Karl Friedrich Shinkel sahifasining manbasini koʻrish

{{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Karl Friedrix Shinkel|portret=Schinkel1.jpg|tavsif=1836-yil Shinkel, Karl Josef Begas tomonidan|tavallud sanasi=1781-yil 13-mart|tavallud joyi=Neurippin, Shimoliy Brandenburg|vafot sanasi=1841-yil 9-oktyabr|vafot joyi=Berlin, Brandenburg|turmush oʻrtogʻi=Susanne Shinkel|bolalari=Elisabeth von Wolzogen|kasbi=Arxitektor

Shahar loyihalashtiruvchi

Rassom|otasi=Cuno Christian Shinkel|onasi=Dorothea Shinkel}}
'''Karl Fridrix Shinkel''' (1781-yil 13-mart - 1841-yil 9-oktyabr) [[Prussiya|prussiyalik]] arxitektor, [[Shaharsozlik|shahar]] loyihalashtiruvchi va rassom boʻlib, u shu bilan birga mebel va sahna jihozlarini ham yaratgan. Shinkel Germaniyaning eng koʻzga koʻringan meʼmorlaridan biri boʻlib, [[Neoklassitsizm|neoklassik]] va neogotik uslubdagi binolarni loyihalashtirgan<ref>[http://www.encyclopedia.com/doc/1O2-SchinkelKarlFriedrich.html Karl Friedrich Schinkel – Facts, information, pictures] – Encyclopedia.com</ref>. Uning eng mashhur binolari [[Berlin]] va uning atrofida joylashgan.

== Hayoti ==
[[Fayl:Franz_Ludwig_Catel_Karl_Friedrich_Schinkel_in_Neapel.tif|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Franz_Ludwig_Catel_Karl_Friedrich_Schinkel_in_Neapel.tif/lossless-page1-170px-Franz_Ludwig_Catel_Karl_Friedrich_Schinkel_in_Neapel.tif.png|left|thumb| Frants Lyudvig Katel, ''Neapoldagi Shinkel'', 1824-yil]]
[[Fayl:Briefmarke_Karl_Friedrich_Schinkel.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/Briefmarke_Karl_Friedrich_Schinkel.jpg/170px-Briefmarke_Karl_Friedrich_Schinkel.jpg|thumb| Shinkelning Altes muzeyi muhri]]
Shinkel  Brandenburgning shimolidagi [[Neuruppin]] shahrida tugʻilgan. Olti yoshida otasi 1787-yilgi [[Neuruppin]] yongʻinida halok boʻlgan. U [[Berlin|Berlinda]] meʼmor Fridrix Gilli (1772—1800) (ikkovi yaqin doʻst boʻlgan) va uning otasi Devid Gilining shogirdi boʻlgan. Oʻsha paytda Prussiyadagi meʼmoriy did asosan  neoklassik uslubda yaʼni Berlindagi [[Brandenburg darvozasi]] meʼmori Karl Gotthard Langhans tomonidan shakllantirilgan.

1805-yilda Italiyaga qilgan birinchi sayohatidan Berlinga qaytganidan soʻng, u rassom sifatida tirikchilik qila boshladi. 1810-yilda Berlinda oʻtkazilgan sanʼat koʻrgazmasida Kaspar Devid Fridrixning " ''Tuman dengizi ustidagi sayohatchi'' " rasmini koʻrganida, u hech qachon bunday rassomchilik mahoratiga erisha olmasligiga amin boʻldi. Va u arxitekturaga qaytdi.  Sahnada ishlagan holda, 1816-yilda u [[Wolfgang Amadeus Mozart|Volfgang Amadeus Motsartning]] " ''Sehrli nay'' " operasida " Konigin der Nacht " ning paydo boʻlishi uchun yulduzlar bilan bezatilgan fon yaratdi, bu koʻp yillik asarning zamonaviy spektakllarida ham qoʻllanadi. . Napoleon magʻlubiyatga uchragach, Shinkel Prussiya qurilish komissiyasini boshqargan. Bu lavozimda u nafaqat hali ham koʻzga koʻrinmas boʻlgan Berlin shahrini Prussiyaning vakillik poytaxtiga aylantirish uchun mas'ul boʻlgan, balki Gʻarbdagi Reynlandiyadan,  sharqdagi Königsberggacha boʻlgan kengaytirilgan Prussiya hududlaridagi loyihalarni, masalan, Yangi Altshtadt cherkovini nazoratiga olgan. Cherkov<ref name="Schinkel1991">{{Kitob manbasi|last=Karl Friedrich Schinkel|editor=Michael Snodin|title=A Universal Man|url=https://books.google.com/books?id=HHJOZTmDiAAC|year=1991|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-05165-0}}</ref>.

1808-yildan 1817-yilgacha Shinkel Schloss Rosenau, Koburgni gotika uygʻonishi uslubida taʼmirladi va rekonstruksiya qildi<ref>Charles Quest-Ritson, „[https://books.google.com/books?id=gIYghIYipC8C&pg=PA64#v=onepage&q=&f=false Coburg: Schloß Rosenau]“, in ''Gärten in Deutschland'', p. 64 online {{In lang|de}}.</ref>. U Chorin Abbey xarobalarini ham tiklagan.

1841-yil 9-oktyabr, 60 yoshida Shinkel Berlinda, Brandenburgda vafot etdi.

== Xotira ==
Uning portreti 1936-yildan 1945-yilgacha Reyxsbank tomonidan chiqarilgan 1,000 banknotda chop etilgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://banknote.ws/COLLECTION/countries/EUR/GER/GER0184.htm|sarlavha=P-184}}</ref>. Chop etish 1945-yilda toʻxtatildi, ammo 1948-yil 21-iyunda [[Marka (pul birligi)|Germaniya markasi]] chiqarilgunga qadar bu pul muomalada boʻldi.

== Uslub ==
[[Fayl:Karl_Friedrich_Schinkel_Moskowitischer_Entwurf_Grundriss.tif|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6a/Karl_Friedrich_Schinkel_Moskowitischer_Entwurf_Grundriss.tif/lossless-page1-220px-Karl_Friedrich_Schinkel_Moskowitischer_Entwurf_Grundriss.tif.png|left|thumb| Qavat rejalari, Altes muzeyi]]
[[Fayl:Schinkel, Karl Friedrich - Schloß am Strom - Alte Nationalgalerie WS201.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/Karl_Friedrich_Schinkel_-_Schlo%C3%9F_am_Strom_-_Google_Art_Project.jpg/220px-Karl_Friedrich_Schinkel_-_Schlo%C3%9F_am_Strom_-_Google_Art_Project.jpg|thumb| ''Daryo boʻyidagi qal'a'' (''Schloß am Strom''), 1820-yil]]
[[Fayl:Schinkel, Karl Friedrich - Gotische Kirche auf einem Felsen am Meer - Alte Nationalgalerie WS200.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c4/Karl_Friedrich_Schinkel_-_Gotische_Kirche_auf_einem_Felsen_am_Meer_-_Google_Art_Project.jpg/220px-Karl_Friedrich_Schinkel_-_Gotische_Kirche_auf_einem_Felsen_am_Meer_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|    ''Dengiz boʻyidagi gotika uslubidagi cherkov (Gotische Kirche auf einem Felsen am Meer)'' 1815-yil]]
[[Fayl:Drake_Schinkel.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/Drake_Schinkel.jpg/130px-Drake_Schinkel.jpg|thumb| Schinkelplatz maydoni, Shinkel haykali, Berlin]]
Shinkel faoliyatining eng samarali davridagi uslub Rim imperiyasi arxitekturasini emas, balki yunon arxitekturasini oʻz ichiga olishi soʻnggi fransuz bosqinchilari bilan bogʻliq boʻlgan uslubdan voz kechishga urinish deb izohlanadi. (Shuningdek, u yunon uygʻonishining taniqli tarafdori.) U bepushtlikdan qochish va ruhga ega boʻlish uchun binoda sheʼriy va oʻtmish elementlari boʻlishi va ular bilan suhbat boʻlishi lozim deb hisoblagan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Guratzsch |first=Dankwart |date=13-yanvar 2016-yil |title=Wie Bürger für die Schönheit ihrer Städte kämpfen |work=Welt Online |url=https://www.welt.de/debatte/kommentare/article150970718/Wie-Buerger-fuer-die-Schoenheit-ihrer-Staedte-kaempfen.html |access-date=24-may 2016-yil}}</ref><ref>{{Kitob manbasi|title=Karl Friederich Schinkel: Aspects of His Work|last=Peik|first=Susan M.|publisher=Axel Menges|year=2001|isbn=978-3-930698-81-3|location=Stuttgart/London|page=[https://archive.org/details/karlfriedrichsch0000unse/page/7 7]|url=https://archive.org/details/karlfriedrichsch0000unse/page/7}}</ref>.

