Kastro de Leseya
Кастро де Леcеиа ёки Леcеиа энеолит станцияси (Эстаçãо энеолíтиcа де Леcеиа) — Оэйрас муниципалитетидаги Баркарена шаҳридаги Португалия фуқаролик черковида жойлашган Кастро маданиятининг археологик об’экти[1]. Ҳудуд биринчи марта неолит (милоддан аввалги 4-минг йиллик) охирларида ва бутун халколит даврида ишғол қилинган эрамиздан аввалги 4-минг йиллик охири ва 3-минг йиллик бошлари орасида ташлаб кетилган[2]. Кастро биринчи марта 1878-йилда Карлос Рибейро томонидан қазилган ва хабар қилинган ва у ўз натижаларини Лиссабон Фанлар академиясига тақдим этган, бу тарихдан олдинги Португал аҳоли пунктига бағишланган биринчи монография деб ҳисобланиши мумкин эди. Охирги аралашувлар 2003-йилга тўғри келади ва сайт 1963-йилдан бери жамоат диққатга сазовор жойлари (Имóвел де Интерессе Пúблиcо) сифатида таснифланиб келади.
| Cастро де Леcеиа | |
|---|---|
 Виэw оф тҳе Cастро де Леcеиа | |
| Умумий маълумот | |
| Тури | Cастро |
| Меъморий услуби | Чалcолитҳиc |
| Жойлашуви | Барcарена |
| Мамлакат |
 Португал |
| Координаталар | 38°43′41″Н 9°16′54″W / 38.72806°Н 9.28167°W |
| Эгаси | Португуэсе Републиc |
Тарихи
Ҳудуд тўртта асосий ишғол босқичини бошдан кечирди:
Биринчи босқич (юқори неолит)
Биринчи босқичда (юқори неолит) аниқроғи милоддан аввалги 4-минг йилликнинг охири ва милоддан аввалги 3-минг йилликнинг бошлари орасида думалоқ уйлар қўшимча мудофаа иншоотларисиз қурилган ва ишғол бошланганидан бери Кастро аҳолиси кучли бўлган деб ўйлашади ҳаракациз. Топилган барча туёқли қолдиқлардан чўчқа (гўшт учун ишлатилади) энг кўп учрайди, ундан кейин сигир (гўшт, сут ва қоралама ҳайвонлар сифатида) ва Каприн турлари (гўшт, сут ва жун), бу охирги гуруҳда қўйлар айниқса тез-тез учрайди. Ҳар бир ҳайвон турининг частотасини ва ҳар бир ҳайвоннинг гўшт маҳсулдорлигини ҳисобга олган ҳолда, тадқиқотчилар леcеиа неолит даври аҳолиси учун оқсилнинг асосий ҳиссасини сигир, қуён ва кийик уларнинг диэтасининг қолдиқ қисми деб ҳисоблашади.
Иккинчи босқич (пастки халколит)
Иккинчи босқичда (қуйи Халколит) маҳаллий оҳактош блокларидан ясалган деворларнинг чизиқлари тезда қурилиб, жами 11000 квадрат метрни ташкил этди. Ушбу қурилиш милоддан аввалги 2900-2800-йилларда, биринчи ва иккинчи босқичлар орасидаги майдонни қисқа вақт ичида тарк этгандан сўнг амалга оширилган, эҳтимол бу бир неча ўн йиллардан ошмаган. Бу деворлар томон томонидан ҳимояланган учта кириш жойи бор эди. Ушбу босқичда жун ва сут каби иккиламчи (яъни гўшт бўлмаган) маҳсулотларга кўпроқ эътибор қаратилганлиги сабабли Каприн турлари устунлик қилади. Кейин Каприн турларидан кейин частотаси бўйича чўчқа ва сигир турлари пайдо бўлди. Ушбу босқичда оқсилнинг асосий манбаи сигирдан чўчқа турларига ўтади. Эқуус жинси бу босқичда мавжуд, аммо камайтирилган частотада ва ноаниқ. Қуён ва кийик аҳоли овқатланишининг қолдиқ қисми бўлиб қолмоқда. Эстремадуреан қуйи Халколитига хос бўлган ўзига хос услубга тегишли бўлган ушбу босқичдан бир нечта керамика топилмалари мавжуд.
Учинчи фаза (ўрта халколит)
Учинчи босқичда мудофаа иншоотлари мустаҳкамланади ва кириш жойлари торроқ қилинади. Ушбу даврда Каприн турлари устун бўлиб қолади ва частотаси ошади, пишлоқ қолиплари пайдо бўлиши ва тўқув билан боғлиқ керамиканинг кўпайиши билан бирга келади. Қолган турларга оид хулосалар олдинги босқичга ўхшайди. Керамикада сезиларли силжиш кузатилмоқда Эстремадура пастки Халколит услуби вестигиалга айланади ва унинг ўрнини эстремадуреан ўрта Халколит услуби эгаллайди. Айнан шу босқичда мис металлургиясидан фойдаланиш кенг тарқалади ва тадқиқотчилар буни Кастронинг иқтисодий фаолиятининг баландлиги деб ҳисоблашади.
Тўртинчи фаза (юқори халколит)
Тўртинчи босқичда мудофаа иншоотлари яна мустаҳкамланади ва янги, эллипсоид уйлар қурилиб, деворлар ичидаги иншоотларнинг зичлигини оширади. Ушбу эллипсоидал уйларнинг иккитасида қўнғироқ стаканлари топилган.
Рад этиши
Охирида Халколит (милоддан аввалги 4-чи ва 3-минг йиллик бошлари атрофида) Кастро тарк қилинган. Баъзи иншоотлар демонтаж қилинади ёки йўқ қилинади, аммо баъзи бир қурилиш ҳали ҳам ушбу босқичда амалга оширилади, уйлар мудофаа деворларига қурилади.
Топилмалари
Кастрода кўплаб археологик топилмалар мавжуд эди, масалан:
- Болта, тегирмон тошлари, адзалар, дастгоҳ оғирликлари, мис балиқ илгаклари каби асбоблар.
- Суякдан ясалган буюмлар, масалан, бонcуклар ва пинлар.
- Серамика, яъни акация барглари билан безатилган қўнғироқ стаканлари .
- Мис қуйма ва мис болта каби металл буюмлар.
Топилмалар кўп Мусеу Наcионал ва Лаборатóрио ўзбекистон Геология Музейи де Арқуэологиа Наcионал де Энергиа э Геологиа ичида кўрсатилади. Кастро де Луcиа ҳақида доимий кўргазма Кастродан икки километр узоқликда жойлашган Фабриcа да Повоа де Барcаренада ташкил этилди.
Яна қаранг
- Кастро де Замбужал
- Кастро Португалияда
- Португалия тарихи
Ҳаволалар
- Повоадо Прé-ҳисториcо де Леcеиа (шаҳар сайти) (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-04-20 санасида архивланган)
- Фáбриcа да Полвора де Барcарена (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-04-11 санасида архивланган)
Манбалар
- ↑ „ДГПC | Песқуиса Герал“. www.патримониоcултурал.гов.пт. Қаралди: 2020-йил 24-август.
- ↑ Cардосо, Жоãо Луíс (2012) "О повоадо прé-ҳистóриcо де Леcеиа (Оэирас): сíнтесе де винте анос де эсcаваçõэс арқуэолóгиcас (1983-2002)" Ал-Мадан (17): 56–71 ҳттпс://репоситориоаберто.уаб.пт/ҳандле/10400.2/5112.