадилар. Покистон армияси бош штабида штатнинг Ҳиндистон қисмига кириб бориш ва Каргил агентлигидаги тоғларда бир қатор позицияларни эгаллаш режаси ишлаб чиқилган бўлиб, ҳиндларни шарқдаги 1980-йиллардан бери икки давлат чегарачилари ўртасида жанглар кечган Сиачен музликларини тарк этишга мажбур қилиши мумкин. Бош штаб раҳбари Первез Мушарраф бу режа ҳақида Покистон Бош вазири Навоз Шарифни хабардор қилганми ёки йўқми, номаълум. Кейинчалик Шарифнинг ўзи Каргилдаги воқеалар ҳақида Ҳиндистон томондан билганини таъкидлади[2].
Томонларнинг йўқотишлари
Томонларнинг йўқотишлари ҳақидаги маълумотлар сезиларли даражада фарқ қилади. Ҳиндистон маълумотларига кўра: Покистондан — 696 киши ҳалок бўлган, шу жумладан 41 офицер; Ҳиндистондан — 407 киши ҳалок бўлган, шу жумладан 24 офицер, 584 киши яраланган, 6 киши бедарак йўқолган. Ўша пайтда Покистон армияси штаб бошлиғи бўлган генерал Парвез Мушарраф берган маълумотларга кўра, покистонликлар ўққа тутилиши оқибатида 250 дан ортиқ одамни йўқотмаган, Ҳиндистон армиясининг йўқотишлари 1500 дан 1700 гача бўлгани ва ярадорлар сони ҳам шундай. Генерал Покистон қўшинлари назорат чизиғини кесиб ўтганини, гўёки Ҳиндистон томонининг артиллерия ўқларидан ўққа тутилиши натижасида бунга мажбур бўлганини айтиб ўтди.
Жанг пайтида Ҳиндистон ҳаво кучлари йўқотишларсиз қолмади. Уриб туширилган барча самолётлар, аксарият манбаларга кўра, эҳтимол Покистонда ишлаб чиқарилган портатив зенит-ракета тизими билан урилган. Покистонлик манбаларга кўра, уриб туширилган самолёт ва вертолётлар Покистон ҳаво ҳудудида ўққа тутилган, Ҳиндистон йўқотишлар рўйхати (тахминан 5 та самолёт) қуйидагича:
- 27-май — Покистон қўшинлари позицияларига бир соат ичида икки марта ҳужум қилган 9-эскадрилянинг МиГ-27 самолёти 11:15 да уриб туширилди ва Покистон томонига қулади. Учувчи (лейтенант К. Начикета) асирга олинди, 4-июн куни Ҳиндистонга қайтди.
- 27-май куни 17-эскадрилянинг МиГ-21 самолёти 20 дақиқадан сўнг худди шу ҳудудда уриб туширилди ва Покистон томонига қулади. 17-эскадриля командири А. Аҳужа ҳалок бўлган.
- 28-май куни Ми-17 вертолёти бошқарилмайдиган реактив снаряд томонидан Покистон қўшинларининг Мушкоҳ секторидаги позицияларига ҳужуми чоғида уриб туширилган эди. Ҳиндистон томонига тушган. Ҳарбий ҳаво кучларининг 5 зобити ҳалок бўлган.
Бироқ, ҳиндлар дастлабки иккита учоқнинг йўқолганини расман тан олмайдилар. Ҳақиқатан ҳам, уларнинг қулаши ҳақидаги Покистон маълумотлари жуда зиддиятли далилларга асосланган.
Жангариларнинг йўқотишларини ҳисоблаш ниҳоятда қийин. Баъзи ҳинд манбаларида жуда кўп сонлар қайд этилган, 3000-4000 киши, аммо бу даргумон — ҳатто можарода қатнашган айирмачиларнинг умумий сони бу рақамнинг ярмига етгани даргумон.
Можаронинг натижалари
Можаро расмий равишда ҳиндларнинг ғалабаси билан якунланди, чунки улар жангнинг биринчи кунларида жангарилар томонидан босиб олинган деярли барча ҳудудларни қайтариб олишга муваффақ бўлишди.
Ғалаба қўшинларнинг жуда юқори босими эвазига қўлга киритилди, авиация ва оғир қуроллардан фойдаланган ҳолда кўп сонли устунликни яратди — гарчи жангарилар фақат енгил ва ўқ отиш қуроллари билан жиҳозланган бўлса ҳам.
Покистон учун сиёсий оқибатлар жуда ачинарли эди. Мағлубият штат қуролли кучларининг руҳиятига таъсир қилди ва умуман Покистон ҳарбийлари ва ҳукумати обрўсига путур етказди. Навоз Шариф ва қуруқликдаги қўшинлар штаб бошлиғи П.Муҳарраф ўртасидаги урушдан кейин юзага келган кескин муносабатлар давлат тўнтариши ва Шарифнинг бош вазирликдан четлатилиши билан якунланди. Покистонда 12 йиллик танаффусдан кейин яна ҳарбийлар ҳокимият тепасига келди.
Можаро ортда кўплаб ҳал қилинмаган муаммоларни қолдирди, бу эса 2001-2002-йилларда навбатдаги қарама-қаршиликка олиб келди.
Манбалар
- ↑ „Распространение ядерного оружия на Ближнем Востоке — следствие грубой политики США“. 2008-йил 17-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 26-июл.
- ↑ „И wас ин дарк абоут Каргил аггрессион: Шариэф (ББC)“.