Katherine Johnson
Катҳерине Жоҳнсон (талаффузи: Кетрин Жонсон; қизлик фамилияси Cолеман (талаффузи: Коулман); 1918-йил 26-август — 2020-йил 24-феврал) америкалик математик бўлиб, НАСА ходими сифатида орбитал механика бўйича ҳисоб-китоблари АҚШнинг биринчи ва кейинги экипажли космик парвозларнинг муваффақиятли амалга оширишда ёрдам берган. НАСА ва унинг ўтмишдошидаги 33 йиллик фаолияти давомида у мураккаб қўлда ҳисоб-китобларни ўзлаштиргани учун шуҳрат қозонган ва вазифаларни бажариш учун компютерлардан фойдаланишда пешқадам бўлган. Космик агентлик унинг НАСА олими сифатида ишлаган биринчи афро-америкалик аёллардан бири сифатидаги тарихга кирди.
| Катҳерине Жоҳнсон | |
|---|---|
 | |
| Таваллуди |
Cреола Катҳерине Cолеман 26-август 1918-йил Wҳите Сулпҳур Спрингс, Виржиния, АҚШ |
| Вафоти |
24-феврал 2020-йил (101 ёшда) Неwпорт Неwс, Виржиния, АҚШ |
| Фуқаролиги |
 АҚСҲ |
| Касби | Математик |
| Турмуш ўртоғи |
|
| Болалари | 3 |
| Веб-сайти | катҳеринежоҳнсон.нет |
Ёшлик даври
Катҳерине Жоҳнсон 1918-йил 26-августда Ғарбий Виржиния штатидаги Wҳите Сулпҳур Спрингс шаҳрида Жойлетт Роберта ва Жошуа МакКинли Коулман оиласида Креола Катҳерине Коулман сифатида туғилган. У тўрт фарзанднинг энг кичиги эди. Унинг онаси ўқитувчи, отаси эса ёғоч ишлаб чиқарувчи, деҳқон ва ҳунарманд эди. Жоҳнсон ёшлигиданоқ кучли математик қобилиятларини намоён этган. Греэнбриэр округи саккизинчи синфдан кейин афро-америкалик ўқувчилар учун давлат таълимини таклиф қилмаганлиги сабабли, Колманлар ўз фарзандларини Ғарбий Виржиниядаги Институтда ўрта мактабда ўқишларини ташкил қилишди. Бу мактаб Ғарбий Виржиния штат коллежи (WВСC) кампусида эди. Жоҳнсон ўн ёшида ўқишга кирган. 14 ёшида ўрта мактабни тугатгандан сўнг, Жоҳнсон тарихан қора танлилар коллежи бўлган WВСC га ўқишга кирди. У коллежда ўқитиладиган математика бўйича барча курсларда ўқиди. Унга бир қанча профессорлар, жумладан, бутун ўрта мактабда Коулманга раҳбарлик қилган кимёгар ва математик Анжи Тёрнер Кинг ва математика бўйича докторлик даражасини олган учинчи афро-америкалик В. В. Счиэффелин Клейтор устозлик қилган. Клайтор фақат Жоҳнсон учун янги математика курсларини қўшди. У 1937-йилда 18 ёшида математика ва франсуз тиллари бўйича олий ўқув юртини тамомлаган. Жоҳнсон Алпҳа Каппа Алпҳа аъзоси эди. У Виржиния штатининг Марион шаҳридаги қора танлилар учун давлат мактабида ўқитувчиликка ишга олинди.
1939-йилда биринчи турмуш ўртоғи Жамес Гоблега турмушга чиққанидан сўнг, у ўқитувчилик ишини ташлаб, магистратурага математика соҳаси бўйича ўқишга кирди. У биринчи сессиянингнинг охирида ишни ташлаб, оилавий ҳаётига эътибор қаратишни танлади. У Ғарбий Виржиния штатининг Моргантаун шаҳридаги Ғарбий Виржиния университетида аспирантурада ўқиган биринчи афро-америкалик аёл эди. WВСC президенти, доктор Жон В. Девис орқали, у учта афро-америкалик талабалардан бирига айланди ва Америка Қўшма Штатлари Олий судининг 1938-йилги Миссури штатидаги собиқ қароридан кейин аспирантурани бирлаштириш учун танланган ягона аёл бўлди.
Шахсий ҳаёти ва ўлими
Катҳерине ва Жамес Франcис Гобленинг учта қизи бор эди. Оила 1953-йилдан Виржиния штатининг Нюпорт Нюс шаҳрида яшаган. Жамес 1956-йилда операция қилиб бўлмайдиган мия ишиши туфайли вафот этган ва уч йилдан сўнг Катҳерине Жамес А.га турмушга чиққан. А. Америка Қўшма Штатлари армияси офицери ва Корея уруши фахрийси ҳисобланади. Эр-хотин 60 йил бирга ҳаёт кечиришди ва 2019-йил март ойида 93 ёшида олиманинг турмуш ўртоғи вафот этади. Олти невараси ва 11 чевараси бўлган Жоҳнсон Виржиния штатининг Хемптон шаҳрида яшаган. У набиралари ва шогирдларини илм-фан ва технология соҳасида мартаба орттиришга ундаган.
У 50 йил давомида Карвер Мемориал Пресвитериан черковининг аъзоси бўлган ва у ерда хор таркибида қўшиқ куйлаган. Нюпорт Неwсдаги қариялар уйида Жоҳнсон 2020-йил 24-февралда 101 ёшида вафот этди. Унинг ўлимидан сўнг, НАСА маъмури Жим Бриденстине уни „Америка қаҳрамони“ деб таърифлади ва унинг мероси ҳеч қачон унутилмаслигини таъкидлади.
Манбалар
 |
Викиомборда „Катҳерине Жоҳнсон“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |