Kashnez

Кашнез сўзи форс-тожик тилидан эски ўзбек тилига ўтиб ўзлашган. Ҳозирги ўзбек адабий тилида ҳам айрим товуш ўзгаришига учраган ҳолда актив ишлатилади. Қадимги туркий ёзма манбаларида қайд этилмаган. Алишер Навоий асарларида Кашнез тарзида келади.

Бўлиб май ширасидин оташангез, Бериб ул ўтқа таскин курси кашнез. (Фарҳод ва Ширин, 343)

Шакллари

Эски тожик тилида гашниз-кашниз كشنيز , ҳозирги эроний тилларда: кашниз-кашниж-гашниз, форс тилида кешниз كشنيز , кешнидж كشنيج , ҳозирги туркий тилларда: ўзбек тилида кашнич, озарбайжон тилида кешниш каби кўринишларда қўлланади.

Структураси

Сўзнинг структураси каш+нез+неж+низ+ниш+нич каби тузилишдан иборатдир. Ушбу сўзнинг биринчи компоненти каш, гаш — эски тожик тилида мустақил қўлланувчи гаш-каш كش хўб, хуш, зебо, жозибали, чиройли, нозли каби маънода қўлланувчи сўз билан боғланади. Иккинчи компоненти -нез,-низ,-нич,-ниш,-ниж эса форс-тожик тилидаги неш-ниш 1)найза, учли ; 2)ниш, майса; 3) учи, тиғ, бир нарсанинг думи, ўткир томони каби маъноларни англатувчи сўз билан боғлиқдир.

Этимони

Сўзнинг этимони ҳақида маълумотлар йўқ. Бу сўз тарихан қўшма сўз бўлиб, кейинчалик ҳар хил товуш ўзгаришлари ва компонентларининг ниҳоятда ўзаро „киришиб“ кетиши натижасида, бу сўз бир сўз шаклига келиб қолган. Шундай қилиб, кашнез сўзининг этимони каш+нез бўлиб, чиройли, зебо, хуш майса маъносидадир. Ундаги з-ч-ш-ж каби фонетик ҳодисалар, мазкур сўз қўлланаётган тилнинг фонетик қонуниятларига мос келади.