Кечаси Кататумбо чақмоқлари

Кататумбо чақмоқлари (испанча: Релампаго дел Cататумбо)[1] - атмосферадаги ҳодисалардан бири бўлиб, Кататумбо дарёсининг қуйилиш жойида содир бўлади. Дарё Венесуэладаги Маракайбо кўлига қуйилади[2]. Кататумбо Бари халқи тилида "Момақалдироқ уйи" деган ма'нони англатади[3]. У 1 км (0,6 миля) дан ортиқ баландликдаги бо'ронли булутлар массасидан келиб чиқади ва йилига 140 кечадан дан 160 кечагача, кунига то'ққиз соат ва 1 дақиқада 16 мартадан 40 мартагача чақмоқ чақиши билан содир бо'лади. Ёзда бу ҳодиса ҳатто ёг'ингарчиликсиз қуруқ чақмоқ каби содир бо'лиши мумкин.[4]

Чақмоқ йил давомида чақнаш частотасини о'згартиради ва у йилдан-йилга фарқ қилади. Мисол учун, у 2010 йилнинг январидан мартигача то'хтади, шекилли, қург'оқчилик туфайли, у бутунлай о'чирилган бо'лиши мумкин деган тахминларга олиб келди.[5][6]

Чақмоқнинг ҳосил бо'лиш жараёни ва жойлашо'рни

Кататумбо чақмоқлари Маракайбо кўли атрофида ва унинг атрофида содир бўлади

Кататумбо чақмоқлари одатда, 8°30' ш.к. 71°0' г'.у. дан ва 9°45'ш.к. 73°0'г'.у.гача, Маракайбо ко'лининг г'арбий томонида шаклланади. Чақмоқлар, ко'л ва унинг атрофидаги ботқоқли текисликлар бо'йлаб эсаётган шамоллар та'сирида шаклланади деб, тахмин қилинади. Ко'л устида шаклланган ҳаво массалари Анд тоғларининг баланд тоғ тизмалари, Перижа тоғлари (3750 м (12000 фут)) ва Мéрида Кордилераси ҳамда, шу ҳуддуддаги текисликларни уч томондан ўраб олади. Текисликлар бо'йлаб то'планган иссиқлик ва намлик электр зарядларини ҳосил қилади ва ҳаво массалари тог 'тизмалари устида беқарорлашгани сабабли, момақалдироққа айланишига олиб келади. [7]

Тарихий ма'лумотлар

Колониялик португал ва испан манбаларидан бир нечта ма'лумот мавжуд бо'либ, улар ушбу ҳодисани "Санта Антонийнинг лантернлари" ёки "Маракайбо чироқхонаси" деб номлашади, дея 1822-йилда Александр Воккер қайд этиб қолдирган. [8] Бундан ташқари М. Палаcиоснинг "Виаге де Варинас" китобига асосланиб, Пруссиялик табиацҳунос олим ва кашфиётчи Александр фон Ҳумболдт 1826-йилда чақмоқни тасвирлаган дейилади. [9]Италиялик географ Агустин Кодаззи 1841-йилда уни "Узлуксиз чақмоқ " деб та'рифлаган ва унинг жойлашуви деярли ко'л устида жойлашган бо'либ, у навигаторларни маёқ сифатида бошқаради дейди.

Маданий та'сири

Зулиа байрог'и
Зулиа қо'шинининг герби. Чақмоқ о'нг юқори чоракда.

Ушбу ҳодиса, Маракайбо ко'лини ҳам о'з ичига олган Зулиа штати байрог'ида ва гербида тасвирланган ва давлат мадҳиясида ҳам айтилган. Ушбу ҳодиса асрлар давомида "Маракайбо чироқхонаси" деб танилган, сабаби олдин айтиб о'тганимиздек, бо'ронлар Маракаибо ко'ли устида ва атрофида катта массивда шаклланиши ва содир бо'лишидир.[10]

Манбалар

  1. ↑ „Фогоназос: Cататумбо, тҳе эверластинг сторм“. Фогоназос.блогспот.cом. Қаралди: 2010-йил 27-июл.
  2. ↑ „Cататумбо Лигҳтнинг – Cонго“. Реал Травел. 2011-йил 16-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 27-июл.
  3. ↑ Варга. „Этернал Тҳундер: Тҳис Плаcе ин Венезуэла Ҳас тҳе Ҳигҳест Cонcентратион оф Лигҳтнинг Стрикес ин тҳе Wорлд“. эартҳлймиссион.cом (2022-йил 19-июл). 2024-йил 27-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 23-август.
  4. ↑ Фалcон, Нелсон (2021-05-21). "Ревиэw анд Миcропҳйсиcс оф тҳе махимум элеcтриcитй атмоспҳериc аcтивитй ин тҳе Wорд: тҳе Cататумбо Лигҳтнинг (Венезуэла)". Жоурнал оф Атмоспҳериc Сcиэнcе Ресеарч 4 (2). дои:10.30564/жаср.в4и2.2740. ИССН 2630-5119. Арчивед фром тҳе оригинал он 2023-02-01. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20230201053923/ҳттпс://ожс.билпублишинг.cом/индех.пҳп/жаср/артиcле/виэw/2740. Қаралди: 2024-07-14. Кататумбо чақмоқлари]]
  5. ↑ „Cататумбо Лигҳтнинг“. Wондермондо (2010-йил 21-август). 2018-йил 13-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 14-июл.
  6. ↑ Гуттман. „Венезуэла'с Мйстериоус Cататумбо Лигҳтнинг Пҳеноменон Ванишес фор Монтҳс, Тҳен Реаппеарс“. АБC Неwс. Қаралди: 2013-йил 3-январ.
  7. ↑ Маддиcкс. „Ин Венезуэла, натуре'с мост элеcтрифйинг лигҳтнинг шоw“ (эн). www.ббc.cом. Қаралди: 2022-йил 23-ноябр.
  8. ↑ Wалкер, Алехандер (1822). «Парт 1». Cоломбиа, релаcиóн геогрáфиcа, топогрáфиcа, агрícола
  9. ↑ Алехандер вон Ҳумболдт анд Аимé Бонпланд, Виаге а лас Регионес Эқуиноccиалес дел Нуэво Cонтиненте, волуме 2, боок В, чаптер ХВИ, паге 390, ноте, Cаса де Роса, Парис, 1826; Эдиcионес дел Министерио де Эдуcаcиóн, 2а. эд., Cараcас, 1956
  10. ↑ Ничоллс, Ҳ. (2002-10-17). "Лигҳтнинг Уп, 4 Феб 2010". ПЛОС Биологй (Блогс.нгм.cом) 4 (2): э50. дои:10.1371/жоурнал.пбио.0040050. ПМИД 16464130. ПМC 1363710. Арчивед фром тҳе оригинал он 2012-01-29. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20120129014235/ҳттп://блогс.нгм.cом/блог_cентрал/2010/02/лигҳтнинг-уп.ҳтмл. Қаралди: 2013-02-08. Кататумбо чақмоқлари]]

Ташқи сайтлар