Uning eng mashhur binolari Berlin va uning atrofida joylashgan. Bularga; Neue Vache (1816—1818), Ozodlik urushlari uchun milliy yodgorlik (1818—1821), Jandarmenmarktdagi Shospielxaus (1819—1821) va 1817-yilda yongʻin natijasida vayron boʻlgan oldingi teatr oʻrnini egallagan Muzey orolidagi [[Altes muzeyi]] (1823—1830) kabilar misol boʻla oladi. U, shuningdek, valiahd shahzoda saroyini va Shloss Sharlottenburgni obodonlashtirishni amalga oshirdi. Shinkel, shuningdek, bir qator xususiy Berlin turar joylarini ham ichki bezatish bilan ham shugʻullangan. . Binolarning oʻzi uzoq vaqt davomida vayron boʻlgan boʻlsa-da, Veydinger uyidagi zinapoya qismlarini saqlab qolish va Brüderstrdagi Nikolayxausga qurishni va Palais am Festungsgraben ichiga rasmiy ovqat zalini qurgan<ref name="Schinkel1991">{{Kitob manbasi|last=Karl Friedrich Schinkel|editor=Michael Snodin|title=A Universal Man|url=https://books.google.com/books?id=HHJOZTmDiAAC|year=1991|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-05165-0}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFKarl_Friedrich_Schinkel1991">Karl Friedrich Schinkel (1991). Michael Snodin (ed.). [https://books.google.com/books?id=HHJOZTmDiAAC ''A Universal Man'']. Yale University Press. [[ISBN]]&nbsp;[[Maxsus:Kitob manbalari/978-0-300-05165-0|<bdi>978-0-300-05165-0</bdi>]].</cite></ref>

1825—1827-yillarda u Karl Teodor Ottmer bilan Berlindagi akademiya uchun loyihalar ustida hamkorlik qilgan. 1952-yildan beri u Maksim Gorkiy nomidagi teatr sifatida tanilgan<ref>Malgorzata Omilanowska {{Google books|EX6tAAAAQBAJ|DK Eyewitness Travel Guide: Berlin (20}}</ref>.

Keyinchalik Shinkel oʻzining Fridrixsverder cherkovida (1824—1831) neo-gotik uslubda qurib, klassitsizmdan butunlay uzoqlashdi. Shinkelning Bauakademiyasi (1832—1836) uning eng innovatsion binosi boʻlibgina qolmasdan, tarixiy konventsiyalaridan voz kechgan va Germaniyada faqat 20-asrning boshlarida mashhur boʻlgan „zamonaviy“ arxitekturaga yoʻl ochdi.

Biroq, Shinkel oʻzining nazariy ishi va meʼmoriy loyihalari bilan bir qatorda, uning dizayni boʻyicha ham shugʻullangan nisbatan kam sonli binolari uchun ham eʼtiborga sazovor. Uning baʼzi ishlari Afina [[Akropol|Akropolini]] yangi Yunoniston Qirolligi uchun qirollik saroyiga aylantirish va [[Qrim|Qrimda]] Orianda saroyini qurish boʻyicha amalga oshirilmagan rejalarida yaxshi namoyon boʻlgan. Bu va boshqa dizaynlarni uning ''Sammlung architektonischer Entwürfe'' (1820—1837) va ''Werke der höheren Baukunst'' (1840–1842; 1845–1846) asarlarida oʻrganish mumkin. Shuningdek, u Prussiya va keyinchalik Germaniyaning mashhur Temir xoch medalini yaratgan.

Biroq, ogʻir siyosiy sharoitlar, fransuz istilosi va Prussiya qiroliga qaramlik va uning nisbatan erta oʻlimi tufayli, 19-asrning ikkinchi yarmida nemis sanoatlashuvining bunga toʻsqinlik qilganligi sababli, u eskizlari koʻrsatgan haqiqiy salohiyatni amalda koʻrsata olmadi.

