Катта барабан (италянча: гран cасса, франсузча: гроссе cаиссе, олмонча: гроссе Троммел ), баъзан бас-бочка, турк барабани, кик (инглизчадан из қоғози; киcк друм) деб ҳам аталади — паст регистрдаги зарбли чолғу асбоби, номаълум овоз баландликдаги мембранофон.

Чалишнинг тузилиши ва техникаси

Катта барабан ҳар икки томони (баъзан фақат бир томони) тери билан қопланган кенг металл ёки ёғоч силиндрдир. Овоз зич материал билан ўралган массив бошли тўқмоқни уриш орқали чиқарилади. Мураккаб ритмик фигураларни ёки тремоло ижро этиш зарур бўлса, литавр таёқчалари, кичик барабан ва бошқа зарбли асбоблар ҳам қўлланади.

Барабан чалишнинг асосий техникаси оддий ритмик фигуралар ва улкан динамик диапазондаги якка зарбалар — зўрға эшитиладиган пианиссимодан тортиб то тўп отишларига ўхшаш фортиссимогача.

Катта барабан ХВИИИ асрнинг иккинчи ярмида симфоник оркестрнинг таркибига кирган асосий зарбли чолғу асбобларидан бири бўлиб, (Глюк биринчилардан бўлиб ўз операларидан бирида фойдаланган), у шунингдек, пуфлама созлар оркестрида ҳам ишлатилган, бу ерда унга тарелкалардан бири бириктирилган. Ижрочи бир қўли билан барабанни тўқмоқ билан уради, иккинчи қўли билан эса бириктирилган урилувчи тарелкани ушлайди. Одатда пуфлама созли оркестрда катта барабанга кучли зарбаларини урадиган ўзига хос „метроном“ роли берилади.

Симфоник оркестр партитурасида катта барабан ижро қисми „ипда“ (фақат ритм кўрсатилган чизиқда) тарелка қисмининг остида, там-там қисмининг тепасида ёзилади.

Барабаннинг томошабинга қараган катта сирт майдони кўпинча мусиқа гуруҳининг (оркестр) номи ёки логотипини қўллаш учун ишлатилади.

Бас-барабан

Жазз ва бошқа замонавий академик бўлмаган мусиқий ижролар бас-барабан деб аталадиган, катта барабаннинг кичикроқ ва паст овозли версиясидан фойдаланади. Бас- барабан (одатда битта, лекин иккита ҳам) зарб тўпламининг бир қисмидир, у тўқмоққа уланган махсус педал билан урилади. Замонавий оғир рок ижро услубларида бас-барабанни уриш учун кардан (кардан билан тўқмоққа уланган иккита педал) ишлатилиши мумкин, бу битта педалга қараганда тез-тез бас-барабанини уриш имконини беради.

Библиография

  • Дмитриэв Г. Перкуссия асбоблари: талқини ва ҳозирги ҳолати. — М.: Мусиқа, 1975
  • Чулаки М.И. Симфоник оркестр асбоблари. — Санкт-Петербург: Бастакор, 2005-йил

Ҳаволалар