Карл Фридрих Шинкел (1781-йил 13-март - 1841-йил 9-октябр) пруссиялик архитектор, шаҳар лойиҳалаштирувчи ва рассом бўлиб, у шу билан бирга мебел ва саҳна жиҳозларини ҳам яратган. Шинкел Германиянинг энг кўзга кўринган меъморларидан бири бўлиб, неоклассик ва неоготик услубдаги биноларни лойиҳалаштирган[1]. Унинг энг машҳур бинолари Берлин ва унинг атрофида жойлашган.

Карл Фриэдрих Шинкел
Таваллуди 1781-йил 13-март
Неуриппин, Шимолий Бранденбург
Вафоти 1841-йил 9-октябр
Берлин, Бранденбург
Касби

Архитектор

Шаҳар лойиҳалаштирувчи

Рассом
Турмуш ўртоғи Сусанне Шинкел
Болалари Элисабетҳ вон Wолзоген
Отаси Cуно Чристиан Шинкел
Онаси Доротҳеа Шинкел

Ҳаёти

Франц Людвиг Кател, Неаполдаги Шинкел, 1824-йил
Шинкелнинг Алтес музейи муҳри

Шинкел Бранденбургнинг шимолидаги Неуруппин шаҳрида туғилган. Олти ёшида отаси 1787-йилги Неуруппин ёнғинида ҳалок бўлган. У Берлинда меъмор Фридрих Гилли (1772—1800) (иккови яқин дўст бўлган) ва унинг отаси Девид Гилининг шогирди бўлган. Ўша пайтда Пруссиядаги меъморий дид асосан неоклассик услубда яъни Берлиндаги Бранденбург дарвозаси меъмори Карл Готтҳард Лангҳанс томонидан шакллантирилган.

1805-йилда Италияга қилган биринчи саёҳатидан Берлинга қайтганидан сўнг, у рассом сифатида тирикчилик қила бошлади. 1810-йилда Берлинда ўтказилган санъат кўргазмасида Каспар Девид Фридрихнинг " Туман денгизи устидаги саёҳатчи " расмини кўрганида, у ҳеч қачон бундай рассомчилик маҳоратига эриша олмаслигига амин бўлди. Ва у архитектурага қайтди.  Саҳнада ишлаган ҳолда, 1816-йилда у Волфганг Амадеус Моцартнинг " Сеҳрли най " операсида " Конигин дер Начт " нинг пайдо бўлиши учун юлдузлар билан безатилган фон яратди, бу кўп йиллик асарнинг замонавий спектаклларида ҳам қўлланади. . Наполеон мағлубиятга учрагач, Шинкел Пруссия қурилиш комиссиясини бошқарган. Бу лавозимда у нафақат ҳали ҳам кўзга кўринмас бўлган Берлин шаҳрини Пруссиянинг вакиллик пойтахтига айлантириш учун мас'ул бўлган, балки Ғарбдаги Рейнландиядан, шарқдаги Кöнигсберггача бўлган кенгайтирилган Пруссия ҳудудларидаги лойиҳаларни, масалан, Янги Алцҳтадт черковини назоратига олган. Черков[2].

1808-йилдан 1817-йилгача Шинкел Счлосс Росенау, Кобургни готика уйғониши услубида таъмирлади ва реконструксия қилди[3]. У Чорин Аббей харобаларини ҳам тиклаган.

1841-йил 9-октябр, 60 ёшида Шинкел Берлинда, Бранденбургда вафот этди.

Хотира

Унинг портрети 1936-йилдан 1945-йилгача Рейхсбанк томонидан чиқарилган 1,000 банкнотда чоп этилган[4]. Чоп этиш 1945-йилда тўхтатилди, аммо 1948-йил 21-июнда Германия маркаси чиқарилгунга қадар бу пул муомалада бўлди.

Услуб

Қават режалари, Алтес музейи
Дарё бўйидаги қал'а (Счлоß ам Стром), 1820-йил
Денгиз бўйидаги готика услубидаги черков (Готисче Кирче ауф эинем Фелсен ам Меэр) 1815-йил
Счинкелплатз майдони, Шинкел ҳайкали, Берлин

Шинкел фаолиятининг энг самарали давридаги услуб Рим империяси архитектурасини эмас, балки юнон архитектурасини ўз ичига олиши сўнгги франсуз босқинчилари билан боғлиқ бўлган услубдан воз кечишга уриниш деб изоҳланади. (Шунингдек, у юнон уйғонишининг таниқли тарафдори.) У бепуштликдан қочиш ва руҳга эга бўлиш учун бинода шеърий ва ўтмиш элементлари бўлиши ва улар билан суҳбат бўлиши лозим деб ҳисоблаган[5][6].