== Rasmlar ==
<gallery heights="150" class="center" caption="Karl Fridrix Shinkelning rasmlari">
Fayl:Karl Friedrich Schinkel Gotischer Dom am Wasser.tif|''Daryo boʻyidagi gotika uslubidagi cherkov'', 1813-yil
Fayl:1813 Schinkel Blick auf den Mont Blanc anagoria.JPG|''Mont Blanning koʻrinishi'', 1813-yil
Fayl:Karl Friedrich Schinkel - Der Morgen - Google Art Project.jpg|''Ertalabki koʻrinish'', 1813-yil
Fayl:Karl Friedrich Schinkel - Stage set for Mozart's Magic Flute - WGA21001.jpg|Karl Fridrix Shinkelning Motsartning " ''Sehrli'' nay" uchun yaratgan sahnasi, 1815-yil
Fayl:1815 Schinkel Mittelalterliche Stadt an einem Fluss anagoria.JPG|''Daryo boʻyidagi oʻrta asrlar shahri'', 1815-yil
Fayl:Karl Friedrich Schinkel - The Gate in the Rocks - WGA20999.jpg|''Rok arch'', 1818-yil
Fayl:Karl Friedrich Schinkel - Uranus and the Dance of the Stars.jpg|''Uran va yulduzlar raqsi'', 1834-yil
Fayl:Karl Friedrich Schinkel Allegorie auf Beuth, den Pegasus reitend, 1837.tif|Kristian Piter Vilgelm Beut, 1837-yil (Prussiyaning sanoat yangilanishi allegoriyasi)
</gallery>

== Binolar ==
<gallery mode="packed" heights="150">
Fayl:Konzerths 3a.jpg|Konzerthaus, Berlin
Fayl:Berlin altes Museum und Lustgarten um 1900.jpg|Altes muzeyi
Fayl:Berlin - Friedrichswerdersche Kirche, 2006 1.jpg|Fridrixsverdersche Kirche
Fayl:St. Nikolaikirche, Obelisk. Alter Markt, Potsdam-40467.jpg|Potsdam Nikolaikirche
Fayl:Alexander Nevsky chapel, Peterhof, Schinkel.JPG|Aleksandr Nevskiy ibodatxonasi, Peterhof, Rossiya
Fayl:Schloss Stolzenfels 01 Koblenz 2015.jpg|Shloss Stolzenfels
</gallery>

== Yana qarang ==

* Shinkelplatz
* Karl Fridrix Shinkel haykali, Berlin

== Manbalar ==

=== Iqtiboslar ===
{{Manbalar}}

* Jörg Trempler: ''Schinkels Motive'' . Matthes & Seitz, Berlin, 2007,{{ISBN|978-3-88221-866-4}} .
* Kristof fon Volzogen: ''Karl Fridrix Shinkel: Unter dem bestirnten Himmel'' . Biografiya. Fixter nashri, Frankfurt, 2016-yil,{{ISBN|978-3-943856-33-0}} .
* Jon Zukovskiy (tahrir.): ''Karl Fridrix Shinkel 1781-1841: Arxitektura dramasi'' . Kurt V. Forster va Volfgang Pehntning insholari bilan, 2020 [2004],{{ISBN|0-86559-105-9}} .
{{Commons turkum|Karl Friedrich Schinkel}}
{{Wikiquote|Karl Friedrich Schinkel}}

* {{Cite EB1911|wstitle=Schinkel, Karl Friedrich}}
* {{Veb manbasi|muallif=Carter|ism=Rand|sarlavha=Karl Friedrich Schinkel, The Last Great Architect|url=http://www.tc.umn.edu/~peikx001/rcessay.htm}} Prefatory essay from ''Collection of Architectural Designs including those designs which have been executed and objects whose execution was intended by Karl Friedrich Schinkel'' (Chicago: Exedra Books Incorporated, 1981). Also used as a reference.
{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:1841-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:1781-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:19-asr german arxitektorlari]]
[[Turkum:19-asr neoklassikasi]]
[[Turkum:German neoklassik-arxitektorlar]]
[[Turkum:Shimoliy Brandenburgliklar]]
[[Turkum:Neurippinliklar]]
[[Turkum:Karl Friedrix Shinkel]]