Унинг энг машҳур бинолари Берлин ва унинг атрофида жойлашган. Буларга; Неуэ Ваче (1816—1818), Озодлик урушлари учун миллий ёдгорлик (1818—1821), Жандарменмарктдаги Шоспиэлхаус (1819—1821) ва 1817-йилда ёнғин натижасида вайрон бўлган олдинги театр ўрнини эгаллаган Музей оролидаги Алтес музейи (1823—1830) кабилар мисол бўла олади. У, шунингдек, валиаҳд шаҳзода саройини ва Шлосс Шарлоттенбургни ободонлаштиришни амалга оширди. Шинкел, шунингдек, бир қатор хусусий Берлин турар жойларини ҳам ички безатиш билан ҳам шуғулланган. . Биноларнинг ўзи узоқ вақт давомида вайрон бўлган бўлса-да, Вейдингер уйидаги зинапоя қисмларини сақлаб қолиш ва Брüдерстрдаги Николайхаусга қуришни ва Палаис ам Фестунгсграбен ичига расмий овқат залини қурган[2]

1825—1827-йилларда у Карл Теодор Оттмер билан Берлиндаги академия учун лойиҳалар устида ҳамкорлик қилган. 1952-йилдан бери у Максим Горкий номидаги театр сифатида танилган[7].

Кейинчалик Шинкел ўзининг Фридрихсвердер черковида (1824—1831) нео-готик услубда қуриб, классицизмдан бутунлай узоқлашди. Шинкелнинг Бауакадемияси (1832—1836) унинг энг инновацион биноси бўлибгина қолмасдан, тарихий конвенцияларидан воз кечган ва Германияда фақат 20-асрнинг бошларида машҳур бўлган „замонавий“ архитектурага йўл очди.

Бироқ, Шинкел ўзининг назарий иши ва меъморий лойиҳалари билан бир қаторда, унинг дизайни бўйича ҳам шуғулланган нисбатан кам сонли бинолари учун ҳам эътиборга сазовор. Унинг баъзи ишлари Афина Акрополини янги Юнонистон Қироллиги учун қироллик саройига айлантириш ва Қримда Орианда саройини қуриш бўйича амалга оширилмаган режаларида яхши намоён бўлган. Бу ва бошқа дизайнларни унинг Саммлунг арчитектонисчер Энтwüрфе (1820—1837) ва Wерке дер ҳöҳерен Баукунст (1840–1842; 1845–1846) асарларида ўрганиш мумкин. Шунингдек, у Пруссия ва кейинчалик Германиянинг машҳур Темир хоч медалини яратган.

Бироқ, оғир сиёсий шароитлар, франсуз истилоси ва Пруссия қиролига қарамлик ва унинг нисбатан эрта ўлими туфайли, 19-асрнинг иккинчи ярмида немис саноатлашувининг бунга тўсқинлик қилганлиги сабабли, у эскизлари кўрсатган ҳақиқий салоҳиятни амалда кўрсата олмади.

Расмлар

Бинолар

Яна қаранг

  • Шинкелплатз
  • Карл Фридрих Шинкел ҳайкали, Берлин

Манбалар

Иқтибослар

  1. ↑ Карл Фриэдрич Счинкел – Фаcц, информатион, пиcтурес – Энcйcлопедиа.cом
  2. ↑ 2,0 2,1 Карл Фриэдрич Счинкел. А Универсал Ман Мичаэл Снодин: . Яле Университй Пресс, 1991. ИСБН 978-0-300-05165-0.  Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; наме "Счинкел1991" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент
  3. ↑ Чарлес Қуэст-Рицон, „Cобург: Счлоß Росенау“, ин Гäртен ин Деуцчланд, п. 64 онлине (олмонча).
  4. ↑ „П-184“.
  5. ↑ Гуратзсч, Данкwарт. „Wиэ Бüргер фüр диэ Счöнҳеит иҳрер Стäдте кäмпфен“. Wелт Онлине (13-январ 2016-йил). Қаралди: 24-май 2016-йил.
  6. ↑ Пеик, Сусан М.. Карл Фриэдерич Счинкел: Аспеcц оф Ҳис Wорк. Стуттгарт/Лондон: Ахел Менгес, 2001 — 7-бет. ИСБН 978-3-930698-81-3. 
  7. ↑ Малгорзата Омиланоwска ДК Эеwитнесс Травел Гуиде: Берлин (20 Гоогле Бооксда
  • Жöрг Тремплер: Счинкелс Мотиве . Маттҳес & Сеитз, Берлин, 2007,ИСБН 978-3-88221-866-4 .
  • Кристоф фон Волзоген: Карл Фридрих Шинкел: Унтер дем бестирнтен Ҳиммел . Биография. Фихтер нашри, Франкфурт, 2016-йил,ИСБН 978-3-943856-33-0 .
  • Жон Зуковский (таҳрир.): Карл Фридрих Шинкел 1781-1841: Архитектура драмаси . Курт В. Форстер ва Волфганг Пеҳнтнинг иншолари билан, 2020 [2004],ИСБН 0-86559-105-9 .